باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور - ناترازی برق در سال‌های اخیر به یکی از چالش‌های اصلی صنعت برق کشور تبدیل شده و بخش مهمی از این ناترازی به مصرف پنهان و کنترل‌نشده ماینر‌های غیرمجاز برمی‌گردد. این دستگاه‌ها که عمدتاً از برق یارانه‌ای و خارج از هرگونه قرارداد رسمی استفاده می‌کنند، با مصرف بالا و شبانه‌روزی خود فشار قابل توجهی بر شبکه انتقال و توزیع وارد می‌سازند. تداوم فعالیت ماینر‌های غیرمجاز، علاوه بر افزایش احتمال بروز خاموشی و افت کیفیت برق در ساعات اوج مصرف، موجب فرسودگی زودهنگام تجهیزات و افزایش هزینه‌های نگهداری و توسعه شبکه نیز می‌شود. بر همین اساس، رصد، کشف و ساماندهی این مراکز غیرمجاز، به یکی از محور‌های اصلی سیاست‌گذاری برای کاهش ناترازی و پایداری تأمین برق تبدیل شده است.

به تازگی هادی سفیدمو مجری نظارت و ساماندهی استخراج رمز دارایی‌های شرکت توانیر در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان گفته است: تعداد ماینر‌های غیرمجاز کشف شده در سال گذشته ۳۶۳۷۵ دستگاه است که نسبت به سال ۱۴۰۳ با رشد ۸۵ درصدی مواجه شده است تعداد ماینر کشف شده در سال ۱۴۰۳ تعداد ۱۹۴۷۸ دستگاه بود.

در ادامه مجری نظارت و ساماندهی استخراج رمز دارایی‌های شرکت توانیر اظهار کرد: این افزایش کشفیات ناشی از همکاری و همراهی شهروندان متعهد بوده است به طوری‌که نزدیک به یک سوم کشفیات صورت گرفته از طریق گزارش‌های مردمی بوده است.

او همچنین بیان کرد: میزان پاداش پرداخت شده به همشهریان متعهد در سال ۱۴۰۴ مبلغ ۲۲.۶ میلیارد تومان ثبت شده است.

در ادامه مصطفی رجبی مشهدی معاون برق و انرژی وزارت نیرو از ابلاغ دستورالعمل جدید پرداخت پاداش کشف و معرفی دستگاه‌های استخراج رمزارز غیرمجاز خبر داده است.

 رجبی مشهدی اظهار کرد: بررسی‌ها نشان می‌دهد میانگین تعداد ماینر‌های کشف‌شده در هر مرکز کمتر از ۱۰ دستگاه است؛ به همین دلیل سازوکار افزایش پاداش بر کشف ۱۰ دستگاه اول متمرکز است.

‌او افزود: بر اساس اصلاحیه جدید، پاداش کشف ۱۰ ماینر اول از ۱.۵ میلیون تومان به ۳ میلیون تومان برای هر دستگاه و همچنین پاداش ۱۰ ماینر دوم از ۱.۵ میلیون تومان به ۲ میلیون تومان به ازای هر دستگاه افزایش پیدا کرده است؛  پاداش کشف ۳۰ تا ۲۰۰ دستگاه، بدون تغییر و به ازای هر ماینر ۱.۵ میلیون تومان است.

‌رجبی مشهدی خاطر نشان کرد: در دستورالعمل جدید، سقف پرداخت پاداش نیز از ۳۰۰ میلیون تومان به ۳۲۰ میلیون تومان افزایش یافته است.

برآیند اظهارات مسئولان توانیر و وزارت نیرو به‌روشنی نشان می‌دهد که ماینر‌های غیرمجاز سهم معناداری در تشدید ناترازی برق، افزایش خاموشی‌ها و تحمیل هزینه‌های مازاد بر شبکه دارند. رشد شدید کشفیات و پرداخت بیش از ۲۲ میلیارد تومان پاداش در سال ۱۴۰۴، حاکی از هم‌افزایی میان سیاست‌های تشویقی دولت و مشارکت فعال شهروندان در شناسایی این مراکز است. افزایش پاداش‌ها به‌ویژه برای ۱۰ ماینر اول در هر مرکز، می‌تواند انگیزه گزارش‌دهی در سطح واحد‌های کوچک و خانگی را بیشتر کند و بخش مهمی از مصرف پنهان را آشکار سازد. با این وجود، حل ریشه‌ای مسأله نیازمند ترکیب این مشوق‌ها با ابزار‌های فنی (پایش هوشمند، تحلیل الگوی مصرف) و اصلاح اقتصادی (تعرفه و تنظیم‌گری فعالیت مجاز استخراج) است. در نهایت، کنترل و هدایت استخراج رمزارز به سمت چارچوب‌های قانونی، یکی از پیش‌شرط‌های اساسی بازگشت شبکه برق به تراز پایدار و کاهش ریسک خاموشی در سال‌های پیش‌رو خواهد بود.