احتمال بازگشایی بورس تا ۱۰ روز آینده/ بازار سهام نه مرحلهای بلکه یکجا باز میشود
رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار با اشاره به اخذ تلویحی مجوز افشای اطلاعات شرکتهای بورسی از برخی نهادهای ذیربط، از احتمال بازگشایی بازار سهام طی ۱۰ تا ۱۲ روز آینده خبر داد.
باشگاه خبرنگاران جوان - بازار سرمایه در سال گذشته فراز و فرودهای متعددی ناشی از شرایط سیاسی و بین المللی را پشت سر گذراند که البته آثار همچنان با وجود گذشته یک ماه از ۱۴۰۵، همچنان باقی است؛ سه ماه ابتدایی سال گذشته دوره رونق بازار سرمایه بود که رکوردهای متعددی در خصوص رشد بازار پس از یک دوره رکود در دولت سیزدهم را به ثبت رساند.
اما ناگهان در ۲۳ خرداد سال قبل جنگ تحمیلی ۱۲ روزه رژیم صهیونیستی علیه کشورمان آغاز شد که فعالیت بازار سرمایه را تا اواخر تیر ماه متوقف کرد. پس از آن بازار بازگشایی شد و تا شهریور ماه دوره بازگشت به تعادل بازار به دلیل سقوطهای پی در پی ارزش سهام بسیاری از شرکت ها، زمان برد.
اواخر شهریور سال گذشته با فعال سازی مکانیزم ماشه از سوی کشورهای اروپایی عضو برجام شاهد آثار روانی ناشی از بازگشت برخی تحریمهای بین المللی بر بازار سرمایه بودیم که دومین شوک و ریسک سیاسی سال گذشته بر بازار سهام بود. با این وجود از ابتدای پاییز پارسال دوره رونق و شکوفایی بازار سهام آغاز شد و این روند تا نیمه دوم دی ماه که شاهد بروز اعتراضهای اصناف از یک سو و حذف ارز ترجیحی از سوی دیگر بودیم، ادامه داشت.
از نیمه دوم بهمن پارسال بود که زمزمههای احتمال حمله مجدد رژیم صهیونیستی به گوش میرسید، اما به توجه به اینکه مذاکرات ایران با آمریکا با وساطت عمان و برخی کشورهای منطقه بار دیگر آغاز شده بود، حالت خوف و رجا برای سهامداران پررنگتر از حالت جنگی بود با این حال رفته رفته فشار عرضه بر تقاضا در حال پیشی گرفتن بود تا اینکه صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴ و در حالی که کمتر از یک ساعت از گشایش بازار سرمایه گذشته بود، دشمن آمریکایی-صهیونیستی جنگ تحمیلی سوم را آغاز کرد.
این سومین شوک به بازار سرمایه در ۱۴۰۴ بود که سبب شد با وجود اعلام آتش بس دو هفتهای در فروردین ماه، بازار سهام همچنین متوقف باشد و تنها تعدادی از صندوقهای درآمد ثابت یا صندوقهای کالایی برای تأمین بخشی از نقدینگی ضروری سهامداران و سرمایه گذاران همچنان فعال بمانند.
برای پیگیری فراز و فرودهای بازار سرمایه و تصمیماتی که نهاد ناظر برای گشایش بورس دارد، خبرنگار ما با حجت الله صیدی رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار به گفتوگو نشست که برخی از مهمترین گزارههای آن به شرح زیر است:
- طبیعی بود که جنگ ۱۲ روزه غافلگیرکننده باشد، اما بعد از آن قابل قبول نیست که بگوییم دیگر همه چیز تمام شد؛ در نهایت بعد از چند ماه دستورالعمل نحوه فعالیت بازار سرمایه در شرایط اضطرار را تهیه کردیم.
- ما در سازمان بورس مدل سازی کرده بودیم که بر اساس تجارب دنیا بود؛ به این نتیجه رسیدیم که بورسهای دنیا در شرایط اضطرار یا بروز بحران از جمله جنگ، ۵ مرحله را طی میکنند: ۱. توقف فعالیت بورس برای حفظ دارایی سهامداران و سرمایه گذاران ۲. نقدشوندگی ۳. حرکت بازار به سمت تعادل ۴. تثبیت تعادل و ۵. رونق بازار
- بورس امارات تا حدودی مشابه بورس ایران است ولی مشابهترین بورسی که میتوانستیم از آن در شرایط جنگی الگو بگیریم، بورس مسکو بود که قبلا در زمان جنگ روسیه و اوکراین از بورس مسکو مطالعه و الگوبرداری کرده بودیم
- با سهام عدالت نزدیک ۵۰ میلیون سهامدار و بدون آن یک میلیون و ۲۰۰ هزار سهامدار فعال داریم که در سال کمتر از ۱۰ باز خرید و فروش و ۶۰۰ هزار سهامدار بیش از ۱۰ بار در سال نسبت به خرید و فروش سهام اقدام میکنند
- دو شرط مهم بازگشایی یکی افشای اطلاعات لازم و دیگری نقدشوندگی است برای حل مشکل افشاط اطلاعات شرکتها با نهادهای مربوطه از جمله شورای عالی امنیت ملی و صدور مجوز، گفتوگوهایی داشتیم و قرار شد این مجوزها داده شود
- بخشی از کمبود ورق فولادی برای تولید خودرو در داخل قابل تولید است بخش دیگر را هم میتوانند وارد کنند
- پس از بازگشایی بازار بعد از جنگ ۱۲ روزه، بانک مرکزی قرار شد ۶۰ همت به بازار سهام تزریق کند که اتفاقا همراهی خوبی با سازمان بورس در این خصوص داشت و با تزریق ۴۳ همت به بورس، بازار به تعادل رسید و نیازی به تزریق بقیه منابع نبود
- بنا داریم تا بازار سهام را طی ۱۰ تا ۱۲ روز آینده بازگشایی کنیم، اما نماد شرکتهایی که خسارت مستقیم دیدهاند، در این مرحله باز نمیشوند ولی نماد سایر شرکتها باز میشود
- اشکال ایده بازگشایی مرحلهای بورس این است که اگرچه امکان پذیر است، اما عوارض سنگین تری از بازگشایی یکجای بازار دارد
متن کامل گفت وگو با رئیس سازمان بورس به شرح زیر است:
حجت الله صیدی اظهار کرد: روز نهم اسفند و حدود ۴۰ دقیقه بعد از آغاز جنگ تحمیلی سوم بلافاصله تصمیم به توقف فعالیت بازار سرمایه گرفتیم که این سرعت عمل در اتخاذ تصمیم، ناشی از تجربه جنگ ۱۲ روزه بود. از آنجایی که گفته میشود هر جنگ یا آسیبی یک وجه فرصت هم دارد، لذا جنگ ۱۲ روزه فرصت مرور اتفاقات و آماده شدن برای اتفاقات سختتر را فراهم کرد به طوری که در چند ماه بعد از جنگ روی مسائل اضطراری یا اتفاقاتی مانند جنگ یا تشدید تحریمها و محدودیتها و راههای رفع این مشکلات بیندیشیم.
وی افزود: طبیعی بود که جنگ ۱۲ روزه غافلگیرکننده باشد، اما بعد از آن قابل قبول نیست که بگوییم دیگر همه چیز تمام شد؛ آتش بس پس از جنگ ۱۲ روزه مبهم بود و هر لحظه احتمال نقض آن وجود داشت بنابراین همکاران ما در واحدهای پژوهش، حقوقی و ناشران سازمان بورس با همکاری نهادهای تأمین مالی و صندوقها و حقوقی ها، جلسات هفتگی داشتند و در نهایت بعد از چند ماه دستورالعمل نحوه فعالیت بازار سرمایه در شرایط اضطرار را تهیه کردیم. این جلسات از اواخر تیر ماه سال قبل شروع شد و در پاییز در شورای عالی بورس یک دستورالعمل حدود ۴۰ صفحهای برای شرایط خاص تهیه شد.
۹ اسفند ۱۴۰۴؛ روز واقعه
رئیس سازمان بورس ادامه داد: در روز ۹ اسفند سال گذشته و پس از حمله هوایی دشمنان آمریکایی-صهیونیستی، بلافاصله فعالیت بازار سرمایه را متوقف کردیم؛ ولی با دو مسأله مواجه بودیم یکی اینکه نقدشوندگی برای ما به عنوان حافظ منافع سهامداران بسیار مهم بود بحث بعدی این بود که با توجه به اینکه شب عید بود و در ایام پایانی سال قرار داشتیم و هم حقیقیها و هم حقوقیها باید چکهای خود را پاس میکردند یا عیدی کارکنان را پرداخت میکردند و ... لذا این شرایط نشان میداد که نیاز به نقدشوندگی در میان سرمایه گذاران هست.
وی بیان کرد: ما در سازمان بورس بر اساس مدل سازی تجارت بورسهای دنیا به این نتیجه رسیدیم که بورسهای دنیا در شرایط اضطرار یا بروز بحران از جمله جنگ، ۵ مرحله را طی میکنند مرحله اول توقف فعالیت بورس برای حفظ دارایی سهامداران و سرمایه گذاران است به خصوص که خود سهامدار هم در آن وضعیت، امکان معامله را ندارد و نمیتواند تصمیم درستی درباره حفظ یا فروش سهام بگیرد؛ از سوی دیگر به دلیل مغشوش بودن فضا و نبود شفافیت، کسی نمیتواند تصمیم بگیرد که چه فعالیتی انجام دهد. به خصوص که در جنگ نمیشود پیش بینی کرد که چه صنایع بورسی قرار است هدف دشمن باشد.
صیدی گفت: در مرحله دوم بحث نقدشوندگی مطرح میشود حتی در عین وضعیت جنگی سرمایه گذار ممکن است بگوید حاضرم دارایی ۱۰۰ میلیون تومانیام را ۷۰ میلیون تومانی بفروشم ولی برای خرید مسکن به پول آن نیاز دارم یا سهامدار حقوقی بگوید من باید مواد اولیه بخرم یا حقوق پرسنل را پرداخت کنم که به نقدینگی نیاز دارم برخی شرکتهای تولیدی مانند تولید کاشی یا سیمان امکان توقف فعالیت کوره را ندارند بنابراین باید نقدشوندگی در این مرحله لحاظ شود؛ مرحله سوم حرکت بازار با درصدی بالاتر یا پایینتر به سمت تعادل است که بازار باز میشود و نقدینگی به جریان میافتد و نقدشوندگی محقق میشود و بازار خود را به تدریج پیدا میکند و نسبتا بازار تعادل میشود؛ مرحله چهارم تثبیت تعادل است و همه سهامداران میتوانند پیش بینی کنند که سهام شرکت الف در نرخ ۵۰۰ تومان به ثبات میرسد یا در شرکت «ب» ارزش هر سهم در قیمت ۱۵۰۰ تومان منصفانهتر است؛ مرحله پنجم نیز دوره رونق بازار، ورود نقدینگی جدید، افزایش سرمایه شرکت و سهامداران و افزایش تولید شرکتهاست.
وی یادآور شد: در روز نخست جنگ ۴۰ روزه، حفظ ارزش دارایی شرکتها را مد نظر داشتیم و فعالیت بازار را متوقف کردیم، اما بلافاصله هم بعدازظهر ۹ اسفند هم صبح یکشنبه ۱۰ اسفند جلسه گذاشتیم؛ روزهای تلخی بود رهبر انقلاب به شهادت رسیده بودند؛ برخی از فرماندهان اصلی نظامی شهید شده بودند ضمن اینکه جنگ در حال تشدید شدن بود ولی تا شب عید زمان زیاده نمانده بود و باید کاری میکردیم که مردم به پول نقد برسند لذا صندوقهای درآمد ثابت و با اندکی فاصله، صندوقهای کالایی مانند طلا و نقره به تدریج بازگشایی شدند.
گزینه وقوع جنگ را پیشبینی کرده بودیم
دبیر شورای عالی بورس درباره بازگشایی بازار سهام و فعالیت اصلی بازار سرمایه که خرید و فروش سهام است و تصمیماتی که در این زمینه اتخاذ شد، اظهار کرد: در این خصوص دو مسأله اساسی داشتیم یکی ریسک سیستماتیک کلی بود که وجود داشت و آن این بود که این جنگ چه میزان طول میکشد و چه حالتی برای کشور پیش خواهد آمد؛ ما دو بار یکی اوایل دی ماه و دیگری اواسط بهمن پیش بینی سناریوهای مختلف خصوص احتمال وقوع جنگ را بررسی کرده بودیم که سه حالت را پیش بینی کردیم یکی ادامه وضعیت آن زمان که «نه جنگ نه صلح» بود، دوم دستیابی به توافق اساسی با توجه به اینکه درآن زمان مذاکرات در حال انجام بود و سوم وقوع جنگ.
آیا نهادهای خاصی به شما احتمال وقوع جنگ را رسانده بودند؟
وی درباره اینکه آیا پیش از آغاز جنگ تحمیلی سوم، با نهادهای خاصی درباره احتمال وقوع آن مشورت میکردید یا خیر؟ گفت: من با برخی مسئولان در دستگاه دیپلماسی مشورت میکردم البته آنها نمیتوانستند برخی اخبار را به من اطلاع دهند ولی برخی دوستان در دستگاه دیپلماسی که با من در ارتباط بودند، نسبت به نتیجه مذاکرات خوش بین بودند، اما برخی دوستان دیگر که بدبین بودند، به من میگفتند که آمریکا و رژیم صهیونیستی در تدارک حملهاند ولی به این زودی جنگ نمیشود. ولی با شخص آقای دکتر عراقچی در ارتباط نبودم.
صیدی بیان کرد: در نهایت سناریوی سوم که وقوع جنگ بود اتفاق افتاد البته برای افزایش احتمال وقوع جنگ معیارهای عینی تعریف کردیم مثلا لغو پروازها یا اعمال دورکاری برای کارکنان دولت.
وی ادامه داد: از هفته سوم اسفند به بعد صندوقهای درآمد ثابت و کالایی و طلا و نقره بازگشایی شده بودند ولی در خصوص بازار سهام همچنان این ابهام بود که جنگ چه قدر زمان میبرد به خصوص که در جنگ ۴۰ روزه تفاوتهایی با جنگ ۱۲ روزه وجود داشت از جمله اینکه رهبر معظم انقلاب به شهادت رسیده بودند یا اینکه بر خلاف جنگ تحمیلی دوم، در جنگ اخیر آمریکا مستقیما به نبرد رو در رو با ایران ورود کرده بود ضمن اینکه جنگ سوم منطقهای شده بود. این شرایط باعث میشد که ریسک سیستماتیک بالا ارزیابی شود.
وضعیت بورسهای منطقه در زمان جنگ چگونه بود؟
رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار درباره اینکه بورسهای کشورهای منطقه در ایام جنگ تحمیلی سوم چه شرایطی داشتند توضیح داد: مطالعهای در همان زمان انجام دادیم که در دو شاخه اصلی پیگیری شد یکی ترکیب سهام و سهامداران در بورسهای امارات، بحرین، کویت و رژیم صهیونیستی که به این نتیجه رسیدیم بورس کویت و بحرین بسیار کوچک است و قابل مقایسه با بورس ایران نیست، اما بورس رژیم صهیونیستی از نظر ساختار، ترکیب و نحوه معاملات با بورسهای متعارف دنیا متفاوت است و قابل مقایسه با بورسهای دیگر نیست و شرایط خاصی بر آن حکمفرماست ضمن اینکه بسیاری از ناشران بورس رژیم صهیونیستی، Dual listing هستند یعنی هم در بورس نیویورک اقدام به انتشار سهام میکنند هم در بورس تلآویو؛ ضمن اینکه حمایتهای عجیبی از شرکتیهای بورسی در رژیم صهیونیستی میشود حتی بعضا دستکاریهایی در بورس این رژیم دیده میشود؛ البته اینکه گفته میشود تکنولوژی محور است صحت دارد و شرکتهای آیتی زیادی در بورس تلآویو حضور دارند البته شرکتهای صنعتی و دارای خط تولید هم در این بورس فعالند حتی شرکتهای تسلیحاتی هم در بورس رژیم صهیونیستی نسبت به انتشار سهام اقدام کردهاند.
بورس مسکو شبیهترین بورس دنیا به بازار سرمایه ایران
وی تأکید کرد: بورس امارات تا حدودی مشابه بورس ایران است ولی مشابهترین بورسی که میتوانستیم از آن در شرایط جنگی الگو بگیریم، بورس مسکو بود که قبلا در زمان جنگ روسیه و اوکراین از بورس مسکو مطالعه و الگوبرداری کرده بودیم؛ البته تفاوتی که جنگ ما با جنگ روسیه و اوکراین داشت، این بود که دو قدرت نظامی دنیا و اقتصاد اول جهان به ما حمله کرده بودند و ما در برابر آنها مقاومت کرده بودیم ضمن اینکه سایر کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس در کنار آنها ایستاده بودند بعد هم ما موازین اخلاقی و قوانین بین المللی را رعایت میکردیم در حالی که آنها مدارس و بیمارستانهای ما را هدف قرار میدادند لذا کشورهای حاشیه خلیج فارس مطمئن بودند که ایران کارخانه تولید مواد غذایی را هدف قرار نمیدهد که سبب شد تا بورس آنها برای طولانی مدت متوقف نشود.
به گفته مقام مسئول ارشد بازار سرمایه، بورس ایران با کشورهای منطقه از نظر ارزندگی، بزرگی آن و تعداد سهامدار و سرمایه گذار قابل مقایسه نیست ما با سهام عدالت نزدیک ۵۰ میلیون سهامدار و بدون آن یک میلیون و ۲۰۰ هزار سهامدار فعال داریم که در سال کمتر از ۱۰ باز خرید و فروش و ۶۰۰ هزار سهامدار بیش از ۱۰ بار در سال نسبت به خرید و فروش سهام اقدام میکنند بنابراین موارد اینچنینی سبب شد تا ما بازار را بسته نگه داریم.
شرکتها نمیتوانستند اطلاعات بدهند
وی ادامه داد: ریسک دیگر این بود که شرکتهای نمیتوانستند اطلاعات بدهند، چون نمیدانست اگر اطلاعات را منتشر کند، دشمن از آنها استفاده میکند یا نه؟ بحث حمله سایبری به سامانه کدال هم پیش بینی میشد ضمن اینکه به یکی دو بانک دولتی هم حمله سایبری شده بود؛ در نهایت با مجموع این ریسک ها، تصمیماتی اتخاذ میشد و در شورای عالی بورس به تصویب میرساندیم قبل از آن هم با فعالان بازار مشورت میکردیم.
تصمیم گیری درباره فعالیت بازار در ۱۴۰۵ به ۴ فرودین موکول شد
رئیس سازمان بورس گفت: قرار شد در پایان روز چهارم فروردین درباره اینکه آیا بازار سرمایه از ۵ فرودین بازگشایی شود یا نه، تصمیم گیری شود؛ از آخر اسفند به این سمت سناریوهای شرایط جنگی تغییر کرد و حالت سوم که تشدید جنگ و تخریب زیرساختها و نیروگاهها بود هم به آنها اضافه شد یعنی ۴ سناریوی ۱. ادامه شرایط جنگی، ۲. تصعید جنگ که خاموشی گسترده و تخریب نیروگاهها و عدم امکان فعالیت بانکها و صنایع بود، ۳. آتش بس و ترک جنگ از سوی آمریکا و باقی ماندن فضا در خوف و رجا و ۴. آتش بس همراه با توفق بود.
صیدی اضافه کرد: بنابراین به این نتیجه رسیدیم که در سناریوی ادامه شرایط جنگی که امکان بازگشایی نیست در صورت تصعید جنگ که ممکن بود فعالیت بورسهای کالایی و انرژی و صندوقها را متوقف کند، اما در دو حالت آتش بس با توافق و آتش بس بدون توافق تصمیم به بازگشایی بازار گرفتیم ولی هر کدام با شرایطی متفاوت و ویژگیهای مخصوص.
وی خاطرنشان کرد: از شنبه ۸ فروردین روی نحوه فعالیت بازار در دو سناریوی آتش بس با یا بدون توافق، برگزاری جلسات مشورتی را آغاز کردیم، اما لازم بود برای هر کدام از این دو حالت، ویژگیها را بررسی کنیم تا اینکه آتش بس دو هفتهای اعلام شد؛ این اتفاق سبب شد تا برنامههای خود را بر اساس آتش بس بدون توافق برنامه ریزی کنیم که در آن احتمال بازگشایی بازار وجود داشت الان هم در همین وضعیت هستیم.
دو شرط مهم بازگشایی بازار
صیدی اظهار کرد: دو شرط مهم بازگشایی یکی افشای لازم و دیگری نقدشوندگی بود؛ در خصوص افشای اطلاعات شرکتهای بورسی سه حالت داریم یکی افشای حداقلی یکی افشای لازم و دیگری افشار حداکثری است طبیعتا ما در بازار سرمایه دنبال افشای حداکثری هستیم تا بازار کارآتر و شفاف شود؛ در افشای لازم، علاوه بر اطلاعات حداقلی، باید اطلاعاتی داده شود که به سهامدار تصویری از آینده داده شود.
افشای اطلاعات لازم و نقدشوندگی دو شرط مهم بورس برای بازگشایی بازار
رئیس نهاد بازار سرمایه در ادامه گفت: فرض کنید در حال حاضر فردی سهام یک شرکت سیمانی را دارد؛ این فرد میداند که در ۱۴۰۴ این شرکت با ظرفیت مثلا یک میلیون تن در سال، چه میزان سیمان تولید کرده و تا پایان فروردین ۱۴۰۵ مثلا ۵۰ هزار تن تولید داشته است آنچه برای سهامدار اهمیت دارد، داشتن تصویری از میزان تولید این شرکت در ۱۱ ماه باقی مانده از ۱۴۰۵ است و آیا میتواند به سقف ظرفیت تولید برسد یا خیر؟ آیا در بهار و تابستان امسال تولید دارد یا نه؟ لذا این اطلاعات برای سهامدار مهمتر از میزان تولید شرکت سیمانی الف در سال ۱۴۰۴ است، چون میخواهد تصمیم بگیرد که آیا سهام این شرکت را نگه دارد یا خیر؟
وی اضافه کرد: بنابراین ما در سازمان بورس، افشای لازم را ضروری میدانستیم؛ به سراغ ناشران رفتیم ولی آنها دو بحث داشتند یکی اینکه در ابهام بودند و میگفتند ما نمیدانیم برق، گاز، خوراک، مواد اولیه تولید و تخصیص ارزمان به چه صورت است و دوم اینکه محدودیت داریم و شورای تأمین استان اعلام کرده که اطلاعات شرکت را افشا نکنید.
صیدی در ادامه تاکید کرد: ما برای حل مشکل دوم با نهادهای مربوطه از جمله شورای عالی امنیت ملی و صدور مجوز، گفتوگوهایی داشتیم و قرار شد این مجوزها داده شود تا اطلاعات متعارفی از شرکتها روی کدال بارگذاری شود که چیزی شبیه اطلاعات تفسیری شرکتهاست و امیدواریم بتوانیم در روزهای آینده مجوزهای لازم را اخذ کنیم.
درخواست شرکتهای بورسی از سازمان بورس
صیدی گفت: ناشران بورس میگویند ما لازم است اول بتوانیم شرایط فعلی خود را ساماندهی کنیم مثلا پتروشیمیها معتقدند باید وضعیت بازار و تولید در شرایط فعلی را بسنجیم یا شرکت مواد غذایی مانند نوشابه اعلام کرده باید اول محصولات پتروشیمی بخصوص بطری برای عرضه محصول را تهیه کنیم، چون شرکت پتروشیمی مرتبط با این محصول احتمالا تا دو ماه آینده امکان تولید ندارد لذا باید بررسی کنیم ببینیم میتوانیم وارد کنیم یا نه.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا شرکتها برای اعمال افزایش تولید و درج آن در کدال، باید از وزارتخانه مربوطه مجوزهای لازم را اخذ کنند یا نه؟ تأکید کرد: بله این شرکتها باید اول مجوز افزایش قیمت دریافت کنند همین الان هم برخی شرکتها افزایش قیمت محصول دادهاند که باید در کدال آن را ثبت کنند مثلا قیمت آلومینیوم یا میلگرد افزایش داشته است.
برنامه جبران کمبود ورق فولادی خودروسازان
رئیس سازمان بورس در خصوص کمبود ورق فولادی برای خودروسازان پس از مشکلاتی که در جنگ اخیر برای شرکتهای فولادی رخ داد، گفت: بخشی از کمبود ورق فولادی در داخل قابل تولید است بخش دیگر را هم میتوانند وارد کنند؛ این مسائل به نظر میرسد ظرف دو سه هفته آینده نهایی میشود و بتوانیم در فرصت مناسب بازار را باز کنیم.
صیدی تاکید کرد: یکی از مسائلی که بر این روند تأثیر میگذارد، مشخص شدن وضعیت کشور پس از اتمام آتش بس است و باید دید آیا آتش بس تمدید میشود یا به سمت توافق اساسی میرویم یا اینکه جنگ از سر گرفته میشود که بر این اساس ظرف ۱۰ تا ۱۲ روز آینده تصمیم قطعی میگیریم.
وی ادامه داد: از سهامداران نظرسنجی کردیم و نتیجه این بود که ترجیح آنها شفافیت در حدی باشد که بازار باز شود سهامداران اصلی رفتار هیجانی ندارند که بلافاصله بعد از بازگشایی بازار، بلافاصله به فروش سهام و سبد دارایی خود اقدام کنند. چون چنین تجربهای بعد از بازگشایی بازار پس از جنگ ۱۲ روزه را داریم. البته طبیعی است که بازگشایی بازار پس از جنگ اخیر هم تحت تأثیر فضای کلی کشور باشد.
به طور معمول بورسهای دنیا بعد از بازگشایی در پایان اتفاقاتی، چون جنگ، تلاطم شدید دارد
صیدی خاطر نشان کرد: به طور معمول بورسهای دنیا بعد از بازگشایی در پایان اتفاقاتی، چون جنگ، تلاطم شدید دارد بازار از افراد ریسک پذیر و ریسک گریز تشکیل شده یعنی کسانی که با آرامش آن را دنبال میکنند و کسانی که رفتار هیجانی دارند طبیعی است که در یکی دو هفته پس از بازگشایی بازار حتی پس از توافق اساسی، عدهای باز هم فروش هیجانی سبد دارایی خود را داشته باشند. به این معنا که فرد سریعا سهام خود را میفروشد و پول آن را در بازارهای کم ریسک مثل سپرده بانکی سرمایه گذاری میکند تا بعد از دو ماه بازار به تعادل رسید، بار دیگر به بورس برگردد.
وی ادامه داد:، اما افراد ریسک پذیر معتقدند در این شرایط باید خرید کرد، چون دو ماه بعد دوباره قیمتها افزایش مییابد. با در نظر گرفتن مجموع این شرایط، پیش بینی من این است که به جز سناریوی تصعید جنگ و تمدید آتش بس یا آتش بس با توافق، اگر بازار را باز کنیم، به دلیل ابهامی که در این شرایط داریم، بازار مقداری نوسان داشته باشد و بعد به تعادل میرسد، اما در شرایط توافق نهایی، بازار زودتر به تعادل و سپس رونق میرسد.
برنامههای حمایت از سهامداران پس از بازگشایی بازار
دبیر شورای عالی بورس درباره برنامههای حمایتی از سهامداران حقیقی در شرایط بازگشایی بازار با توجه به تجربهای که پس از بازگشایی بازار بعد از جنگ ۱۲ روزه داشتیم تصریح کرد: در این سری برنامههای متنوع تری غیر از اوراق تبعی داریم و چند ابزار جدید تعریف شده است تا کسانی که دوست دارند در بازار بمانند ولی نمیخواهند ضرر کنند و دارایی شان حفظ شود، چند مشوق طراحی شده است تا بتوانند هم به نقدینگی برسند هم دارایی آنها حفظ شود؛ همچنین بیمه سهام و ابزار اوراق تبعی را هم ارائه کردهایم.
ماجرای ۶۰ همت کمک بانک مرکزی به بورس به کجا رسید؟
وی درباره اینکه در این دوره از مدیریت بانک مرکزی، به بازار سرمایه کمک بیشتری میشود یا در دوره مدیریت قبلی گفت: پس از بازگشایی بازار بعد از جنگ ۱۲ روزه، بانک مرکزی قرار شد ۶۰ همت به بازار سهام تزریق کند که اتفاقا همراهی خوبی با سازمان بورس در این خصوص داشت و با تزریق ۴۳ همت به بورس، بازار به تعادل رسید و نیازی به تزریق بقیه منابع نبود. من بارها از مدیریت قبلی بانک مرکزی بابت نهایت همکاری که با سازمان بورس برای حمایت از سهامداران حقیقی داشت، تشکر کردم ولی تنها نکتهای که سری قبلی پیش آمد این بود با تأخیر کمکها رسید البته بانکهای عامل بعضا با مشکل اضافه برداشت مواجه بودند وگرنه بانک مرکزی حاضر بود ۶۰ همت مصوبه شورای عالی بورس را پرداخت کند.
صیدی ادامه داد: پس از تزریق ۴۳ همت از سوی بانک ها، بازار به تعادل و سپس وارد فاز رونق شد و اتفاقا ارزش دارایی بانکها در بورس افزایش یافت لذا با توجه به اینکه در سری قبلی بانکها سودده شدند، در این سری با استقبال بیشتری حاضر به کمک هستند لذا هماهنگیهای مربوطه انجام شده است.
برآورد خسارات وارده به شرکتهای بورسی؟
رئیس سازمان بورس درباره اینکه آیا برآوردی از میزان خسارت شرکتهای بورسی از جنگ تحمیلی سوم شده یا نه؟ بیان کرد: از شرکتها خواستهایم تا میزان خسارات را به سازمان بورس اعلام کنند؛ در این خصوص سه گروه شرکت داریم یک گروه شرکتهایی هستند که خسارت مستقیم به آنها وارد شده مانند برخی پتروشیمیها یا برخی فولادی ها؛ گروه دوم در زنجیره تأمین هستند که به شرکت تأمین کننده اولیه یا شرکت مصرف کننده محصولات این شرکت خسارت وارد شده و به تبع آن، این شرکتها دچار مشکل شده ان یا اینکه سهامدار اصلی این شرکتها بودهاند؛ مثلا برخی هلدینگها سهام شرکتی که به آن حمله هوایی شده را دارند ولی به خود هلدینگ خسارتی وارد نشده است؛ گروه سوم هم شرکتهایی هستند که از فضای کلی خسارت دیدهاند؛ بنابراین اصلیترین گروه خسارت دیده، شرکتهایی هستند که مستقیما آسیب دیدهاند بقیه شرکتهای میتوانند با روشهای دیگر مانند واردات یا تغییر محصول مشکلا ایجاده شده را موقتا مرتفع کنند.
سه گروه از شرکتهای بورسی از جنگ اخیر آسیب دیدهاند
صیدی خاطر نشان کرد: با دو سه شرکت بزرگ خسارت دیده جلسه داشتهایم تا سه موضوع روشن شود؛ نخست میزان خسارت وارده؛ دوم مبلغ لازم برای جایگزینی خسارات وارده و سوم عدم النفعی که در اثر توقف تولید دیدهاند را برآورد و اعلام کنند.
بازار سهام طی ۱۰ تا ۱۲ روز آینده بازگشایی میشود
رئیس سازمان بورش و اوراق بهادار گفت: بنا داریم تا بازار سهام را طی ۱۰ تا ۱۲ روز آینده بازگشایی کنیم، اما نماد شرکتهایی که خسارت مستقیم دیدهاند، در این مرحله باز نمیشوند ولی نماد سایر شرکتها باز میشود. همچنین نماد شرکتهایی که خسارت ندیدهاند ولی ابهام اساسی دارند و نتواستهاند افشای اساسی کنند، باز نمیشود.
بازار سهام یکجا باز میشود نه مرحلهای
وی درباره اینکه بازار سهام به صورت مرحلهای باز میشود یا خیر و اینکه مثلا ابتدا گروه مواد غذایی و سپس گروه بانکها و بعد از آن سایر گروهها به تدریج به بازار میپیوندند یا نه؟ اضافه کرد: ما خودمان هم روی ایده بازگشایی مرحلهای کار کردیم ولی اشکال این ایده این است که اگرچه امکان پذیر است، اما عوارض سنگین تری از بازگشایی یکجای بازار دارد، چون معاملات بازار سهام باید در فضای منصفانه عادلانه باشد.
او تاکید کرد: سعی میکنیم بازار به صورت متنوع باز شود تا افراد تصمیم بگیرند چه سهمی را نگه دارند و چه سهمی را بفروشند. صیدی توضیح داد: وقتی یک سرمایه گذار در سبد خود از هر گروه سهم در سبد سهام خود دارد ولی فقط مثلا نمادهای گروه بانکی باز میشود، اما از سایر گروهها خبری نیست، میگوید من میخواستم سهم بانکی را نگه دارم ولی سهم نمادهای فلزی را بفروشم لذا دچار مشکل شدهام بنابراین سعی میکنیم بازار به صورت متنوع باز شود تا افراد تصمیم بگیرند چه سهمی را نگه دارند و چه سهمی را بفروشند.
نقدشوندگی بهتر است یا شفافیت؟
دبیر شورای عالی بورس درباره اینکه برای سازمان بورس نقدشوندگی در اولویت است یا شفافیت بازار؟ اظهار داشت: هر دو موضوع برای تداوم فعالیت بازار سهام لازم است وقتی میگوییم بازار باید کارآ باشد، یعنی باید شفافیت داشته باشیم، بدون شفافیت بازار اصلا کارآیی ندارد؛ از سوی دیگر بحث صیانت از حقوق سهامدار است یکی از نمودهای عینی صیانت از حقوق سهامدار، نقدشوندگی سهم است بنابراین نمیتوانیم یکی را فدای دیگری کنیم.
وی افزود: هنر متولی بازار باید این باشد تا میان این نقدشوندگی و شفافیت توازن ایجاد کند لذا در حال حاضر دنبال افشای حداکثری نیستیم چون اساسا امکان پذیر نیست چون وقتی شفافیت یک پله از افشای اساسی پایین تر باشد، سهامدار باز هم می تواند به تصویری از آینده برسد اما در عوض نقدشوندگی سبد سهام سرمایه گذار محقق می شود.
صندوق های حمایتی تثبیت و توسعه آماده بازگشایی بازار
صیدی در خصوص آمادگی صندوق های توسعه و تثبیت بازار سرمایه برای پس از بازگشایی بازار و حمایت از سهامدار گفت: فلسفه وجودی این دو صندوق، ایفای نقش حمایتی است؛ قرار است هم خود صندوق ها به صورت مستقیم و هم با کمک بانک ها به صورت خرید سهام و حمایت غیر مستقیم، وارد بازار شوند؛ هم خود صندوق ها منابع دارند و هم مقداری تجهیز خواهند شد.
وی ادامه داد: در زمستان سال گذشته دو اتفاق خوبی رخ داد یکی برداشتن حجم مبنا بود و دیگری راه انداز بازار TAL که معاملات بعد از اتمام بازار بود که به ارتقای عدالت در بورس کمک زیادی کرد. لذا این صندوق توسعه و تثبیت قرار است در بازگشایی جدید، عمدتا روی معاملات TAL کار کنند تا افراد با آگاهی بیشتر نسبت به خرید سهم های مورد نظر اقدام کنند.
دامنه نوسان ۳ درصدی باقی می ماند؟
دبیر شورای عالی بورس درباره حذف یا ابقای دامنه نوسان در دوره بازگشایی بازار در پساجنگ سوم بیان کرد: روی این موضوع در حال کار کردن هستیم؛ دو نظر کلی وجود دارد یکی اینکه بازار فعلا به دامنه نوسان ۳ درصد عادت کرده و این دامنه را نگه داریم یک نظر این است که اجازه دهیم چند روز دامنه نوسان نباشد. هر یک از این دو نظریه یک سری عوارض و یک سری منافع دارند. چند مدل و آثار هر کدام را بررسی کرده ایم که شامل دامنه نوسان ۳ درصدی، افزایش آن به ۵ یا ۱۰ درصد یا کلا برداشتن دامنه نوسان (دامنه نوسان باز) می شود وقتی من وارد سازمان بورس شدم، دامنه نوسان ۳ درصد بود که چند بار تلاش کردیم تا آن را تغییر دهیم اما هر بار یک اتفاق رخ داد که مانع انجام شد. بنابراین نهایتا هر سناریویی که کمترین آسیب و بیشترین مدیریت ریسک را داشته باشد، اجرایی خواهیم کرد.
