باشگاه خبرنگاران جوان - مقاومت یک انتخاب نیست، بلکه تنها راه پیروزی است؛ آنجا که دشمن با تمسخر و انکار پیش میآید، قرآن از پایانی ناگهانی با «یک صیحه» خبر میدهد و نشان میدهد ایستادگی بر حق، مسیر قطعی غلبه بر دشمن است.
آیات ۱ تا ۲۴ سوره صافات با فضایی سرشار از سوگند، هشدار و تصویرسازیهای کوبنده آغاز میشود، آیاتی که در تفسیر المیزان، بهعنوان ترسیمی دقیق از جبهه حق و باطل و سرنوشت محتوم دشمنان تحلیل شدهاند. این بخش از سوره، هم «دشمنشناسی» را تبیین میکند، هم «مجازات دشمن» را بهعنوان یک سنت قطعی الهی نشان میدهد و هم بهطور ضمنی بر «لزوم مقاومت» در برابر این جبهه تأکید دارد.
جبهه حق بر پایه نظم استوار است و جبهه باطل آشفتگی
سوره با سوگند به «صافات»، «زاجرات» و «تالیات» آغاز میشود، گروههایی از فرشتگان که به صف ایستادهاند، نهی و طرد میکنند و ذکر الهی را تلاوت میکنند، این سوگندها نشانه نظم، انسجام و اقتدار جبهه الهی است. در مقابل، دشمن در این فضا، موجودی آشفته، پراکنده و بینظم تصویر میشود. این تقابل، یک پیام روشن دارد، اینکه جبهه حق بر پایه نظم و اطاعت استوار است، اما جبهه باطل بر آشفتگی و نافرمانی. همین تفاوت، ریشه شکست دشمن را از همان ابتدا آشکار میکند.
محور اصلی نزاع با دشمن توحید است
در ادامه، آیه «إِنَّ إِلَٰهَكُمْ لَوَاحِدٌ» بهعنوان محور اصلی تقابل مطرح میشود. دشمنی که قرآن معرفی میکند، در حقیقت با «توحید» درگیر است، نه صرفاً با یک گروه یا قوم. انکار توحید، ریشه همه انحرافات و دشمنیهاست. از این منظر، دشمن کسی است که نظام الهی را برنمیتابد و در برابر حاکمیت خداوند میایستد. بنابراین، مقاومت در برابر چنین دشمنی، صرفاً یک واکنش سیاسی یا اجتماعی نیست، بلکه یک موضع اعتقادی و الهی است
دشمن در محاصره قدرت الهی است
آیات بعدی با اشاره به زینت آسمان با ستارگان و حفاظت آن از شیاطین، تصویری از «محاصره دشمن» ارائه میدهند. شیاطین میکوشند به آسمان نزدیک شوند و خبری به دست آورند، اما با شهابها رانده میشوند. در نگاه المیزان، این تصویر نمادین نشان میدهد که دشمن حتی در ساحتهای پنهان و اطلاعاتی در محاصره قدرت الهی است. او نهتنها به حقیقت دسترسی ندارد، بلکه هر تلاشش با طرد و شکست همراه است. این، یک پیام امیدبخش برای جبهه حق است که دشمن، حتی اگر ظاهراً فعال و مهاجم باشد، در واقع در محدودیت و کنترل کامل قرار دارد.
ریشه رفتار دشمن جهل مرکب است
یکی از نکات برجسته این آیات، توصیف غیرمستقیم از جهل دشمن است. شیاطین با وجود رانده شدن، باز هم تلاش میکنند به حریم آسمان نفوذ کنند. این رفتار، در تفسیر المیزان، نشانه «جهل مرکب» است، یعنی نادانی که با تصور دانایی همراه است. دشمن نهتنها حقیقت را نمیداند، بلکه تصور میکند میداند و همین، او را در مسیر نابودی قرار میدهد. این ویژگی، تحلیل رفتار دشمن را سادهتر میکند، زیرا او منطقی و واقعبین نیست، بلکه اسیر توهمات خود است.
قدرتنمایی الهی در برابر ضعف دشمن
در آیات ۱۱ به بعد، خطاب به پیامبر(ص) از انسانهایی سخن گفته میشود که با وجود خلقت از «طین لازب» (گِلی چسبنده)، به معاد و قدرت الهی شک میکنند. اینجا قرآن با یک استدلال ساده اما کوبنده، ضعف دشمن را نشان میدهد که کسی که از مادهای ناچیز خلق شده، چگونه قدرت بازآفرینی الهی را انکار میکند؟ این آیات تأکیدی بر این نکته است که دشمن، در تحلیل قدرتها دچار خطای جدی است او خود را بزرگ و خدا را نادیده میگیرد، در حالی که حقیقت کاملاً برعکس است.
تمسخر حقیقت ابزار همیشگی دشمن است
آیات بعدی به واکنش دشمن در برابر حق اشاره میکند و میفرماید که «وَإِذَا رَأَوْا آیَةً یَسْتَسْخِرُونَ». تمسخر، یکی از ابزارهای اصلی دشمن است. این رفتار ناشی از عجز است. وقتی دشمن توان مقابله منطقی ندارد، به استهزا روی میآورد. این نکته، برای جبهه حق اهمیت دارد که تمسخر دشمن، نشانه قدرت او نیست، بلکه نشانه ضعف و بنبست اوست.
آخرین حربه دشمن انکار معاد است
در ادامه، دشمن با تعجب میپرسد که «أَإِذَا مِتْنَا وَكُنَّا تُرَابًا… أَإِنَّا لَمَبْعُوثُونَ؟» این انکار معاد، بهعنوان یکی از اصلیترین شاخصههای دشمن معرفی میشود. انکار معاد به معنای فرار از مسئولیت است. دشمن نمیخواهد پاسخگوی اعمال خود باشد، بنابراین اصل حسابرسی را انکار میکند. اما قرآن با قاطعیت پاسخ میدهد که این بازگشت، قطعی و اجتنابناپذیر است.
مجازات ناگهانی و قطعی دشمن
آیات ۱۹ تا ۲۱ تصویری تکاندهنده از مجازات دشمن ارائه میدهد و میفرماید که «فَإِنَّمَا هِیَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ فَإِذَا هُمْ یَنظُرُونَ». تنها یک صیحه کافی است تا همه چیز پایان یابد. این تعبیر نشاندهنده سرعت و قطعیت عذاب الهی است. دشمنی که سالها در برابر حق ایستاده، ناگهان و بدون فرصت فرار، با نتیجه اعمال خود روبهرو میشود. این، همان سنت الهی است که بارها در قرآن تکرار شده، یعنی تأخیر در مجازات، به معنای لغو آن نیست.
عاقبت فروپاشی کامل جبهه باطل
در نهایت، آیات ۲۲ تا ۲۴ فرمان جمعآوری ظالمان و همراهانشان را صادر میکند، «احْشُرُوا الَّذِینَ ظَلَمُوا وَأَزْوَاجَهُمْ…». اینجا دیگر از قدرت و ادعای دشمن خبری نیست؛ او در کنار همفکرانش، بهصورت تحقیرآمیز به سوی عذاب رانده میشود. در تفسیر المیزان، این صحنه، نتیجه طبیعی همان جهل، استکبار و انکارهایی است که پیشتر بیان شد.
مقاومت، تنها راه برتری در برابر دشمن است
مجموع این آیات، یک نقشه روشن ارائه میدهد که دشمن، موجودی است گرفتار جهل، استکبار و توهم، در برابر نظمی الهی که همهجانبه و قدرتمند است. او حقیقت را تمسخر میکند، معاد را انکار میکند و در نهایت، با مجازاتی ناگهانی و قطعی روبهرو میشود. در چنین چارچوبی، پیام اصلی برای جبهه حق روشن است، اینکه مقاومت در برابر دشمن، نهتنها ممکن، بلکه ضروری و مبتنی بر سنتهای تغییرناپذیر الهی و راه پیروزی بر دشمن است.
جبههای که بر محور توحید و نظم الهی شکل گرفته، هرگز شکست نهایی نخواهد خورد، چرا که سرانجام، این دشمن است که در بنبست جهل و عذاب، فرو میپاشد.
منبع: فارس