باشگاه خبرنگاران جوان -در سرمای زمستان، خوسف قصهای متفاوت روایت میکند؛ قصهای که با عطر نرگس آغاز میشود، جایی که زمینهای خاموش کویری، ناگهان با شکفتن گلهایی سپید و خوشبو جان میگیرند.
نرگس در دیار خوسف فقط یک گل نیست؛ امضای هویت این سرزمین است. گلی که سالهاست نام خوسف را با عطر دلانگیز خود در ذهنها ماندگار کرده و هر زمستان، نگاهها را به سوی این شهرستان میکشاند.
نرگسزارهای خوسف حاصل پیوند دیرینه مردم با طبیعت است؛ میراثی چندینساله که به لطف اقلیم خاص منطقه، امروز خوسف را به یکی از قطبهای مهم تولید گل نرگس در کشور بدل کرده است.
از اوایل آذرماه، دستان پینهبسته کشاورزان از گوشهگوشه نرگسزارها، دستههای گل را برای دوستداران نرگس میچینند؛ گلهایی که در دل سرما میرویند و بهسبب مقاومت بالا در برابر یخبندان، عطری متمایز و ماندگارتر از دیگر نرگسهای کشور دارند.
خوسف، شهرستانی در ۳۶ کیلومتری مرکز خراسان جنوبی، امروز بهعنوان پنجمین تولیدکننده گل نرگس ایران شناخته میشود؛ سرزمینی کویری که هر زمستان، بهاری خوشعطر را به مهمانی ایران میفرستد.
برداشت گلهای نرگس به صورت سنتی انجام میشود و هرسال زمینه اشتغال فصلی بسیاری از خانوادهها را فراهم میکند. با این حال، کشاورزان نرگسکار همچنان با چالشهایی مانند کمبود آب، نبود صنایع تبدیلی، نوسان قیمت و ضعف در بستهبندی مواجه هستند؛ مسائلی که در صورت توجه و برنامهریزی میتواند نرگس خوسف را به جایگاهی فراتر برساند.
از مشکل کمآبی تا نبود صنایع تبدیلی
مهمترین مزارع این محصول در روستاهای دستگرد (بزرگترین نرگسزار شهرستان خوسف)، آریش، کلاتهملک، مهدیه، تقاب و معصومآباد وجود دارد و در خوسف نیز از زمان قدیم در حاشیه باغها و زیر درختان به صورت سنتی کاشته و برداشت میشده و هنوز ادامه دارد.
یکی از نرگسکاران روستای کلاتهملک شهرستان خوسف، کمآبی را یکی از بزرگترین چالشها در تولید گل نرگس دانست و گفت: گل نرگس خراسان جنوبی از نظر شکل، رنگ و عطر آن نسبت به گلهای نرگس دیگر استانها ارجحیت دارد ولی، چون تبلیغات برای معرفی این محصول انجام نشده، ناشناخته مانده است.
محمد حاجیزاده افزود: نبود صنایع تبدیلی و اسانسگیری و حمایت نکردن مسئولان از نرگسکاران از دیگر مشکلات فرآوری این محصول ارزشمند است.
وی با بیان اینکه سالهای گذشته خودش اقدام به فروش گلهای نرگس میکرد و سود چندانی نداشت، ادامه داد:، اما اکنون سه سالی میشود که گلهای نرگس را با قیمت معقولتری به شرکت تعاونی میفروشم تا به استانهای دیگر ارسال کنند.
خرید توافقی گل نرگس برای حمایت از کشاورزان
از آذرماه سال ۱۳۹۸ برای نخستین بار مرکز خرید گل نرگس (شرکت تعاونی سبزآفرینان خوسف) در شهرستان خوسف راهاندازی شد که با خرید توافقی بخشی از دغدغه نرگسکاران در خصوص فروش این محصول رفع شده است.
مدیر شرکت تعاونی سبزآفرینان خوسف هم با اشاره به اقدامات این شرکت برای حمایت از کشاورزان و افزایش درآمد نرگسکاران، گفت: طی پنج سال گذشته، شرکت اقدام به خرید توافقی گل نرگس از کشاورزان خوسفی کرده است تا ضمن تضمین قیمت، زمینه مقابله با واسطهها و دلالان فراهم شود.
علیرضا اکبری افزود: نحوه خرید به صورت توافقی است؛ بدین معنا که قیمت هر شاخه نرگس بر اساس کیفیت ساقه، اندازه و سرگل تعیین میشود و کشاورزان پس از تحویل گل، رسید دریافت میکنند و در پایان دوره برداشت، مبلغ مربوطه به حساب آنها واریز میکنیم.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه شرکت تعاونی، گلهای نرگس را با قیمت بالاتری خریداری میکند بنابراین استقبال کشاورزان از این طرح افزایش چمشگیری داشته است و، چون کشاورزان با خیال راحت محصول خود را تحویل میدهند و دیگر نگرانی از بابت فروش و قیمت ندارند، کشت گل نرگس در شهرستان رونق گرفته و بسیاری از کشاورزان جدید به این فعالیت روی آوردهاند.
مدیر شرکت تعاونی سبزآفرینان خوسف همچنین درباره روند توزیع گلهای نرگس گفت: گلهای خریداری شده از کشاورزان روزهای زوج جمعآوری و در روزهای فرد به بازارهای داخلی و استانهای دیگر از جمله خراسان رضوی، تهران، کرمان و یزد ارسال میشود.
وی عنوان کرد: قیمت گلهای نرگس بر اساس کیفیت گل و شرایط عرضه و تقاضا در بازار تعیین میشود و امسال قیمت خرید برای هر شاخه از ۵۰ هزار ریال تا ۲۰۰ هزار ریال متغیر بوده است.
اکبری در ادامه گفت: امسال تاکنون بیش از ۱۸۰ هزار شاخه گل از کشاورزان خریداری شده و پیشبینی میکنیم این رقم به ۷۰۰ هزار شاخه برسد.
وی از پیگیری برای ورود شرکتهای دانشبنیان برای فرآوری گل نرگس خوسف خبر داد و گفت: همچنین ایجاد مزرعه الگویی در قالب گردشگری کشاورزی از برنامههای این شرکت تعاونی است که نیازمند تخصیص تسهیلات کمبهره هستیم.
مدیر شرکت تعاونی سبزآفرینان خوسف افزود: اکنون یک باب سردخانه ۵۰ تنی با پیگیری این شرکت تعاونی، جهاد کشاورزی و تعاون روستایی برای نگهداری محصولات کشاورزی شهرستان خوسف به ویژه گل نرگس احداث شده که در بهمن ماه امسال به بهرهبرداری خواهد رسید.
پنجمین قطب نرگس ایران
مدیر جهادکشاورزی شهرستان خوسف گفت: هم اکنون ۲۷ هکتار از اراضی این شهرستان زیر کشت گل نرگس قرار دارد و بیش از ۳۰۰ بهرهبردار در این حوزه فعالیت میکنند که سالانه بیش از ۱۲ میلیون شاخه گل نرگس در خوسف تولید میشود.
سید مهدی خبیری با بیان اینکه شهرستان خوسف یکی از قطبهای اصلی تولید این گل در کشور است افزود: با توجه به خشکسالیهای حاکم بر منطقه و اقتصادی بودن این گل، کاشت این گیاه به کشاورزان توصیه میشود چراکه نیاز آبی این گل در زمانی است که دیگر محصولات منطقه نیاز آبی ندارد و کشاورزان میتوانند در زیر سایر درختان خود این گل را بکارند.
وی بیان کرد: با توجه به اقلیم دما و اختلاف دمای شب و روز؛ گل نرگس خوسف عطر بالا و ماندگاری بالایی دارد که خود یک ظرفیت مهم و نقطه تمایز با سایر گلهای نرگس در استانهای مختلف است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی نیز گفت: پیشبینی میشود امسال ۱۳ میلیون و ۵۰۰ هزار شاخه گل نرگس در استان تولید شود که این میزان نسبت به سال گذشته ۱۰ درصد کاهش دارد.
محسن اسفندیاری افزود: کاهش تولید گل نرگس در استان به دلیل وجود گرمای هوا در پاییز سال گذشته، کاهش ناگهانی دمای هوا در اسفند ماه و کاهش بارندگیهای موثر است.
وی با بیان اینکه سال گذشته بیش از ۱۵ میلیون شاخه گل نرگس در خراسان جنوبی تولید شده است، تصریح کرد: به طور میانگین از هر مترمربع سطح زیر کشت، ۳۲ شاخه گل نرگس برداشت میشود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی اظهار کرد: سطح زیر کشت گل نرگس در استان ۴۲.۲ هکتار است که از این میزان، ۲۷ هکتار در شهرستان خوسف، ۱۴.۵ هکتار در طبس و ۰.۷ هکتار در سربیشه قرار دارد.
وی با اشاره به اینکه برداشت گل نرگس در استان از اوایل آذرماه آغاز شده و در صورت مساعد بودن شرایط جوی تا نیمه اسفندماه ادامه دارد، افزود: خراسان جنوبی رتبه پنجم تولید گل نرگس کشور را دارد و در شهرستان خوسف یک کلکسیون الگویی ارقام داخلی و خارجی گل نرگس به مساحت نیم هکتار احداث شده است.
اسفندیاری تعداد بهرهبرداران گل نرگس استان را ۷۵۰ نفر اعلام کرد و گفت: نبود صنایع فرآوری و کمبود وسایل نقلیه مجهز به سردخانه برای انتقال گل به سایر مناطق، از مهمترین مشکلات این بخش به شمار میرود.
نرگس، گلی زیبا و خوش عطر و بو در طبیعت است که هم درمان درد است و هم زیباییاش چشمنواز. حضرت علی (ع) در وصف گل نرگس جملهای دارد که میفرماید: گل نرگس را حداقل سالی یک بار ببویید، زیرا در دل انسان حالتی است که تنها گل نرگس آن را معالجه میکند.
درباره خواص داروی این گل معطر پیشینیان و افرادی که به صورت سنتی از طب عطاری بهره میگیرند معتقدند که گل نرگس نه تنها زیبایی و عطر بلکه خواص جادویی دارویی دارد.
ظرفیتهای درمانی گل نرگس
مدیر مجتمع تحقیقات گیاهان دارویی جهاد دانشگاهی خراسان جنوبی هم با اشاره به ظرفیتهای درمانی گل نرگس، گفت: این گل معطر، همانند زعفران، اثرات قابلتوجهی در بهبود اختلالاتی مانند افسردگی، میگرن و انواع سردرد دارد.
محسن پویان ادامه داد: رایحهدرمانی بهعنوان یکی از روشهای مکمل درمان، بهویژه در اروپا، با استقبال گستردهای مواجه شده و گل نرگس نیز بهدلیل عطر خاص و اثرگذاری آن، سهم مهمی در این حوزه دارد.
وی افزود: بر اساس مطالعات انجامشده، از جمله تحقیقات دانشگاه بروکسل، استنشاق رایحه گل نرگس و زعفران نقش مؤثری در کاهش افسردگی دارد و میتواند از بروز بسیاری از سردردها جلوگیری کند.
این پژوهشگر حوزه گیاهان دارویی در ادامه بیان کرد: گل نرگس بهواسطه اثر آرامبخش خود، تقویتکننده اعصاب بوده و در بهبود وضعیت روانی افراد نقش مؤثری ایفا میکند.
پویان تاکید کرد: حمایت هدفمند از نرگسکاران میتواند زمینه حرکت به سمت فرآوری، ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیل زنجیره ارزش این محصول را فراهم کند.
منبع: ایرنا