باشگاه خبرنگاران جوان - ساعت ۱۶ روز جمعه چهاردهم فروردینماه، دانشگاه شهید بهشتی بهعنوان یکی از مراکز مهم آموزش عالی کشور هدف حملات قرار گرفت و بخشی از این دانشگاه با قدمتی ۶۶ ساله تخریب شد. این دانشگاه یکی از ۳۰ دانشگاهی است که طی ۳۶ روز گذشته در جریان حملات آمریکا و اسرائیل آسیب دیدهاند.
در این حمله، پژوهشکده لیزر و پلاسما دانشگاه شهید بهشتی بهطور مستقیم هدف قرار گرفت؛ مرکزی که بهعنوان قطب فوتونیک خاورمیانه شناخته میشود و فعالیت خود را از سال ۱۳۷۲ با هدف توسعه علوم لیزر، اپتیک و فوتونیک آغاز کرده است. این پژوهشکده با برخورداری از ۱۸ آزمایشگاه فعال و حضور ۱۵ عضو هیئت علمی، یکی از مراکز پیشرو در حوزههای پیشرفته علمی بهشمار میرود.
پیش از این حمله، چهرههایی چون محمدمهدی طهرانچی، فیزیکدان ایرانی و رئیس دانشگاه آزاد اسلامی و رئیس پیشین دانشگاه شهید بهشتی، در این مجموعه در حوزههایی نظیر مگنتوفوتونیک و فیزیک حالت جامد فعالیت داشتند؛ موضوعی که بهگفته تحلیلگران، نشاندهنده هدفمند بودن حمله به مراکز علمی و تلاش برای مقابله با روند پیشرفت علمی کشور است.
این در حالی است که حمله به دانشگاه شهید بهشتی، تنها یک نمونه از سلسله حملات به مراکز علمی است؛ بهگونهای که یک هفته پیش از آن نیز دانشگاه علم و صنعت که فعالیت خود را از سال ۱۳۳۸ آغاز کرده، هدف حمله قرار گرفته و بخشهایی از آن آسیب دیده بود.
با وجود این خسارات، روند آموزش در دانشگاهها متوقف نشده است. صمد حاججباری، معاون دانشجویی دانشگاه شهید بهشتی اعلام کرده که این دانشگاه از روز پانزدهم فروردینماه فعالیت خود را از سر گرفته و همگام با دیگر دانشگاهها به مسیر آموزشی ادامه میدهد.
حضور وزیر علوم در دانشگاه شهید بهشتی تنها یک روز پس از حمله و نیز بازدید پیشین او از دانشگاه علم و صنعت، همراه با تأکید بر بازسازی فوری، نشان میدهد که نهاد دانشگاه حتی در شرایط حملات سیستماتیک نیز از تداوم فعالیت بازنمانده است.
در همین راستا، وزارت علوم در بخشنامهای اعلام کرده است که دانشگاهها موظفاند علاوه بر برگزاری کلاسهای برخط، برای دانشجویانی که امکان اتصال به اینترنت ندارند، محتوای آموزشی را بهصورت آفلاین نیز ارائه دهند. این اقدام در شرایطی انجام میشود که اساتید و دانشجویان، علیرغم فشارهای روانی ناشی از حملات، با استفاده از بسترهای دیجیتال در تلاشاند جریان آموزش را زنده نگه دارند.
این روند نشان میدهد که دانشگاه، دیگر صرفاً محدود به زیرساختهای فیزیکی نیست، بلکه به نهادی سیال و مقاوم تبدیل شده که حتی در شرایط بحران نیز قابلیت تداوم دارد.
در عین حال، بسیاری از کارشناسان بر این باورند که هدف قرار دادن مراکز علمی، تلاشی برای ضربه زدن به زیرساختهای فکری و علمی کشور است. بر اساس آمار ارائهشده از سوی حسین سیماییصراف، وزیر علوم، تاکنون ۳۰ دانشگاه در این حملات آسیب دیدهاند، خوابگاههای دانشجویی هدف قرار گرفته و در این میان پنج استاد دانشگاه و ۶۰ دانشجو جان خود را از دست دادهاند.
هدف قرار دادن پژوهشکده لیزر و پلاسما نیز در همین چارچوب ارزیابی میشود؛ چراکه این مرکز در حوزههایی فعالیت دارد که ارتباط مستقیمی با توسعه صنعتی و پزشکی دارند و نقش مهمی در مسیر خودکفایی علمی ایفا میکنند.
در کنار این موارد، آسیب به مراکز علمی دیگری همچون مؤسسه پاستور ایران نیز گزارش شده است؛ نهادی با بیش از یک قرن سابقه که از سال ۱۹۲۰ بهعنوان یکی از مراکز مهم تحقیقاتی، آموزشی، بهداشتی و تولید واکسن در سطح جهان شناخته میشود و نقش کلیدی در کنترل بیماریهای عفونی داشته است. این موضوع، بهگفته تحلیلگران، نشاندهنده الگویی مشخص در هدف قرار دادن زیرساختهای علمی و بهداشتی کشور است.
در واکنش به این حملات، محمدحسین امید، رئیس دانشگاه تهران، در دومین نامه خود به دبیرکل سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو)، خواستار اقدام فوری این نهاد برای محکومیت و توقف حملات به مراکز علمی شده است.
در این نامه، با تشریح جزئیات حمله به دانشگاه شهید بهشتی، تأکید شده که این اقدام علاوه بر تخریب گسترده زیرساختها، جان اساتید، پژوهشگران، کارکنان و دانشجویان را نیز بهشدت در معرض خطر قرار داده است. همچنین این حملات، نقض آشکار اصول بنیادین حقوق بینالملل از جمله حق آموزش و مفاد کنوانسیونهای ژنو عنوان شده است.
دربخش دیگری از این مکاتبه، پیشنهاد شده است که یونسکو با استفاده از ظرفیتهای خود، برای توقف این حملات اقدام کرده، حمایتهای حقوقی از مراکز آموزشی را تقویت و در پاسخگو کردن عاملان این اقدامات نقش فعالتری ایفا کند. همچنین بر ضرورت تدوین اسناد حقوقی الزامآور برای ممنوعیت حمله به مراکز دانشگاهی در زمان مخاصمات مسلحانه تأکید شده است.
در ادامه این پیگیریها، درخواست شده است که موضوع از طریق مراجع بینالمللی از جمله دیوان بینالمللی دادگستری نیز مورد بررسی قرار گیرد و درباره عدم مشروعیت حمله به مراکز علمی، رأی صادر شود.
با وجود همه این تحولات، تداوم فعالیت دانشگاهها و عدم وقفه در روند آموزش، بهعنوان مهمترین نکته قابل توجه مطرح است؛ موضوعی که نشان میدهد نهاد علم، ریشهدارتر از آن است که با حملات نظامی متوقف شود.
منبع: ایسنا