باشگاه خبرنگاران جوان؛ زهره شعبانی- ساختوساز بیضابطه، مدیریت ناکارآمد پسماند و چشمپوشی از حقتقدم زیستمحیطی، این روزها چهره تلخ خود را در حاشیه شهر قم نشان داده . جایی که گرگهای گرسنه برای یافتن غذا تا پشت درب منازل مسکونی پیش میآیند و شهروندان در بهت و هراس، میان دعوا بر سر اینکه «چه کسی مقصر است؟» سرگردان ماندهاند.
میگویند حمله نکرده، اما تا کی صبر کنیم؟
خانم حسینی، مادر دو دانشآموز در شهرک مهدیه، با صدایی لرزان میگوید: مسئولان میگویند تا حالا حمله نشده. ما باید صبر کنیم بچهمان را بدرند تا فکر اساسی کنند؟ صبح که پسر هشت سالهام را تا در مدرسه میرسانم، دلم میلرزد. او تنها نیست. علی اصغری، جوان ۲۲ ساله ساکن همین محله،می گوید: ساعت دو نیمهشب صدای زوزه چند قلاده گرگ آمد.
این ترس، نه جدید است و نه بیسابقه. کارشناسان محیط زیست تأکید کردهاند که پردیسان جزو قلمرو طبیعی گرگها است! و ورود انسان به این منطقه، به معنای پذیرش مسئولیتهای آن است. اما سؤال اینجاست: آیا این مسئولیت تنها بر دوش شهروندان است که شبها نترسند و صبحها با احتیاط از خانه بیرون بزنند؟
ما مهمانیم، او صاحبخانه است
در میان انبوه اظهارنظرهای رسمی که بر «خطرناک نبودن» گرگها تأکید دارد، رضا کریمی، باغدار ساکن پردیسان، روایت دیگری دارد. او با صراحت میگوید: محیطزیست میگوید اینجا قلمرو گرگ است.
وی تأکید میکند: مشکل اصلی زبالههایی است که شبها دم در میگذاریم. این سفره را ما پهن میکنیم، بعد داد میزنیم چرا مهمان آمد؟
فاطمه محمدیان، معلم بازنشسته ساکن پردیسان، تلخ میگوید: کاش به جای زندهگیری و جابهجایی، فکری به حال زبالهها میکردند. کاش پیش از آن که این حیوانات بیچاره گرسنه بمانند، برای تغذیه آنها در زیستگاهشان چارهای میاندیشیدند.
احتمال حضور حیوانات وحشی در حاشیه روستاها و شهرها
با توجه به بروز سرمای شدید در ارتفاعات، حضور حیوانات وحشی در حاشیه روستاها و شهرها به دلیل تأمین نیاز غذایی، امری محتمل است.
متأسفانه عدم مدیریت صحیح و رهاسازی پسماندهای خانگی در محل سکونت و بعضاً مدیریت ناصحیح در دامهای تلف شده در روستاها و در برخی موارد غذادهی با تصور ناصحیح کمک به حیوانات، شرایط را برای حضور این گونه های وحشی در فصل سرد در محدوده شهر و روستا فراهم می سازد.
مریم محمدی، مدیرکل حفاظت محیطزیست استان قم، در گفتگو با خبرنگار ما در تشریح آخرین وضعیت حضور گونههای حیاتوحش در حاشیه شهر، ضمن تأیید مشاهده گرگ در محدوده پردیسان و شهرک مهدیه، از اجرای عملیات گسترده پایش و مدیریت این بحران خبر داد.
گشتهای شبانه با تجهیزات پیشرفته
به گفته محمدی، بلافاصله پس از دریافت گزارشهای مردمی، گشتهای مشترک محیطزیست و شهرداری در منطقه مستقر شدهاند. این گشتها بهصورت هدفمند و شبانهروزی، بهویژه در ساعات پرخطر از ۱۲ بامداد تا ۴ صبح، با استفاده از پهپاد، دوربینهای تصویری و تجهیزات کامل، منطقه را رصد میکنند.
او تأکید کرد: تمام تیمها مجهز و مسلح هستند و در جریان این عملیات، حضور گونهها تأیید و موارد لازم مطابق دستورالعملهای حفاظتی مدیریت شده است.
مدیریت پسماند؛ کلید طلایی حل بحران
مدیرکل محیطزیست استان قم یکی از مهمترین عوامل جذب حیاتوحش به مناطق مسکونی را «مدیریت نادرست پسماند» و «رهاسازی لاشه دام» عنوان کرد و گفت: «هماهنگی مناسبی بین شهرداری و محیطزیست برای جمعآوری بهموقع زبالهها انجام شده . این اقدام نقش تعیینکنندهای در کنترل ورود گونههای وحشی دارد.
پردیسان؛ قلمرو تاریخی گرگها
محمدی با بیان اینکه محدوده پردیسان به دلیل مجاورت با بیابان، بخشی از قلمرو طبیعی گرگ محسوب میشود، خاطرنشان کرد: ساختوسازهای انجامشده در این منطقه، بهمعنای ورود انسان به زیستگاه این گونهها است. در زمان بارش برف در ارتفاعات و کاهش دسترسی به غذا، ورود حیاتوحش به مناطق مسکونی امری محتمل و مسبوق به سابقه است.
زندهگیری و بازگردانی به زیستگاه
به گفته مدیرکل محیطزیست استان، چهار گروه دو نفره در نقاط مختلف شهر مشغول پایش هستند. در صورت مشاهده گرگ، تیمها با استفاده از سلاح بیهوشی، گونه را زندهگیری کرده و به زیستگاه اصلی خود منتقل میکنند.
او افزود: گونههایی که علائم بیماری داشته باشند، مطابق ضوابط دفع و مدیریت میشوند.
هشدار به شهروندان/ از کودکان تا واکسیناسیون
محمدی با تأکید بر اینکه در حال حاضر هیچ خطری شهروندان را تهدید نمیکند، به خانوادهها توصیه کرد: از تنها گذاشتن کودکان در معابر خودداری کنید و در صورت بروز هرگونه گزیدگی، حتی سطحی، فوراً به مراکز درمانی مراجعه کرده و واکسنهای لازم را دریافت نمایید.
رفتار انسان عامل تشدید یا مهار بحران
مدیرکل محیطزیست استان قم در پایان تأکید کرد: آنچه این وضعیت را تشدید میکند، نحوه رفتار انسانهاست. با مدیریت صحیح پسماند، جلوگیری از رهاسازی زباله و لاشه دام و پرهیز از تحریک یا آزار حیاتوحش، میتوان از ورود گونههایی مانند گرگ و شغال به داخل شهر جلوگیری کرد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که ساکنان پردیسان و شهرک مهدیه همچنان نگران حضور این گونهها در حاشیه منازل مسکونی خود هستند.
هشدار؛ زمستان هنوز تمام نشده
تا پایان فصل سرما، این مهمانی ناخوانده ادامه خواهد داشت. زمستان سخت قم تازه به نیمه رسیده و برف و یخبندان همچنان سفره طبیعت را جمع خواهد کرد. هر شب، گرگهای گرسنه مسیر آشنا را از کوهستان تا حاشیه شهر طی خواهند کرد و هر صبح، کودکان و والدین نگران راهی مدرسه و محل کار خواهند شد.
مدیران شهری قم هنوز فرصت دارند پیش از وقوع فاجعه، به جای مدیریت بحران، به فکر حل ریشهای مشکل باشند. راهحل در جایی جز مدیریت اصولی پسماند، بازنگری در ساعات جمعآوری زباله و پذیرش این واقعیت تلخ نیست که ما در خانه صاحبخانه زندگی میکنیم و باید حرمت او را نگه داریم. پیش از آن که دیر شود.
در ادامه فیلمی از حضور گرگ ها در شهرک مهدیه از دریچه دوربین شهروند خبرنگار مشاهده می کنید.