باشگاه خبرنگاران جوان - جنگ تحمیلی هشت ساله عراق علیه ایران تنها صحنه نبردهای کلاسیک زمینی و هوایی نبود؛ در لایهای تاریکتر، استفاده گسترده از سلاحهای شیمیایی به یکی از بحثبرانگیزترین و دردناکترین ابعاد این منازعه تبدیل شد.
نخستین نشانههای جدی از کاربرد عوامل شیمیایی در جبههها، با علائم بالینی غیرمعمول در مجروحان و شواهد میدانی همراه بود؛ سوختگیهای پوستی بدون آثار انفجار متعارف، تنگی نفس شدید، و آسیبهای چشمی گسترده. بهتدریج نامهایی چون گاز خردل و عوامل اعصاب وارد ادبیات خبری و پزشکی شدند؛ موادی که اثرات آنها گاه تا سالها پس از تماس باقی میمانْد.
در بحبوحه جنگ، هیئتهایی از سوی سازمان ملل متحد برای بررسی ادعاهای مربوط به حملات شیمیایی اعزام شدند. نتایج برخی از این مأموریتها، وجود آثار عوامل شیمیایی را تأیید میکرد. با این حال، فضای پیچیده سیاسی آن دوره و ملاحظات دیپلماتیک سبب شد واکنشهای جهانی، از نگاه بسیاری از ناظران، با شدت و سرعت مورد انتظار همراه نباشد.
بیش از هر چیز، قربانیان انسانی این حملات در کانون توجه قرار گرفتند؛ رزمندگانی که با مشکلات مزمن ریوی، پوستی و چشمی دستوپنجه نرم کردند و غیرنظامیانی که زندگیشان برای همیشه تغییر یافت. شهرها و روستاهایی که در معرض این حملات قرار گرفتند، با موجی از مصدومان، کمبود امکانات درمانی تخصصی، و تبعات روانی و اجتماعی گسترده مواجه شدند.
با پایان جنگ، موضوع سلاحهای شیمیایی از میدان نبرد به عرصه حقوقی، تاریخی و اخلاقی منتقل شد. مستندسازی پزشکی، شهادت بازماندگان و پیگیریهای حقوقی به بخشی از تلاشها برای ثبت حقیقت بدل شد. در سطح جهانی نیز، تقویت رژیمهای منع گسترش و استفاده از این سلاحها، بیش از پیش اهمیت یافت.
کاربرد سلاحهای شیمیایی در جنگ تحمیلی، یادآور شکنندگی مرزهای انسانی در زمانه جنگ است. این رخدادها نهتنها بخشی از تاریخ نظامی منطقه، بلکه درسی ماندگار برای جامعه جهانی درباره ضرورت پایبندی به حقوق بشردوستانه و منع مطلق جنگافزارهای کشتار جمعی محسوب میشود.
منبع: ایسنا