باشگاه خبرنگاران جوان؛ رضوان پاک منش - استان لرستان با سابقهٔ طولانی در کشاورزی، مزارع متنوعی دارد که بیشتر شامل گندم، جو و محصولات دیم و آبی هستند. سال گذشته بهدلیل خشکسالی و کاهش بارشها بسیاری از مزارع با مشکل مواجه شدند و کشاورزان برای تأمین آب و حفاظت از محصولات خود سختیهای زیادی متحمل شدهاند و امسال با افزایش قیمت نهاده ها مواجه شده اند.
یکی از کشاورزان نخود در دلفان به خبرنگار ما میگوید: «کشت نخو به دلیل اینکه شهرستان دلفان از مناطق سردسیری میباشد و کاشت نخود در فروردین ماه انجام میگیرد و میبایستی بعد از کاشت حداقل دو بارندگی به فواصل حدود یک ماه داشته باشند، اما در سال گذشته به دلایل بارش کم میزان محصول به صورت قابل ملاحظهای کاهش داشته است.»
کارشناسان محلی نیز تأکید دارند که بسیاری از مزارع دیم استان در فصل رشد با تنش خشکی مواجه بودهاند، بهطوریکه رشد علفهای هرز همگام با محصول اصلی بوده و باعث کاهش عملکرد شده است.
افزایش چشمگیر بهای نهادههای کشاورزی
افزایش هزینههای تولید در بخش کشاورزی، ناشی از چند عامل است. افزایش قیمت نهادهها (کود، سم، بذر، سوخت، قطعات یدکی و ماشینآلات)، افزایش تورم عمومی و رشد هزینههای مالی و حملونقل. این مسأله باعث شده قیمت تمامشده تولید محصولات کشاورزی بهطور چشمگیری بالا برود.
کشاورزان با اینکه نهادهها را با قیمت بالاتری تهیه میکنند، در بسیاری از موارد قیمت خرید تضمینی محصولات کفاف هزینهها را نمیدهد. برای مثال قیمت خرید تضمینی گندم چندین ماه ثابت مانده و با هزینههای تولید تناسب ندارد؛ این موضوع موجب کاهش انگیزه کشاورزان برای کشت و تولید شده است.
در لرستان، علاوه بر افزایش بهای نهادهها، خشکسالی بیسابقه در سالهای اخیر خسارات سنگینی به کشاورزی استان وارد کرده است. برآورد میشود بیش از ۱۰ تا ۱۱ هزار میلیارد تومان خسارت به محصولات کشاورزی استان وارد شده باشد که کاهش تولید و کاهش درآمد کشاورزان را در پی داشته است.
این افزایش هزینهها در کنار تورم مزمن در جامعه، باعث شده تا کشاورزان برای تأمین سرمایه در گردش، خرید نهادههای اساسی و حتی بازپرداخت تسهیلات بانکی با مشکلات جدی مواجه شوند، بهطوریکه کشاورزان توان چندانی برای سرمایهگذاری و توسعه فعالیتهای خود ندارند.
یکی از کشاورزان در خرمآباد به ما گفت: «سم و کود، حتی برای یک هکتار، هزینهای معادل چندین میلیون تومان میطلبد؛ این در حالی است که قیمت خرید تضمینی محصولات آنقدر بالا نیست تا این هزینهها را جبران کند.»
کشت گیاهان ممنوعه در لرستان؛ ضربهای مستقیم به اقتصاد کشاورزی و معیشت روستایی
لرستان استانی با ظرفیت بالای تولید گندم، جو، حبوبات، دانههای روغنی، علوفه و محصولات باغی است. وقتی زمینهای کشاورزی به سمت کشت خشخاش میروند یا بلااستفاده میمانند.
زنجیره تولید کشاورزی مختل میشود. اشتغال فصلی و دائم در روستاها کاهش مییابد. درآمد پایدار جای خود را به درآمد پرریسک و ناپایدار میدهد. وابستگی استان و کشور به واردات محصولات اساسی افزایش مییابد. در واقع، سود کوتاهمدت خشخاش، هزینهای بلندمدت برای اقتصاد لرستان میسازد.
️ بیمه کشاورزان؛ نقطه امید یا چالش تازه؟
بیمه کشاورزی یکی از ابزارهای مهم برای جبران خسارت ناشی از حوادث طبیعی (خشکسالی، تگرگ، سرمازدگی و…) و کمک به پایداری تولید است. در لرستان نیز، صندوق بیمه کشاورزی فعالیت دارد و برای کشاورزانی که محصولات خود را بیمه کردهاند، غرامت پرداخت میشود. بهعنوان نمونه، پرداخت حدود ۲۶۸۲ میلیارد ریال غرامت برای جبران خسارات ناشی از حوادث طبیعی در استان تصویب و در حال اجرا است.
اعتبارات صندوق بیمه کشاورزی در بودجه نسبت به میزان خسارات و نیاز واقعی کشاورزان کافی نیست و سقف آن در سالهای اخیر تغییر قابلتوجهی نداشته، حتی با وجود درخواست برای افزایش اعتبارات جهت حمایت بهتر از کشاورزان است.
فرآیند پرداخت غرامتها یا با تأخیر همراه است، یا در برخی مناطق پوشش بیمهای کامل نبوده و بخشی از خسارتها را جبران نمیکند. این مسائل میتواند باعث شود کشاورزان نسبت به بیمه بیاعتماد شوند یا تهدیدات را کمتر از واقعیت بپذیرند، در حالی که بیمه یکی از ابزارهای کلیدی مدیریت ریسک در بخش کشاورزی است.
صندوق بیمه محصولات کشاورزی بهعنوان نهادی مهم در تامین امنیت غذایی و کاهش ریسکهای بخش کشاورزی شناخته میشود. کارشناسان تأکید دارند که در کشورهایی که بیمه کشاورزی توسعهیافتهتر دارند، کشاورزان بهتر میتوانند با شوکهای اقلیمی و قیمتی روبهرو شوند.
یک گندمکار در ازنا اظهار کرد: «مزرعهام بیمه بود، اما هنوز بخشی از خسارت را نگرفتهام و بعضی کشاورزان بعد از چند ماه هنوز در صف ارزیابیاند.»
خسارت واقعی کشاورزان
برآوردهای رسمی نشان میدهد استان لرستان در سال زراعی اخیر بیش از ۱۱ هزار میلیارد تومان خسارت ناشی از خشکسالی به بخش کشاورزی وارد شده است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان پیش از این در نشست خبری اعلام کرد: «این خسارات عمدتاً به مزارع گندم، جو و دیگر محصولات دیم وارد شده است و هرچند بخشی توسط بیمه پوشش داده میشود، اما هنوز پرداخت کامل جبران نشده است.»
افزایش قیمت نهادهها و هزینه تولید بدون متناسبسازی قیمتهای فروش و خرید تضمینی محصولات، کشاورزان را در تنگنای جدی قرار داده است. در استان لرستان که خشکسالیهای شدید هم بر این فشار افزوده است، پایداری تولید، امنیت غذایی و معیشت کشاورزان در معرض خطر قرار گرفته است.
در مقابل، بیمه کشاورزی بهعنوان ابزار حمایتی میتواند نقش مهمی در کاهش ریسک و جبران خسارت داشته باشد، اما ضعفهای ساختاری، اعتباری و اجرایی این نهاد تا حدی از کارآمدی آن میکاهد. تقویت بیمه محصولات کشاورزی، افزایش اعتبارات، تسهیل پرداخت غرامت و توسعه پوشش بیمهای میتواند به افزایش امنیت اقتصادی و توان تولیدی کشاورزان در لرستان کمک کند.