باشگاه خبرنگاران جوان - در منظومهٔ فرهنگ جهانی معاصر، هیچ پدیدهای به اندازهٔ «موج کرهای» (Hallyu) قدرت نفوذ و تحولآفرینی سریع نداشته است. این پدیده، که ریشهاش به ترکیب هوشمندانهٔ مؤلفههای موسیقی مدرن غربی (پاپ، راک، الکترونیک) با میراث سنتی کره برمیگردد، به سرعت از یک ژانر موسیقی فراتر رفته و تبدیل به یک راهبرد صادرات فرهنگی چندلایه شده است.
«کیپاپ» (موسیقی عامهپسند کرهٔ جنوبی) امروز صرفاً یک محصول شنیداری نیست؛ بلکه یک تجربهٔ کامل چندرسانهای است که در آن، کیفیت سینمایی موزیکویدیوها، محوریت اجرای زنده، تمرکز بر رقصهای طراحیشده، و ساختار شخصیتمحور «آیدلها»، همدیگر را تقویت میکنند.
در این گزارش «مریم رحیمیپور» کارشناس ارشد مطالعات جوانان، از سازوکارهایی میگوید که کرهٔ جنوبی را به صادرکنندهای پیشرو در عرصهٔ نرمافزارهای فرهنگی جهان تبدیل کرده است.
«کیپاپ» فقط موسیقی نیست
موسیقی کرهای امتداد موسیقی غربی است؛ یعنی ویژگیهای موسیقی پاپ، راک، جاز، تکنو و انواع موسیقی غربی در کنار مؤلفههای موسیقی سنتی کره، این ژانر را شکل دادهاند. در نتیجه، نشانههایی از انواع موسیقی مدرن در موسیقی کرهای قابل مشاهده و شناسایی است. اما نکتهٔ مهم این است که کرهٔ جنوبی تنها به موسیقی و امر شنیداری اکتفا نکرده و همراه با موسیقی، محصولات دیگری را نیز ارائه داده یا موسیقی خود را در ترکیب با محصولات دیگر عرضه کرده است.
اولین ویژگی قابل بررسی، مؤلفههای بصری موسیقی است. موسیقی کره همیشه با یک تصویر همراه است. به طوری که با انتشار هر آلبوم، دو یا چند موزیکویدیو هم منتشر میشود.
رحیمیپور میگوید: «این موزیک ویدیوها دارای ویژگیهای بصری خاصی هستند که در جذابیت محصول نهایی بسیار مؤثرند. ویژگیهای سینمایی مورد انتظار از هر اثر تصویری، از صحنهآرایی و نوع فیلمبرداری تا جلوههای ویژه، نوع لباس پوشیدن و نورپردازی، در موزیکویدیوها رعایت میشود. یعنی تمام اقداماتی که برای ساخت یک اثر تصویری خوب مثل فیلم سینمایی انجام میشود، در یک موزیکویدیوی پنج یا شش دقیقهای کرهایها پیادهسازی شده که این امر ویژگی بصری محصول را ارتقا میدهد.»
اجرا و رقص پرقدرت در موزیکویدیوها
مؤلفهٔ دیگر کیپاپ، اجرا است؛ یعنی اجراهای متعدد روی صحنه و در کنسرتها. رحیمیپور توضیح میدهد که موسیقی کرهای همواره با رقص یا پرفورمنس همراه است. اگر یک آلبوم ده آهنگ داشته باشد، سه یا چهار آهنگ آن همراه با اجرا و رقص (dance) است که رقص هم بسیار پرقدرت است و مرکزیت قوی دارد. اگر فستیوالها و شوهای تلویزیونی گروههای مختلف موسیقی کیپاپ را ببینید، شور و حال اجرا و طرفداران کاملاً مشهود است. مرکزیت این موسیقی بر اجرای قدرتمند استوار است.
برنامههای تلویزیونی هفتگی دارند که گروههایی که کامبک میدهند (یعنی موزیک یا موزیکویدیوی جدیدی منتشر میکنند)، در آن اجرا میکنند و به رقابت میپردازند. فستیوالها و برنامههای سالانهای هم برگزار میشود که گروهها در آنها اجرا میکنند. تمام این عوامل در کنار هم جذابیت ایجاد میکنند.
فضای مجازی در خدمت کیپاپ
تمام این شوها و اجراها در فضای مجازی هم منتشر میشود. بستر اصلی انتشار یوتیوب است، اما بخشیهایی هم در اینستاگرام قرار میگیرد. این محتواها بازدید زیادی میگیرند.
به گفتهٔ این کارشناس مطالعات جوانان، استریمهای آنلاین این برنامههای هفتگی و سالانه در کشورهای مختلف جهان به صورت زنده دیده میشوند. در ایران هم مخاطبان زیادی این برنامهها را به صورت آنلاین از شبکههای تلویزیونی کره تماشا میکنند.
ستارهسازی به سبک کیپاپ
موسیقی کرهای جذابیتهای دیگری هم دارد. در کنار جذابیت محصولات، افرادی که این محصولات را تولید میکنند، یعنی ستارهها یا «آیدلها» (idol)، خود دارای ویژگیها و ساختار شخصیتی خاصی هستند.
رحیمیپور میگوید: «در گروههای موسیقی کرهای، جایگاههای مختلفی تعریف شده است؛ مثلاً یک نفر لیدر یا رهبر گروه است، دیگری لیدر رقص، یک نفر بزرگترین عضو و دیگری کوچکترین عضو گروه است. هر کدام از این افراد شخصیت و ویژگیهای منحصر به فرد خود را دارند و مخاطب میتواند با هر کدام از آنها به عنوان یک شخصیت مستقل، دوستداشتنی و قابل ارتباط، ارتباط برقرار کند.»
شاید موسیقی، اجرا یا موزیکویدیو آنقدر برای مخاطب جذاب نباشد نسبت به اینکه او ببیند فردی که انگار او را میشناسد و با او آشنایی کامل دارد، در حال اجراست.
گروههای کیپاپ در برنامههای تلویزیونی
در کنار ویژگیهای مرتبط با موسیقی، برنامههای جانبی هم وجود دارد. به این صورت که هر کمپانی برای یک گروه خاص، یک برنامهٔ تلویزیونی یا رئالیتیشو تهیه میکند. یعنی علاوه بر آلبوم موسیقی، موزیکویدیو و اجرای صحنهای، یک برنامهٔ تلویزیونی هفتگی یا گاهی ماهانه هم برای آن گروه تهیه میشود.
رحیمیپور میگوید: «گاهی برنامهای مخصوص یک گروه یا ستارهٔ خاص است که از تلویزیون یا پلتفرمهایی مانند یوتیوب پخش میشود. گاهی هم اعضای گروه به عنوان مهمان در برنامههای تلویزیونی حضور پیدا میکنند، شبیه به برنامههای شب عید در کشور ما که ستارههای سینما، تلویزیون، ورزش و... به آن دعوت میشوند.»
هر چه برنامهها و رئالیتیشوها بیشتر و متنوعتر باشد، تعداد مهمانان هم بیشتر خواهد بود.
داستان مصور اینترنتی مخصوص کیپاپ
در کنار اینها، گروههای موسیقی کرهای از قالبهای رسانهای دیگری هم استفاده میکنند، مانند داستانهای اینترنتی یا انواع وبتون (داستان مصور اینترنتی) که برخی گروهها وبتون مخصوص به خود را دارند.
این پژوهشگر توضیح میدهد: «یک موسیقی که منتشر میشود، در کنارش یک داستان مصور اینترنتی (وبتون) هم منتشر میشود که متناسب با محتوای موسیقی و اعضای گروه است.»
کیپاپ با ترکیب تمام امکانات رسانهای کیپاپ شد
بنابراین موسیقی کرهای هر امکانی را که در رسانه وجود دارد، به کار گرفته تا مخاطب را جذب کند. یعنی یک آلبوم که به دست مخاطب میرسد، شامل تمام کارکردها، قالبها و ابزارهای یک رسانه است و مخاطب میتواند از بخشهای مختلف آن بهرهمند شود.
رحیمیپور میگوید: «ما در پژوهشهایمان متوجه شدیم که هواداران، بر اساس علاقه و سلیقهٔ خود، به بخشهای مختلف این تولیدات علاقهمند هستند. برخی ممکن است هرگز آهنگهای گروه مورد علاقهٔ خود را گوش ندهند، اما تمام قسمتهای خندهدار برنامههایشان را تماشا کنند. در حالی که برخی دیگر ممکن است فقط به موسیقی آنها علاقه داشته باشند و به قسمتهای دیگر توجهی نکنند. در واقع، گروهها متناسب با مخاطبان مختلف، هر آنچه را که میتوانند ارائه میدهند.»
منبع: فارس