باشگاه خبرنگاران جوان؛ مریم رضایی - همزمان با دهه مبارک کرامت، جهش هفتاد و پنجم عمرانی شهرداری شیراز با بهره برداری و احیای ۲۱ مسجد تاریخی در منطقه هشت شهرداری شیراز به اجرا رسید، این مرحله از جهش عمرانی با اعتباری بالغ بر ۵۶ و نیم میلیارد تومان به بهره برداری رسید.
مهدی پارسایی معاون گردشگری و امور زیارت استانداری فارس، با تقدیم پیام رسمی استاندار فارس، در این مراسم از اقدامات شهرداری شیراز در حوزه مرمت و احیای مساجد تاریخی تقدیر کرد و با ابلاغ پیام تقدیر استاندار فارس به شهردار شیراز و اعضای شورای شهر گفت: این پروژهها برای بافت تاریخی شیراز و قلب گردشگری شهر، اقدامی بسیار بزرگ و حیاتی است.
او، انتخاب دهه کرامت برای افتتاح ۲۱ پروژه مرتبط با مرمت و بازسازی مساجد تاریخی را اقدامی ارزشمند از سوی شهرداری بافت تاریخی دانست.
روایت یک کتیبه کمنظیر از تخریب و احیای مسجد طاهریه
پارسایی سپس به کتیبه مهم و کمترشناختهشده مسجد طاهریه اشاره کرد؛ کتیبهای که بخشی از آن متعلق به دوره ساخت مسجد در دوران صفوی و بخشی دیگر مربوط به مرمت آن در دوره قاجار است.
او توضیح داد: در این کتیبه نقل شده «در دوران شاه سلطان حسین صفوی، مسجد بهدست خواجه طاهر، از بزرگان شیراز، بنا شده، اما بعدها در اثر «گذار روزگار» آسیب جدی دیده است. یکی از همسایگان، با این توجیه که «اصطبل آباد به از مسجد خراب است»، مسجد را ویران میکند؛ دهها سال بعد، در دوره قاجار و زمان حکومت فرهاد میرزا معتمدالدوله، پیِ مسجد در جریان آواربرداری دوباره پیدا شده و مسجد از نو ساخته میشود.»
پارسایی افزود: این روایت تاریخی، شباهت بسیاری به کشفیات اخیر در روند مرمت یکی از مساجد منطقه هشت دارد که شبستان آن در جریان بهسازی دوباره آشکار شده است.
معاون گردشگری استانداری فارس با اشاره به جایگاه ویژه مسجد جامع عتیق شیراز گفت: جامع عتیق نخستین مسجدی است که مسلمانان در ایران ساختند. الگوی ساخت آن، مسجدالنبی بوده و همین سنت در معماری شیراز تا دهها قرن ادامه یافته است.
او توضیح داد: سنت «مسجد شبستانی بدون گنبد» در شیراز، ریشه در همین نخستین الگو دارد و بیشتر مساجد تاریخی شهر تا چند دهه پیش بر اساس همین معماری ساخته شدهاند.
پارسایی با تأکید بر اینکه مرمت تنها مرحله نخست است، گفت: مساجد تاریخی، قلب تپنده محلات بافت تاریخیاند. باید برنامهریزی شود که پس از مرمت، کارکردهای فرهنگی، اجتماعی و محلهمحور آنها احیا شود.
او مسجد جامع عتیق را گرهخورده با نام شهید آیتالله دستغیب دانست و گفت: لحن و صدای او برای همیشه در حافظه این مسجد باقی خواهد ماند. پارسایی سخنان خود را با بیتی از سعدی خطاب به خادمان شهر شیراز پایان داد: «به نیکمردان یارب که دست خیر بدان ببند؛ بر همه عالم خصوص در شیراز»
محمدحسن اسدی شهردار شیراز هم در این مراسم گفت: شهرداری را از حضور افراد سهمخواه پاک کردیم؛ حاشیهسازها از بیرون سنگ میزنند و ما برای کار کردن دنبال حاشیهها نمیرویم.
او اظهار کرد: لقب «سومین حرم اهلبیت» برای شیراز فقط یک عنوان نیست؛ یک مسئولیت تاریخی و سنگین است.
شهردار شیراز گفت: همکاری رئیس شورا باعث شد سند جامع سومین حرم پس از بیش از یک دهه انتظار از حالت خاکخوردگی خارج شود.
اسدی اعلام کرد: اردیبهشت امسال زمان اوج بهرهبرداریهاست؛ از سنگفرش بوستان سعدی تا ۲ ابرپروژه مهم در محدوده زندیه به اجرا میرسد.
به گفته شهردار شیراز، برخی چهرههای معترض، همان افرادی هستند که سابقاً یک روز در شهرداری حضور داشتند و «بهدلیل بیانضباطی کنار گذاشته شدند».
اسدی تأکید کرد: ساختار شهرداری امروز بسته، حسابشده و دارای دیسیپلین است و در سطح کشور نیز تنها مجموعه شهری تقدیرشده بوده است.
او بازسازی ۲۱ مسجد و دهها پروژه مسجدمحور را بخشی از هویتسازی شهری دانست و خواست سایر دستگاهها نیز برای تکمیل خدمات پای کار بیایند.
اسدی گفت: اتصال خطوط مترو و تعیین مسیر توسعه محدوده ۵۷ هکتاری پیرامون حرم در حال نهاییشدن است.
او با اشاره به تعبیر «عروس شهرهای ایران» و «هشتبهشت» گفت: این نگاه باید به پروژههای گردشگری و مجموعه بینالحرمین شکل تازهای بدهد.
شهردار شیراز عنوان کرد: امروز از زیرزمین تا ارتفاعات و از پروژههای عمرانی تا فرهنگی، شیراز در حال تجربه یک روند «انقلابی» است.
حجت الاسلام سید ابراهیم دستغیب تولیت مسجد جامع عتیق شیراز، با قدردانی از اقدامات شهرداری در احیا و مرمت این بنای تاریخی، بر لزوم توجه مستمر به مساجد کهن تأکید کرد و این اماکن را سنگرهای هویت فرهنگی و مذهبی و محور مدیریت محلات دانست.
او با اشاره به قدمت بیش از یک هزار و یکصد سال مسجد جامع عتیق گفت این بنای ارزشمند همچون «پیری فرزانه» است که نیاز به مراقبت دائمی دارد.
او افزود: خوشبختانه با تلاش مجموعه شهرداری و شورای شهر و پیگیریهای چندماهه برای تأمین بودجه و اجرای طرحهای مرمتی، امروز رونق دوبارهای به این فضای میراثی بازگشته است.
دستغیب با تشکر ویژه از شهردار شیراز و شهردار منطقه تاریخی – فرهنگی، نگاه کارشناسی مسئولان شهری به میراث را مثبت ارزیابی کرد و گفت: حمایت شهرداری تنها عمرانی نبوده، بلکه با اختصاص بودجه برای چاپ آثار و کتابهای شهید دستغیب، در حوزه فرهنگی نیز قدمهای مؤثری برداشته شده و نقش مهمی در ترویج فرهنگ ایثار داشته است.
او با اشاره به یادکرد مقام معظم رهبری از این مسجد در یکی از دیدارها گفت: رهبر معظم انقلاب از میان مساجد کشور، از مسجد جامع عتیق شیراز و خاطرات شهید دستغیب در این مکان نام بردند؛ موضوعی که اهمیت راهبردی این مسجد بهعنوان پایگاه معنوی و اجتماعی را دوچندان میکند.
دستغیب با اشاره به نقش دیرین مساجد در مدیریت امور مردم، به وجود کتیبهای از دوران صفویه در این مسجد پرداخت و گفت: این کتیبه یک متن قرآنی نیست، بلکه فرمان حکومتی درباره مالیات است. این نشان میدهد مسجد در گذشته محل تجمع و اطلاع مردم از تصمیمات مهم حکومتی بوده است.
او با تأکید بر اینکه مساجد امروز نیز مانند دوران انقلاب «سنگر» محسوب میشوند، گفت: در حوادث اخیر نیز ثابت شد که برای حفظ هویت ایران، پایگاه مذهب و مسجد جایگاه بیبدیلی دارند و نقش آنها در مدیریت محلات همچنان پابرجاست.
هشدار درباره خطر فرسودگی و درخواست استمرار حمایتها
تولیت مسجد جامع عتیق با اشاره به حساسیت وضعیت این بنا هشدار داد که بیتوجهیهای گذشته، مسجد را در معرض خارجشدن از چرخه بهرهبرداری قرار داده بود و ادامهدار نبودن مراقبتها میتواند به از دست رفتن بخشی از هویت تاریخی شیراز بینجامد.
او در پایان با قدردانی از مجموعه مدیران شهری، هیئتامنا و اعضای شورا اظهار امیدواری کرد: روند حمایتها ادامه یابد تا مساجد تاریخی شیراز به جایگاه واقعی خود در ارتقای هویت معنوی شهر برسند.
احیای بناهای تاریخی باید تداوم داشته باشد
رضا محمدیان رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر شیراز، با اشاره به نقش مساجد در تاریخ اجتماعی شهر، بر ضرورت استمرار این طرحها تأکید کرد و گفت: مساجد همواره پایگاه اجتماعی جامعه بودهاند. طرح احیا و مرمت مساجد در شورای ششم با تلاش همکاران به مرحله اجرا رسید، در حالی که در مسیر انجام آن گاه با حاشیهسازیهایی روبهرو بودیم.
او با اشاره به پیشینه تاریخی مسجد عتیق اظهار کرد: این مسجد که پیشتر آتشکده بوده، از نخستین مساجد کشور محسوب میشود. اگر امروز بخواهیم بنایی با چنین ارزش معنوی و تاریخی بسازیم، هزینههای بسیار سنگینی نیاز دارد؛ بنابراین مرمت و احیای این بناها اقدامی ضروری و ارزشمند است.
رئیس کمیسیون عمران شورای اسلامی شهر شیراز با تأکید بر اهمیت حضور استادکاران هنرهای سنتی گفت: گچکاران، آیینهکاران و دیگر استادان این حوزه سرمایههای شهر هستند و باید در مرمت چنین بناهایی مورد استفاده قرار گیرند تا این میراث برای نسلهای آینده حفظ شود.
محمدیان با بیان اینکه پشتیبانی شهرداری از مساجد تنها به کمکهای نقدی محدود نمیشود، افزود: ساختمانهای جدید شهری نیز باید هویت فرهنگی و معماری اصیل داشته باشند و همانگونه که مسجد جامع عتیق و مسجد سیاوش بهعنوان آثار ماندگار شناخته میشوند، در آینده خود نیز به آثار ارزشمند تبدیل شوند.
حسام الدین اسدزاده شهردار منطقه ۸ شهرداری شیراز، در این مراسم با اشاره به غنای مذهبی و تاریخی محدوده گفت: منطقه تاریخی فرهنگی شیراز بالغ بر ۱۲۰ مسجد، حسینیه و بقعه دارد و بخش قابل توجهی از آنها دارای ارزش میراثی هستند. احیای این بناها یکی از مهمترین مصوبات دوره ششم شورای اسلامی شهر بود.
به گفته او، در مجموعه مساجد احیاشده، اقداماتی همچون استحکامبخشی فونداسیون، مرمت شبستانها، بازسازی بخشهای تخریبشده و احیای تزئینات تاریخی انجام شده است، از جمله این مساجد میتوان به مسجد جامع، مسجد شهدا، مسجد آقا احمد، مسجد طبالیون و مسجد گنج اشاره کرد.
شهردار منطقه ۸ شهرداری شیراز، مسجد جامع را نمونهای برجسته از این طرح عنوان کرد و گفت: این بنا بهدلیل بیتوجهی در سالهای گذشته از چرخه خدمت خارج شده بود، اما اکنون با همکاری تولیت، میراث فرهنگی و حمایت مدیریت شهری به جایگاه تاریخی خود بازگشته است.
اسدزاده با قدردانی از شهردار شیراز، شورای اسلامی شهر و عوامل اجرایی افزود: اگر حمایت مالی و مدیریتی مجموعه شهرداری نبود، اجرای این پروژهها ممکن نمیشد.
او در بخش پایانی سخنان خود گفت: با تلاش مدیریت شهری، فاصله پروژههای عمرانی شیراز اکنون به کمتر از ۵۰۰ متر رسیده است؛ این یعنی در هر نقطهای از شهر که بایستید، یک پروژه فعال در راستای توسعه، احیا یا عمران شهری در حال اجراست.