باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - لرستان با اقلیم کوهستانی و پراکنش گسترده مناطق صعب‌العبور، یکی از حساس‌ترین استان‌ها در برابر آتش‌سوزی‌های طبیعی و انسانی است.

 ترکیب شیب‌های تند، پوشش گیاهی متراکم و گرمای فزاینده تابستان، شرایطی فراهم می‌کند که یک جرقه کوچک، به سرعت به بحرانی گسترده تبدیل شود. در چنین شرایطی، دسترسی دشوار به کانون‌های حریق، زمان طلایی مهار آتش را از بین می‌برد و خسارت‌ها را چند برابر می‌کند.

پیامد‌های خاموش، اما عمیق حریق

 سوختن پوشش گیاهی، توان نگهداشت آب در خاک را کاهش می‌دهد و با اولین بارش، روان‌آب و سیلاب تشدید می‌شود. این چرخه، هم سفره‌های زیرزمینی را تضعیف می‌کند و هم خسارت‌های سیلابی را افزایش می‌دهد.

 خاک جنگل طی ده‌ها سال شکل می‌گیرد، اما در چند ساعت می‌سوزد و از بین می‌رود. بازسازی آن گاه دهه‌ها زمان می‌برد.

 بسیاری از گونه‌های گیاهی و جانوری بومی، در برابر آتش تاب‌آوری کمی دارند. تکرار حریق‌ها می‌تواند برخی گونه‌ها را برای همیشه حذف کند.دامداران، بهره‌برداران محلی و جوامع روستایی که به مراتع وابسته‌اند، با هر آتش‌سوزی متحمل خسارت مستقیم می‌شوند.

  کمبود بالگرد در ۷۰۰ هزار هکتار مناطق بحرانی

نجفی مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان در گفت‌و‌گو با خبرنگار ما با اشاره به گستردگی مناطق صعب‌العبور استان، از کمبود تجهیزات هوایی برای مهار آتش‌سوزی‌ها خبر داد و گفت: در لرستان حدود ۷۰۰ هزار هکتار مناطق بحرانی و سخت‌گذر وجود دارد که در زمان وقوع حریق، دسترسی زمینی به آنها بسیار دشوار است و کمبود بالگرد به‌شدت احساس می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه شرایط توپوگرافی و کوهستانی لرستان عملیات اطفای حریق را پیچیده می‌کند، افزود: سرعت عمل در ساعات اولیه آتش‌سوزی حیاتی است، اما در برخی نقاط به دلیل نبود پشتیبانی هوایی، مهار آتش با تأخیر انجام می‌شود.

کانون‌های اصلی حریق لرستان در سال جاری

نجفی اعلام کرد: بیشترین آتش‌سوزی‌های امسال در جنگل‌های سپیددشت خرم‌آباد، چگنی، معمولان، پلدختر و کوهدشت رخ داده است؛ مناطقی که به دلیل پوشش گیاهی متراکم و گرمای شدید، مستعد گسترش سریع آتش هستند.

کاهش ۷۵ درصدی حریق در لرستان

مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری لرستان با اشاره به آمار مقایسه‌ای امسال گفت: «خوشبختانه در سطح استان شاهد کاهش ۷۵ درصدی میزان حریق بوده‌ایم؛ این در حالی است که در سطح کشور حدود ۲ درصد افزایش ثبت شده است.»

وی این کاهش چشمگیر را حاصل تقویت گشت‌های حفاظتی، حضور به‌موقع نیرو‌های یگان حفاظت، مشارکت نیرو‌های مردمی و هماهنگی دستگاه‌های امدادی دانست، اما تأکید کرد: با توجه به وسعت مناطق بحرانی، تأمین بالگرد و تجهیزات تخصصی اطفای حریق یک ضرورت فوری است.

نجفی در پایان هشدار داد: با تداوم گرمایش هوا و خشکسالی، خطر آتش‌سوزی همچنان جدی است و حفاظت از جنگل‌ها و مراتع لرستان نیازمند پشتیبانی ملی و تجهیز بیشتر استان به امکانات هوایی است.

تغییر اقلیم؛ آتش را جدی‌تر کرده است

افزایش دما، کاهش رطوبت خاک و طولانی‌تر شدن دوره‌های خشکسالی، ریسک آتش‌سوزی را بالا برده است. در سال‌های اخیر، پنجره خطر حریق طولانی‌تر شده و فصل آتش عملاً از چند هفته به چند ماه رسیده است. این یعنی نظام مدیریتی سنتی پاسخگو نیست و باید به سمت مدیریت هوشمند، پیشگیرانه و فناورانه حرکت کرد.

تجربه جهانی نشان می‌دهد هر یک ریال هزینه در پیشگیری، چندین برابر در هزینه‌های اطفا و بازسازی صرفه‌جویی می‌کند. ایجاد آتش‌بُر، پایش مستمر با فناوری‌های نوین، آموزش جوامع محلی، فرهنگ‌سازی عمومی و تشدید برخورد با عوامل انسانیِ ایجادکننده حریق، راهکار‌هایی کم‌هزینه‌تر و اثربخش‌تر از مقابله در لحظه بحران است.

نقش مردم؛ خط مقدم واقعی

بخش قابل توجهی از آتش‌سوزی‌ها منشأ انسانی دارد؛ از سهل‌انگاری گردشگران تا آتش زدن بقایای کشاورزی. بدون مشارکت مردم، هیچ برنامه حفاظتی موفق نخواهد بود. اطلاع‌رسانی گسترده، آموزش در مدارس و رسانه‌ها و ایجاد حس مالکیت اجتماعی نسبت به جنگل‌ها، باید به اولویت تبدیل شود.

با وجود صد‌ها هزار هکتار مناطق سخت‌گذر در لرستان، نبود یا کمبود بالگرد و تجهیزات هوایی، یکی از گلوگاه‌های جدی در مهار سریع آتش است. در بسیاری از موارد، فاصله زمانی رسیدن نیرو‌های زمینی تا کانون حریق، به گسترش چندبرابری آتش منجر می‌شود. تأمین پشتیبانی هوایی نه یک مطالبه محلی، بلکه یک ضرورت ملی برای حفاظت از ذخایر جنگلی زاگرس است.

حریق جنگل‌ها و مراتع لرستان یک مسئله مقطعی نیست؛ نشانه‌ای از فشار فزاینده بر منابع طبیعی کشور است. اگر امروز در حوزه پیشگیری، تجهیز، آموزش و تأمین اعتبار تصمیم‌های جدی گرفته نشود، فردا با سرزمینی فقیرتر، منابع آبی ضعیف‌تر و بحران‌های اجتماعی گسترده‌تر مواجه خواهیم شد.

جنگل‌های لرستان فقط متعلق به یک استان نیستند؛ بخشی از میراث طبیعی ایران‌اند. هر شعله‌ای که در آنها زبانه می‌کشد، هشداری است برای بازنگری در شیوه نگاه ما به طبیعت؛ هشداری که باید پیش از خاکستر شدن سرمایه‌های ملی، شنیده شود.