باشگاه خبرنگاران جوان - تنها شش روز طول کشید تا دونالد ترامپ جهان جدیدی بسازد. در روز هفتم، متحدان سابقش در اروپا میتوانستند امیدوار باشند که او بالاخره کمی استراحت کند. از لحظهای که شنبه گذشته تهدید کرد برای به دست آوردن گرینلند تعرفه وضع میکند، رفتار بیسابقه و تابوشکن ترامپ دیگر هیچ تردیدی برای غرب باقی نگذاشت. به تعبیر صریح مارک کارنی، نخستوزیر کانادا: «گسست، نه گذار» هنجارهای نظم قدیمی جهان کنار رفته و به جای آن، حالا عرصهای خشنتر و بیقانونتر پیش روی ماست؛ جایی که قویتر برنده میشود و یکی از پایههای جهان قدیم - اعتماد ظاهراً شکستناپذیر فرامرزی - دیگر وجود ندارد.
بیسابقه
ترامپ از سال ۲۰۱۹ میل خود به تصاحب گرینلند - سرزمین یخزده دانمارک - را پنهان نکرده بود. اما آنچه هفته گذشته رخ داد، سقوط جهان به تهدیدهای قلدرانه علیه یک متحد ناتو بود که اروپا را در شوک فرو برد. «به هر شکلی که باشد، ما گرینلند را خواهیم داشت»، ترامپ وعده داد، حتی اگر مجبور شویم این کار را «از طریق اقدام سخت» انجام دهیم.
به گفته امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه در سخنرانی خود در اجلاس داووس: «هفته را با تشدید تنش آغاز کردیم، با تهدید به حمله و تعرفه». آنچه اتفاق افتاد، پیش از ترامپ برای اروپا غیرقابل تصور بود: متحدان اروپایی مانند دونالد تاسک، نخستوزیر لهستان، از «مماشات» سخن گفتند - واژهای با بار تاریخی دردناک در اروپا - و تأکید کردند: «اروپا نمیتواند ضعیف باشد - نه در برابر دشمنانش، نه در برابر متحدش». یک دیپلمات ارشد اتحادیه اروپا روز پنجشنبه به خبرنگاران در خصوص «زبان بسیار غیرمتعارف دولت آمریکا» اشاره کرد و گفت: «واقعیت جدیدی خلق شده؛ واقعیتی که اغلب بسیار ناپایدار است».
ترامپ از ابتدای ژانویه روابط با اروپا را تحت فشار گذاشته؛ از منظر رهبران اروپایی بارها با نکات گفتمانی ولادیمیر پوتین همنوا شده، کمک به اوکراین - خط مقدم فعلی اروپا در برابر مسکو - را قطع کرده، تعرفه بر شرکای نزدیک وضع کرده و حملات توهینآمیز آنلاین و حضوری نسبت به متحدان اروپایی خود راه انداخته است.
آنتونیو کاستا، رئیس شورای اروپا، پس از نشست دیروقت رهبران اتحادیه روز پنجشنبه به خبرنگاران گفت همه توافق کردند روابط با شرکا باید «با ادب و احترام» مدیریت شود - تضادی آشکار با حملات گستاخانه کاخ سفید ترامپ. سرانجام، سکه به صدا درآمد. ایالات متحده دیگر آن دوست و متحد قابل اعتماد سابق نیست. برای برخی این واقعیت مدتها پیش آشکار شده بود؛ نشانههای هشدار از روزهای اول این دوره جدید ترامپ وجود داشت. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، روز پنجشنبه گفت: «روابط فرامرزی در هفته گذشته ضربه بزرگی خورده است». برای شارل میشل، رئیس سابق شورای اروپا، موضوع حتی واضحتر است او به سیانان گفت: «روابط فرامرزی همانطور که دههها میشناختیم، مرده است».
پس از یک سال بیاحترامی ترامپ به متحدان اروپایی، بسیاری میپرسیدند چقدر از پیوندهای قدیمی باقی مانده. یک دیپلمات اتحادیه اروپا به سیانان گفت: تهدیدهای گرینلند ترامپ پاسخ روشنی دارد؛ «اگر روی گرینلند فشار بیاوری، هیچکس باور نمیکند آمریکا حاضر به دفاع از استونی باشد».
راه جدید
در برابر جاهطلبیهای ترامپ، انتخاب اروپا روشن بود: مقاومت یا تسلیم. تاسک در این هفته به خبرنگاران گفت؛ «مماشات نتیجه نمیدهد، فقط تحقیر میآورد». در حالی که بارت دو وِوِر، نخستوزیر بلژیک، در داووس از ترجیح «واسال خوشحال» (ز نظر تاریخی به شخصی در سیستم فئودالی گفته میشود که در ازای وفاداری، ادای احترام و خدمت نظامی، قطعهای زمین را از یک ارباب دریافت میکند؛ به طور مجازی، در حوزه سیاسی کسی است که تابع یک شخص یا نهاد قدرتمندترباشد) به «برده بدبخت» آمریکا سخن گفت.
گفتوگو با دیپلماتهای اتحادیه اروپا نشان داد اروپاییها سرانجام بر لزوم استقلال از هوسهای کاخ سفید - بهویژه در امور دفاعی - همنظر شدهاند. برای برخی این یعنی پایان چاپلوسی است که رویکرد اروپا به آمریکا در ۲۰۲۵ را تعریف میکرد. خطوط قرمز شکستهشده توسط ترامپ بیش از حد عمیق بود. «کاملاً غیرقابل قبول»؛ این تعبیر مکرون از تعرفههای بیمحابای آمریکا در داووس بود؛ و همچنین در ضربهای آشکار دیگر از سوی مکرون به ترامپ او در سخنرانی خود در داووس گفت: «ما احترام را به زورگویی ترجیح میدهیم».
پنجشنبه که رهبران اتحادیه برای بررسی هفته دیوانهوار دیپلماتیک این قاره گرد آمدند، آرامشی نسبی وجود داشت؛ اما هیچ نشانهای از بازگشت به وضعیت عادی قدیم نبود - حتی اگر طغیانها و لفاظیهای دیپلماتیک ترامپ نتیجه ملموسی نداشته باشد. این درحالی است که کاخ سفید هنوز جزئیات چارچوب توافق با دانمارک درباره گرینلند را فاش نکرده. سال گذشته اروپا در تأمین مالی دفاع اروپایی همگرا شد و بر خرید تسلیحات اروپایی - بندی کلیدی برای پیشرفت صنعتی اروپا - تأکید کرد؛ چیزی که رهبرانی مانند مکرون مدتها بر آن اصرار داشتند. اتحادیه اروپا به نظر میرسد در ۲۰۲۶ هم این مسیر را ادامه دهد و پایه صنعتی رو به رشد خود را تقویت کند. در حالی که یک کمیسر اتحادیه ایده ارتش رسمی اتحادیه یا شورای امنیت را مطرح کرد، اما هنوز تمایلی به این سطح از یکپارچگی در میان کشورهای اروپایی دیده نمیشود.
چسبیدن به گذشته
با وجود غرور ترامپ، اروپا همچنان با همان تهدیدهایی روبهرو است که آخر هفته گذشته داشت. دوشنبه، روسیه یکی از بزرگترین بمبارانهای خود بر کییف را انجام داد. این هفته، اطلاعات نظامی فنلاند از تهدیدهای مسکو علیه زیرساختهای زیرآبی دریای بالتیک هشدار داد. تهدیدها از بازیگران خصمانه در خاورمیانه و چین هم از بین نرفتهاند.
در گفتوگو با دیپلماتهای اتحادیه در سراسر بلوک، هیچکس پیشنهاد نکرد اروپا باید در برابر طمع کاخ سفید به سرزمین یک متحد و عضو ناتو، تسلیم شود. اما در ظاهر، مقاومتشان همهجا گستاخانه نبود. آمریکا هنوز در اروپا وزن نظامی و اقتصادی سنگینی دارد؛ جایی که قاره هنوز آماده مقابله با درگیری پایدار با روسیه به تنهایی نیست. ترامپ کینههایی را که دارد پنهان نکرده و برخی همچنان از تبدیل او به دشمن میترسند. حتی وقتی ترامپ از رویارویی احتمالی بر سر گرینلند عقبنشینی کرد - پس از اینکه اروپا تهدید «بازوکای تجاری» برای مسدود کردن دسترسی آمریکا به بازارهای اروپا را مطرح کرد - فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، از «تغییر نظر» ترامپ ابراز «خوشحالی» کرد.
کشورهای بالتیک که معمولاً در میان اروپاییها لحنی صریحتر دارند در برابر ترامپ بدخلق سکوت کردند.
وزیر دفاع سابق لیتوانی، به سیانان گفت «به جای تمرکز بر جنبه احساسی معضلاتی که کاخ سفید ایجاد کرده، بهتر است بر جنبه نظامی و فنی تمرکز کنیم، مسائل مشترک عملی را شناسایی و حل کنیم»، دوویله شاکالینه افزود که پنج تا ۱۰ سال طول میکشد تا اروپا بتواند خلاء قدرت نظامی آمریکا را در قاره اروپا پر کند. گیتاناس ناوسدا رئیسجمهور لیتوانی، به خبرنگاران گفت «همکاری باید کلمه کلیدی باشد، نه تقابل آمریکا هنوز نزدیکترین دوست ماست».
منبع: سیانان