حسين امامي، كارشناس رسانه به خبرنگار باشگاه خبرنگاران گفت: كتاب گويا اولين بار براي نابينايان در سال 1329 به وجود آمد كه به صورت صوتي بود، در مرحله بعد با گسترش فناوري اطلاعات، كتاب هاي الكترونيك به صورت ميكروفيلم و ميكروفيش تهيه شد.
وي با بيان اينكه پيدايش كتاب هاي ديجيتال مرحله اي تازه در حوزه كتاب هاي الكترونيك بود، افزود: پيدايش كتابخانه هاي ديجيتال و آنلاين باعث ورود محتواي كتاب ها در فضاي مجازي اينترنت شد كه به صورت فايل هاي pdf و html و يا متن ساده اي مثل word در دسترس است.
اين كارشناس ارتباطات افزود: كتاب هاي چند رسانه اي ارتقاء يافته ترين نوع كتاب هاي الكترونيك است كه سه ويژگي مهم صوت، تصوير و متن همراه با خصيصه تعاملي بودن و ارتباط دو سويه با مخاطب را در خود دارد.
امامي ادامه داد: حضور كتاب هاي چند رسانه اي در مباحث دانشگاهي به خصوص در حوزه رشته هاي فني مهندسي و پزشكي پررنگ تر شده است؛ در حاليكه دسترسي به كتاب هاي الكترونيك ازطريق خريد كارت هاي اينترنتي براي علاقمندان و دانلود رايگان بعضي از كتاب ها براي عموم فراهم است.
اين مدرس دانشگاه خاطرنشان كرد: مسئله مالكيت معنوي، پيچيده ترين و مشكل ترين معضل در حفاظت از كتاب هاي الكترونيك است كه توسط هكرها و نفوذگران رايانه اي تهديد مي شود.
امامي تصريح كرد: حق مالكيت معنوي متعلق به صاحب اثر يا شخصي كه حق مولف يا كپي رايت را در اختيار دارد، بسته به نوع كپي رايت، رايگان بودن يا هزينه آن متفاوت است، در حالي كه حتي در كشورهاي اروپايي و آمريكايي هنوز راه حلي براي مالكيت معنوي پيدا نشده است.
اين مدرس دانشگاه اعلام كرد: كتاب هاي الكترونيك هزينه چاپ، صحافي، انبار كردن و توزيع كتاب براي ناشر را حذف مي كند كه اين امر مهم ترين ارزش افزوده وب است.
امامي عنوان كرد: گسترش نشر الكترونيك هزينه كمتري در حوزه چاپ جديد و ويرايش كتاب به ناشر وارد مي كند، به صورتيكه كتاب براي خواننده قابل دسترسي و جستجو مي شود.
وي در ادامه تصريح كرد: فرهنگ مكتوب در كشور هنوز به طرز چشم گيري وجود دارد، در حاليكه حركت ناشران به سمت توليد كتاب هاي الكترونيك مي تواند زمينه ساز گسترش فرهنگ كتاب خواني در دنياي مجازي باشد.
وي ادامه داد: در حوزه كتابهاي چند رسانه‌اي، سليقه، تمايل و علاقه مخاطب به طور كامل لحاظ شده است، در صورتيكه در كتاب هاي الكترونيك مبحث مخاطب شناسي جدي نيست.
همچنين؛ حميد ضيايي پرور، كارشناس علوم ارتباطات اجتماعي گفت: دايره مخاطبان كتابهاي گويا بسيار وسيع است و تمام اقشار جامعه را در بر مي گيرد، به نحوي كه استفاده از كتاب گويا براي مديران تخصصي دستگاه ها به دليل كمبود وقت تا افراد معلول و بي سواد در جهت انتقال مفاهيم كاربرد دارد.
وي با بيان اينكه كتابهاي گويا متعلق به دوران جديد، عصر سايبر و ديجيتالي شدن است، افزود: آماده سازي كتاب هاي گويا توسط طيفي از ناشران با توانايي و امكانات خاص با فرمت هاي ويژه و براي مخاطبان با گروه هاي سني مخصوص همراه با برنامه ريزي فني فراهم مي شود.
ضيايي پرور تصریح کرد: يكي از زمينه هاي اصلي كتاب هاي گويا بستر دانشگاهي است كه حضور كتاب هاي دانشگاهي به خصوص در حوزه زبان مشهود است، اما نشر تخصصي در اين عرصه فعال نيست.
اين مدرس دانشگاه با بيان اينكه فرمت يا قالب كتاب هاي گويا بر اساس نياز و كاربرد مخاطب متفاوت است، افزود: پيشرفته ترين نوع كتاب گويا كتاب هاي تعاملي يا چند رسانه اي و ساده ترين نوع آن تاليف هاي صوتي است.
ضيايي پرور ادامه داد: در ايران مشكل بزرگي به نام كپي رايت وجود دارد كه به دليل عدم پيروي از استانداردهاي جهاني به محض انتشار كتاب ممكن است، كپي غير قانوني صورت بگيرد كه اين عمل بخشي مربوط به نبودن قانون جدي و قسمتي به نبود فرهنگ استفاده از نسخه هاي ديجيتال در ميان مردم مرتبط است.
وي همچنين تصريح كرد: براي ترويج فرهنگ كتاب خواني گويا بايد با فرهنگ سازي عمومي و بهبود ساختارهاي آموزشي و رسانه هاي جمعي در كنار توجه به زيرساخت ها و تدوين قوانين مدون در اين مسير گام برداشت.
ضيايي پرور ادامه داد: براي تبديل كتاب هاي چاپي به گويا فاكتورهايي مانند قابليت صوتي شدن، نداشتن حجم سنگين براي كتاب مانند كتاب هاي فلسفي، قابليت تكرار در حيطه آموزشي و در بر گيري طيف وسيع مخاطبان لحاظ مي شود.

اين مدرس دانشگاه اعلام كرد: مشكلات حوزه نشر الكترونيك نشات گرفته از دستمزدهاي بسيار پايين صاحبان تاليف و توليدكنندگان آثار است كه باعث مي شود صنعت چاپ و نشر به طور كلي و چاپ الكترونيك به طور خاص سودآور نباشد.

وي در ادامه خاطر نشان كرد: فرآيند تاييد و كسب مجوز براي يك اثر هميشه يكي از پيچيده ترين مراحل فرآيند نشر است، در عين اينكه نظام توزيع هميشه يك دوره زماني منفي را طي مي كند.

ضيايي پرور تاكيد كرد: تا توجه به علاقه مردم به فرهنگ شنيداري در زمينه آثار و برنامه هاي صوتي و تصويري عمل كرده ايم، در حاليكه در حوزه رسانه هاي بصري مانند سينما، تئاتر و نقاشي جايي كه ريشه هاي قوي و كهن ايراني وجود دارد، آنچنان كه بايد قوي نبوده ايم.

همچنين محمد سلطاني فرد، استاد دانشگاه عنوان كرد: تمايل مخاطب، دل آزاري و عدم رغبت به كتابهاي نوشتاري بارزترين عامل در شكل گيري كتابهاي گوياست.

وي با بيان اينكه امكان دسترسي آسان و رجوع در اينترنت مزيت كتابهاي الكترونيك است، افزود: كتابهاي چند رسانه اي قابليت دسترسي عمومي پيدا كرده و اين امكان دسترسي در سراسر دنيا مي تواند به نوعي به تدريج و گسترش زبان فارسي كمك كند.

سلطاني فرد ادامه داد: در ارايه كتابهاي گويا بايد فاكتورهاي سرعت بيان، درستي بيان، تسلط به زبان فارسي و عام بودن مخاطب به همراه گيري بيان در گفتار يك گوينده حرفه اي براي خواندن كتاب لحاظ شود.

اين استاد دانشگاه اعلام كرد: مخاطب شناسي در بحث كتاب گويا را نمي توان لحاظ كرد، زيرا مردم براساس سليقه و ميل شخصي كتابهاي گويا را خريداري مي كنند.

وي در ادامه افزود: كتاب هاي دانشگاهي در زمينه كتاب هاي گويا بسيار ضعيف عمل كرده اند و ما بايد در حوزه كتابهاي دانشگاهي فعال شويم.

سلطاني خود در پايان تصريح كرد: مسئله كپي رايت و بحث مالكيت معنوي ناشي از ضعف سيستم الكترونيك، نيازمند نگاه جدي مسئولان است.

همچنين مهدي منتظر قائم، عضو هيئت علمي گروه ارتباطات دانشگاه تهران گفت: عرضه كتابهاي گويا براساس نياز مخاطبان و ميزان تقاضا از جانب بازار براي گروه هاي خاص اجتماعي، فيزيكي و افراد داراي مشغله زياد زنان خانه دار و استفاده گروه هاي خاص كه امكان مطالعه الفبايي را ندارند، پيشنهاد مي شوند.

وي با بيان اينكه در كتابهاي كاغذي رسالت انتقال پيام برروي عناصر گرافيكي، تصويري و قواعد نوشتاريست، افزود: در كتابهاي گويا بار انتقال پيام بر عهده آواهاي انساني، كانال موسيقي، صدا در جهت بهره گيري از ظرفيت تاليف صوتي است.

منتظر قائم بیان داشت: تاليف هاي صوتي در ايران قوي نيست، از زمان هاي قديم و از زمان صفحه هاي گرامافون مجله هاي صوتي براي نوجوانان و جوانان توليد مي شده، اما در سالهاي اخير حجم وسيعي در زمينه توليد كتاب گويا و ايجاد بازار تخصصي نداشتيم.

اين مدرس دانشگاه تهران عنوان كرد: براي صحبت از موفقيت يا عدم موفقيت كتابهاي گويا در سطح ملي بايد آن را به عنوان يك صنعت كامل و مستقل همراه تمام اجراي عناصر و پيش نيازهاي آن فراهم كرد تا بتوانيم‌ آن را به عنوان يك ميدان فرهنگي مستقل بررسي كنيم.

منتظر قائم خاطر نشان كرد: نياز به برگزاري نمايشگاه ها، تسهيل در امر توليد كتاب گويا از طريق دسته بندي و طبقه بندي راه هاي توليد كتاب گويا و تحقيق در مورد گروه هاي مختلف مخاطبان، حمايتهاي مالي و پشتوانه حقوقي رمز به ثمر رسيدن عرضه كتاب گوياست.

وي همچنين تصريح كرد: در زمينه قابليت گويا كردن كتابها بايد مواردي نظير صرفه اقتصادي داشتن، تخصص نبودن كتابها كه مخاطبان كمتري دارند مفيد نبودن كتابهاي گويا به خصوص در رشته هاي پزشكي و مهندسي كه همراه با تصاوير و گرافهاي علمي كاربرد دارد توجه شود.

منتظر قائم در ادامه اعلام كرد: كتابهايي كه داراي مخاطبان وسيع هستند مانند كتابهاي ادبي و هنري همينطور كتابهاي پايه و عمومي را كه امكان آموزشي دارند يا كتابهاي مكمل كه در كنار كتابهاي نوشتاري مباني برخي رشته هاي دانشگاهي را بهتر منتقل مي كند، قابليت گويايي دارد.

اين مدرس دانشگاه گفت: نيازهاي كودكان و نوجوانان و امكان انتشار كتابهاي گويا براي اقليتهاي زباني همراه با ارايه برنامه هاي مناسب براي ارتباط با ايرانيان خارج از كشور از طريق متون نوشتاري يا سياست گذاري هاي كلان در ميدان عرضه و توليد محتواي كتاب گويا مستلزم مطالعات كارشناسي است.

منتظر قائم ادامه داد: مخاطب شناسي در بحث كتابهاي گويا لحاظ نشده است، حتي در عرصه رسانه اي ما به نيازهاي اطلاعاتي، هويتي، اجتماعي، علايق، تواناييها، قابليتها در كنار فرصتها و چالشهاي گروهاي مختلف اجتماعي توجه نكرده ايم.

وي در ادامه تصريح كرد: با بررسي فرصت ها و چالشهاي گروه هاي مختلف اجتماعي در برخورد با رسانه هاي متعدد تفريحي، سرگرمي نياز به يك تپوگرافي بسيار چند بعدي از گروه هاي متعدد داريم تا عرضه كنندگان كتاب بتوانند گروه هاي بالقوه محصول را بشناسند و متناسب با نوع و گروه استراتژي هاي لازم و بازيابي مناسب صورت گيرد.

منتظر قائم خاطر نشان كرد: در بحث ارتباطات رسانه اي، تبليغات و روابط عمومي چندان سازمان يافته عمل نكرده ايم تا فرهنگ خدمت رساني به گروه هاي مختلف اجتماعي درست صورت گيرد./س