باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - مسائلی که نه در سطح زیباسازی محیطی، بلکه در کیفیت تجربهٔ تاریخی و فرهنگی مردم از این بنا اثر میگذارند. هرگونه مداخله در پیرامون این اثر، در عمل مداخله در خوانش اجتماعی و تاریخی آن است؛ به همین دلیل حساسیت عمومی نسبت به پروژههای اطراف آن امری طبیعی است.
فلکالافلاک تنها یک بنای تاریخی منفرد نیست؛ مجموعهای است که با بستر طبیعی، بافت قدیمی و توپوگرافی تپهای خود معنا پیدا میکند. این قلعه از ابتدا بر فراز تپهای مشرف به رودخانه و بافت شهر شکل گرفته تا هم کارکرد دفاعی داشته باشد و هم شأن حکومتی؛ بنابراین هرگونه تغییر در شیب، چشمانداز یا مقیاس محوطه، مستقیماً بر «درک بصری» اثر میگذارد. وقتی محوطه مصنوعی و بیش از حد شکلداده شده باشد، بنای تاریخی مانند جسمی جداشده از زمینه به نظر میرسد؛ اما وقتی بستر طبیعی و اصالت توپوگرافی حفظ شود، قلعه دوباره قدرت تصویری خود را مییابد.
تجربهٔ بازدیدکننده؛ فقط رسیدن نیست، چگونه رسیدن است
مسیر دسترسی به یک بنای تاریخی بخش مهمی از تجربهٔ فرهنگی آن است. در مورد فلکالافلاک، مسیرهای دسترسی سنتی، شامل شیب طبیعی تپه و بافت قدیمی پیرامون، بخشی از جذابیت بازدید بود. با این حال، افزایش حجم گردشگر و نیازهای شهر مدرن ایجاب میکند که مسیرهای استاندارد و ایمنتر احداث شود.
نکتهٔ مهم، اما حفظ هویت مسیر است. مسیر جدید اگر به شیوهای طراحی شود که از دل چشمانداز تاریخی بگذرد، در عین حال کمترین قطع و وصلی را ایجاد کند، میتواند تجربهٔ گردشگری را ارتقا دهد؛ ولی اگر مسیر تبدیل به یک راه تندرو شهری یا سازهی سنگین و ناهماهنگ شود، به جای تسهیل تجربه، اصالت آن را خدشهدار میکند.
عملیات ساخت مسیر جدید دسترسی به قلعه فلک الافلاک آغاز شد
استاندار لرستان پیش از این با اشاره به عملیات احداث خیابان از مسیر سبزهمیدان جهت تسهیل تردد مردم و تکمیل طرح آمادسازی پیرامون قلعه فلکالافلاک گفت: همانطور که قبلاً به مردم خرمآباد وعده داده بودیم با همکاری فرمانده سپاه، پادگان امام حسین به محل جدید منتقل شده و طراحی داخلی محوطه قلعه فلکالافلاک نیز در حال اجراست.
سید سعید شاهرخی اظهارداشت: قبل از جنگ تحمیلی هم پادگان امام حسین (ع) در حال نقل و انتقال به ساختمان جدید بود که وارد جنگ شدیم و این پروژه با قدری توقف همراه شد.
وی ادامهداد: به جهت ضرورت و اهمیت این پروژه، منتظر تعیین تکلیف وضعیت جنگ نماندیم و همانطور کار پشتیبانی از جنگ را ادامه میدهیم، پرداختن به مسائل جاری زندگی مردم را ادامه میدهیم که در این راستا یکی از ضرورتهای مورد تقاضای مردم؛ آزادسازی پیرامون قلعه فلکالافلاک است.
استاندار لرستان تصریح کرد: بامداد امروز نیز باتوجه به تخلیه پادگان امام حسین، عملیات ایجاد یک خیابان عریض از سبزهمیدان به سمت پل صفوی برای تسهیل تردد در این مسیر را آغاز کردیم.
شاهرخی با بیان اینکه این کار یک موضوع بسیار مهم برای تحقق آزادسازی حریم قلعه فلکالافلاک است، گفت: بر همین اساس باید شبانه روزی کار کنیم که سازمان همیاری شهرداریهای استان و دفتر فنی استانداری لرستان اقدامات لازم را پیگیری و انجام داده است و شهرداری خرمآباد نیز باید اقدامات مناسب در خیابان پیرامون قلعه فلکالافلاک را در کوتاهترین زمان ممکن انجام دهد.
استاندار لرستان با اشاره به اینکه پادگان امام حسین (ع) طی دو فاز در اختیار مردم قرار میگیرد، افزود: در فاز اول پیرامون قلعه آزادسازی میشود، از خیابان سبزه میدان وارد میدان آیتالله کمالوند میشویم و از کنار پل صفوی به خیابان ساحلی ورود میکنیم و از این طریق راه عریضی ایجاد میشود که مردم بتوانند راحت تردد کنند.
وی ادامهداد: سپس دیوارهای پیرامون پادگان امام حسین هم برداشته میشود و عقبنشینی خواهند داشت و شهرداری خرمآباد طبق توافق با میراث فرهنگی گردشگری و صنایع دستی در دوتادور پادگان به صورت مجزا، اقدام به ایجاد پارک و محیط مناسب با محوطه قلعه فلکالافلاک خواهد کرد تا محل مناسبی برای اقامت شبانه روزی یا ایجاد اماکن تفریحی فراهم شود.
وی گفت: از مقابل ۲۴ متری حکیم تا پل حاجی و این محدوده که وارد ساحلی میشود، مسیری به عرض ۲۰ متر پیاده رو سازی میشود که طرح زیبایی خواهد بود.
استاندار لرستان افزود: تحول عمدهای در فضای شهری خرمآباد درحال شکلگیری است که طبق توافق و همکاری سپاه، سازمان همیاری شهرداری، میراثفرهنگی، شهرداری خرمآباد، شورای شهر و دفتر فنی استانداری با همدلی در حال انجام میباشد.
شاهرخی افزود: رویداد جاودان و مهمی در مرکز استان رقم زده میشود، در محیط باغ گلستان و قلعه فلکالافلاک نیز مشاور یک فضای فوقالعاده به تناسب بافت تاریخی قلعه فلکالافلاک طراحی و اجرا میکند یعنی مشاور در فضای بیرونی و درونی، دو مشاور فعالیت دارند.
وی ادامهداد: بیش از ۱۷ هکتار محیط منحصربهفرد جهت استفاده گردشگران سراسر کشور و حتی فراهم میشود و نقطه عطفی برای تحول خرمآباد در مدت کوتاه با تسهیل تردد و رونق گردشگری صورت میگیرد.
استاندار با اشاره به حدود یکسال جلسه با وزارت میراثفرهنگی در این زمینه گفت: مقدمات کار، جابجایی کار سپاه، موافقت وزارت میراثفرهنگی و همکاری مدیرکل میراث فرهنگی برای اجرای کار در این منطقه بسیار حایز اهمیت بود و علاقهمندی شهردار خرمآباد هم نکته مثبت دیگری در این زمینه است.
شاهرخی با اشاره به اجرای طرح در شب آخر آتش بس افزود: خدمت به مردم را تعطیل نمیکنیم، همانطور که پشتیبانی جنگ را ادامه میدهیم و به فکر مایحتاج مردم هستیم البته تیم شهرداری در دوران جنگ تا صبح پای کار بودند و امشب نیز پای کار هستند تا این پروژه به سرعت اجرا شود.
وی ادامهداد: به همین دلیل سحرگاه را برای کار انتخاب کردیم، برای کار، شب و روز نمیشناسیم و به نوعی خیابان با ماست.
شاهرخی گفت: ۱۸ دستگاه ماشین آلات مختلف مشغول کار هستند تا مزاحمت برای مردم و ترافیک ایجاد نشود و تقسیم کار هم صورت گرفته وکارهای اولیه از قبیل اقدامات سخت افزاری و هماهنگی ملی را انجام دادیم.
شاهرخی افزود: مسیر اولیه باز میشود سپس شهرداری با تمام توان در کوتاهترین مدت محیط مفرحی برای همشهریان ایجاد میکند.
مسئلهٔ مدیریت یکپارچه و نبود طرح جامع
یکی از مشکلات سالهای گذشته این بوده که طرحهای مرتبط با قلعه به صورت گسسته اجرا شدهاند؛ گاهی طرح عمرانی شهرداری، گاهی طرح مرمتی میراث فرهنگی، و گاهی طرح گردشگری بدون هماهنگی. نتیجهٔ این چندپارگی، عدم وجود یک تصویر کلان برای آیندهٔ محوطه است.
مسیرهای جدید اگر بر اساس یک طرح جامع منظر فرهنگی تعریف نشوند، در نهایت هر کدام بهتنهایی با نیت مثبت اجرا میشوند، اما در کنار هم هویتی ناهماهنگ ایجاد میکنند.
قلعهٔ فلکالافلاک نیازمند ساماندهی و بهبود دسترسی است؛ این مسئله روشن و پذیرفتهشده است. اما مهمتر از وجود مسیر جدید، چگونگی طراحی آن است. هر گونه مداخله باید بر اساس احترام به تاریخ، احترام به منظر، و احترام به خاطرهٔ جمعی مردم لرستان انجام شود. قلعه فقط یک بنا نیست؛ بخشی از هویت مشترک شهر است. مسیر جدید اگر با اصول صحیح اجرا شود، میتواند فرصتی برای احیای این هویت باشد؛ و اگر بیتوجه به قواعد باشد، میتواند بخشی از آن را خاموش کند.