باشگاه خبرنگاران جوان - در میان دود و آوار، این عکاسان جنگ هستند که با دوربینهایشان تاریخ را ثبت میکنند؛ تصاویری که گاهی از هزاران سند و گزارش قویترند و میتوانند روزی در دادگاههای بینالمللی به عنوان مدرک یک جنایت جنگی روی میز قاضی قرار بگیرند.
جنگ فقط در میدان نبرد اتفاق نمیافتد؛ جنگ در حافظه دوربینها ادامه پیدا میکند. هر عکس جنگی یک سند است، یک شهادت، و گاهی یک اتهامنامه. عکاسان خبری جنگ نه فقط روایتگر، بلکه شاهدان زنده تاریخاند؛ شاهدانی که ممکن است روزی تصاویرشان سرنوشت یک پرونده جنایت جنگی را تغییر دهد.
جنگها بیش از آنکه یک حادثه ناگهانی باشند، یک فرایند طولانی سیاسی، اقتصادی و تاریخی هستند؛ فرایندی که از بنبستهای سیاسی آغاز میشوند و به میدانهای نبرد ختم میشوند. اما وقتی جنگ آغاز میشود، فقط سربازان نیستند که وارد میدان میشوند؛ مردم عادی، امدادگران، خبرنگاران و عکاسان خبری نیز به بخشی از این میدان تبدیل میشوند. ترکش جنگ میتواند هرکدام از آنها را زخمی کند، حتی اگر اسلحهای در دست نداشته باشند.
در میان همه این افراد، عکاسان جنگ موقعیتی متفاوت دارند. آنها نه سربازند و نه قربانی مستقیم، اما شاهدان دائمی مرگ، ویرانی و رنج انسانها هستند. دوربین برای یک عکاس جنگ فقط یک ابزار نیست؛ نوعی حافظه است، حافظهای که اجازه نمیدهد جنایتها فراموش شوند
عکاسان جنگ با دوربینهایشان در واقع زمان را متوقف میکنند. آنها لحظهای را ثبت میکنند که شاید در چند ثانیه از بین برود، اما همان لحظه میتواند سالها بعد در یک دادگاه بینالمللی به عنوان سند یک جنایت جنگی مورد استفاده قرار گیرد. در بسیاری از پروندههای جنایت جنگی، عکسها و تصاویر خبری نقش مهمی در اثبات جرم داشتهاند؛ چرا که تصویر، چیزی را نشان میدهد که گاهی کلمات قادر به توضیح آن نیستند.
اما تبدیل یک عکس به مدرک حقوقی، فرایندی پیچیده دارد. دادگاههای بینالمللی مانند دیوان کیفری بینالمللی تنها زمانی یک عکس را به عنوان مدرک میپذیرند که اصالت آن ثابت شود. کارشناسان باید بررسی کنند که عکس دستکاری نشده باشد، زمان و مکان آن مشخص باشد و زنجیره نگهداری آن از لحظه ثبت تا ارائه به دادگاه مشخص باشد. همچنین عکس باید با شهادت شاهدان، گزارشهای پزشکی و اسناد سازمانهای بینالمللی مانند سازمان ملل متحد یا دیدهبان حقوق بشر تطبیق داده شود.عکسهایی که جنایت جنگی را افشا میکنند.
دختر ناپالم
تاریخ نشان داده است که گاهی یک عکس میتواند مسیر یک جنگ یا نگاه افکار عمومی جهان را تغییر دهد. نمونه معروف آن عکس «دختر ناپالم» در جنگ ویتنام است که توسط عکاس خبری نیک اوت ثبت شد. آن عکس به یکی از مهمترین تصاویر ضدجنگ در تاریخ تبدیل شد و بعدها در بررسی جنایات جنگی مورد استناد قرار گرفت. در جنگ بوسنی، تصاویر اردوگاههای اسرا به عنوان سند جنایت علیه بشریت در دادگاهها استفاده شد و در ماجرای زندان ابوغریب عراق نیز عکسها باعث محاکمه نظامیان متهم به شکنجه شدند.
زندان ابوغریب
عکسهای جنگ فریمهای کوچک و عجیبی هستند که به حافظه تاریخ میچسبند. این تصاویر فقط ثبت یک لحظه نیستند؛ آنها نوعی سند هستند، سندی برای اثبات مظلومیت قربانیان و ثبت جنایتها. شاید به همین دلیل است که در بسیاری از جنگها، یکی از اولین اهداف، بیاعتبار کردن رسانهها و عکاسان خبری است؛ زیرا تا زمانی که تصویر وجود دارد، انکار کامل جنایت دشوار است.
عکاسان جنگ معمولاً درباره دنیای درون خود کمتر صحبت میکنند. هیچکس از آنها نمیپرسد که بعد از دیدن آن همه مرگ و ویرانی، چگونه به زندگی عادی بازمیگردند. آنها بارها به محل بمبارانشده میروند، میان آوار راه میروند و از خانههایی عکس میگیرند که دیگر خانه نیستند. شجاعت آنها فقط در نزدیک شدن به خطر نیست؛ در این است که حقیقت را ثبت کنند، حتی اگر دیدن آن حقیقت برای جهان دردناک باشد.
تصاویر جنگ گاهی بیش از هر سخنرانی سیاسی یا تحلیل نظامی بر افکار عمومی اثر میگذارند. یک تصویر از یک کودک زیر آوار، یک مادر در کنار پیکر فرزندش یا شهری که به تلی از خاک تبدیل شده، میتواند وجدان جهان را بیدار کند. عکس جنگ فقط تصویر مرگ نیست؛ تصویر زندگیای است که در حال از بین رفتن است.
جنگ شاید در میدان نبرد تمام شود، اما در عکسها ادامه پیدا میکند. عکسها باقی میمانند، در آرشیوها، در روزنامهها، در دادگاهها و در حافظه مردم. به همین دلیل است که عکاسان جنگ هر بار که شاتر دوربین را فشار میدهند، انگار بخشی از روح خود را در آن تصویر جا میگذارند.
وداع با دوربین برای یک عکاس جنگ فقط کنار گذاشتن یک ابزار نیست؛ وداع با بخشی از خاطرات، ترسها، و حقیقتهایی است که فقط او دیده است. اما عکسها میمانند؛ و گاهی همین عکسها هستند که سالها بعد، در سکوت یک دادگاه بینالمللی، به جای قربانیان سخن میگویند.
به همین دلیل است که رسانههای حامی اسرائیل و آمریکا در جنگ علیه ایران، بلافاصله پس از انتشار تصاویر عکاسان از مناطق هدفگیریشده، دست به اصالتزدایی و تحریف این عکسها میزنند. آنان با القای جعلی بودن و بیاعتبارسازی تصاویر، در واقع تلاش میکنند شبهاتی را وارد کنند تا پرونده این جنایات در مجامع بینالمللی قابل پیگیری نباشد و هیچ دادگاه یا نهاد ناظری نتواند به استناد این مستندات، علیه آنان رأی صادر کند.
منبع: ایسنا