باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - سیارات فراخورشیدی که به دور ستاره TOI-۲۰۱ میچرخند، مدارهایی دارند که آنقدر سریع تغییر میکنند که دانشمندان توانستند این تغییرات را در زمان واقعی مشاهده کنند - رفتاری که قبلاً در هیچ منظومه سیارهای دیگری ثبت نشده بود.
این منظومه تقریباً در فاصله ۳۷۰ سال نوری از زمین قرار دارد. ستاره TOI-۲۰۱ کمی بزرگتر از خورشید ما است و جرم و قطر آن حدود ۱.۳ برابر خورشید است. این منظومه شامل سه سیاره بسیار متفاوت است: یک ابرزمین با جرمی شش برابر زمین و سالی معادل تنها ۵.۸ روز زمینی؛ یک غول گازی معروف به TOI-۲۰۱b با جرمی نصف مشتری و سالی معادل ۵۳ روز زمینی؛ و یک غول گازی عظیم با جرمی ۱۶ برابر مشتری و سالی معادل ۷.۹ سال زمینی (۲۸۸۳ روز زمینی).
یکی از اعضای تیم از دانشگاه بیرمنگام توضیح داد که اکثر منظومههای سیارهای تمایل به داشتن مدارهای مشابه و مدارهای نزدیک به هم دارند و افزود: «اما این مورد در مورد TOI-۲۰۱ صدق نمیکند، جایی که سه سیاره به وضوح متفاوت هستند و از نظر گرانشی با یکدیگر تعامل دارند.»
چرا این منظومه دائماً در حال تغییر است؟
در حالی که تغییرات در مدارهای سیارهای یک پدیده شناخته شده است، معمولاً طی میلیونها یا میلیاردها سال رخ میدهند. آنچه TOI-۲۰۱ را متمایز میکند این است که این تغییرات در مقیاسهای زمانی بسیار کوتاهتری رخ میدهند.
این امر به مدار بسیار بیضوی و شیبدار غول گازی غولپیکر نسبت داده میشود که تأثیر گرانشی بر سیارات داخلی اعمال میکند و جهت مدار آنها و زمان عبور آنها از مقابل ستاره را تغییر میدهد. دانشمندان میگویند که اگر این تعامل ادامه یابد، این سیارات ممکن است حدود ۲۰۰ سال در مقابل ستاره خود قرار نگیرند.
تریستان گیلو از رصدخانه کوت دازور گفت: «در منظومه شمسی ما، سیارات در صفحات تقریباً یکسانی به دور هم میچرخند، اما در اینجا، هر سیاره رفتار متفاوتی دارد که نشاندهنده تغییر مداری فعال در داخل منظومه است.»
اسماعیل میرلس، رهبر تیم تحقیقاتی، افزود: «هدف ما نه تنها فهمیدن محتویات منظومه، بلکه درک چگونگی تعامل پویای سیارات آن بود.» ماموریت TESS یک گذر نادر از سیاره فراخورشیدی را شناسایی کرد، در حالی که تلسکوپهای زمینی تأثیر گرانشی آن را بر ستاره ثبت کردند.
دانشمندان همچنین تأخیرهای غیرمعمولی را در گذر سیاره TOI-۲۰۱b ثبت کردند. یکی از محققان خاطرنشان کرد که این سیاره حدود نیم ساعت دیرتر از حد انتظار گذر خود را آغاز کرد که به عنوان یک شاخص مهم از تعاملات گرانشی درون منظومه در نظر گرفته میشود.
محققان تأکید میکنند که این کشف بدون تلسکوپهای قطب جنوب که شرایط رصدی منحصر به فردی را فراهم میکنند و راههای جدیدی را برای درک تکامل منظومههای سیارهای مشابه منظومه شمسی ما باز میکنند، امکانپذیر نبود.
منبع: Space.com