باشگاه خبرنگاران جوان - «روی جانسون»، پژوهشگر حوزه انرژی، معتقد است قیمت واقعی نفت ممکن است بسیار بالاتر از ارقامی باشد که در بازارهای آتی دیده می شود. او با مقایسه قیمت سواپ نفت فیزیکی دبی با قراردادهای آتی برنت نشان داده است در حالی که معاملات آتی در محدوده ۱۰۰ دلار انجام میشود، بهای معاملات فیزیکی در غرب آسیا به حدود ۱۴۰ دلار در هر بشکه رسیده است.این اختلاف به معنای افزایش تقاضای واقعی برای تحویل نفت به دلیل ریسک های ژئوپلیتیکی اخیر است و نشان می دهد بازار مالی (نفت کاغذی) نتوانسته فشار سمت تقاضا در بازار فیزیکی را منعکس کند.کریس مارتنسون، اقتصاددان آمریکایی، نیز تأیید کرده که «قیمت واقعی هر بشکه نفت ممکن است حدود ۴۰ دلار بیشتر از قیمت معاملات آتی باشد.»
در کنار این شکاف میان بازارهای فیزیکی و مالی، اختلاف بیسابقه میان قیمت نفت اوپک با برنت و وستتگزاس نیز توجه تحلیلگران را جلب کرده است.در گذشته، بهای سبد نفتی اوپک معمولاً اندکی کمتر از برنت و اندکی بیشتر از WTI بود و این فاصله معمولاً از ۳ دلار فراتر نمیرفت. اما اکنون این الگو دگرگون شده: قیمت نفت اوپک به حدود ۱۲۱ دلار رسیده، در حالی که برنت در مرز ۱۰۳ دلار و WTI حدود ۹۹ دلار در هر بشکه معامله می شود.
به باور تحلیلگران بخش مهمی از این واگرایی ناشی از تفاوت ماهیت معاملات است: شاخص های برنت و WTI بهشدت تحت تأثیر بازارهای مشتقه و معاملات مالیاند، اما سبد اوپک مستقیماً با معاملات فیزیکی و جریان واقعی عرضه و تقاضای جهانی وابسته است. در نتیجه، قیمت نفت اوپک ممکن است تصویر واقعیتری از تنگنای بازار جهانی ارائه دهد.افزونبراین، آزادسازی ذخایر استراتژیک در آمریکا و اروپا و فشارهای سیاسی با شائبه دستکاری قیمتی، احتمالاً موجب شده نرخ برنت و WTI کمتر از سطح واقعی بازار باقی بماند.
همزمان، بحث احتمال دخالت دولت آمریکا در بازارهای آتی نفت با واکنشهای تند روبهرو شده است.«تری دافی»، مدیرعامل گروه CME – بزرگترین بورس معاملات آتی جهان – هشدار داده است هرگونه مداخله برای پاییننگهداشتن مصنوعی قیمتها میتواند برای اقتصاد جهانی «فاجعهبار» باشد.او تصریح کرده است: «چنین اقداماتی اعتماد سرمایهگذاران به سازوکار قیمتگذاری را از میان میبرد و بنیان بازار را متزلزل میکند.»دافی تأکید کرده که ثبات بازار مشتقات بر شفافیت و اعتماد استوار است و دستکاری احتمالی قیمتها میتواند بحرانهایی غیرقابلپیشبینی در نظام مالی جهانی به همراه داشته باشد.
در هفتههای اخیر برخی دولتهای بزرگ مصرفکننده انرژی، برای کنترل قیمتها اقدام به آزادسازی بخشی از ذخایر استراتژیک خود کردهاند. اما کارشناسان تأکید دارند که این ابزار تنها میتواند تأثیری موقت داشته باشد.جاشوا لندیس، استاد دانشگاه اوکلاهاما میگوید: «حتی اگر ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک کشورهای گروه G۷ آزاد شود، حداکثر روزانه دو میلیون بشکه از آن میتواند به بازار افزوده شود؛ یعنی عرضه کامل این حجم حدود ۲۰۰ روز زمان میبرد. در مقیاس مصرف ۱۰۰ میلیون بشکهای روزانه، این رقم ناچیز است.»او هشدار داده در صورت بروز اختلال در مسیرهایی همچون تنگه هرمز، آزادسازی ذخایر نمیتواند جایگزین نفت واقعی شود و قیمتها احتمالاً از مرز ۱۵۰ دلار فراتر خواهد رفت.
نشریه اقتصادی اکونومیست در تازهترین گزارش خود هشدار داده است اگر صادرات نفت خلیج فارس طی هفتههای آینده مختل شود، بهای برنت میتواند تا ۱۵۰ یا حتی ۲۰۰ دلار افزایش یابد.
این نشریه یادآور شده است که جهش قیمت انرژی ممکن است اقتصاد جهانی را وارد رکودی تازه کند؛ شرایطی مشابه سالهای ۲۰۰۷ و ۲۰۰۸ که بحران نفتی یکی از عوامل زمینهساز سقوط بازارهای مالی بود.
درمجموع، آنچه امروز در بازار نفت دیده میشود، فراتر از نوسانهای معمول قیمتی است. شکاف گسترده میان نفت فیزیکی و نفت کاغذی، اختلاف بیسابقه شاخصهای اوپک و غربی و هشدار درباره مداخلات احتمالی دولتها، همگی نشانهای از بازاریاند که قطبنمای قیمتی آن از کار افتاده است.بهنظر میرسد اگر تنشهای ژئوپلیتیکی یا محدودیتهای عرضه در خلیج فارس ادامه یابد، مسیر این قطبنما مشخص خواهد شد و پیشبینی نفت ۱۵۰ تا ۲۰۰ دلاری و خداحافظی – دستکم در میانمدت – با نفتِ دورقمی از محدوده احتمال به واقعیت خواهد پیوست.
منبع:خراسان