پیشگیری از خودکشی یک مسئولیت همگانی

باشگاه خبرنگاران جوان - سعید منتظرالمهدی معاون فرهنگی اجتماعی پلیس در یادداشتی به مناسبت روز جهانی پیشگیری از خودکشی نوشت؛ خودکشی را نمی‌توان صرفاً یک مسئله فردی یا پزشکی تلقی کرد. این پدیده در نقطه تلاقی عوامل روان‌شناختی، اجتماعی، خانوادگی و گاه بحران‌های عمیق وجودی شکل می‌گیرد؛ از این رو پیشگیری از آن نیز نیازمند نگاهی چندبعدی و مشارکت همه اجزای جامعه است.

در نگاه پیشگیرانه، نباید تنها به عوامل خطر توجه کرد؛ باید عوامل محافظت‌کننده را نیز تقویت کنیم.

 انسان برای عبور از بحران، بیش از آنکه به نصیحت نیاز داشته باشد، به رابطه، حمایت، احساس تعلق و افقی برای ادامه مسیر نیاز دارد.

یکی از مهم‌ترین این عوامل، معناجویی است. هنگامی که انسان بتواند برای زندگی خود معنا، هدف و ارزش بیابد حتی در مواجهه با رنج و دشواری امکان بیشتری برای ادامه دادن و بازسازی زندگی خواهد داشت. در این مسیر، معنویت نیز می‌تواند به عنوان یکی از منابع مهم امید، آرامش و پیوند انسان با ارزش‌های عمیق زندگی نقش‌آفرین باشد.

در کنار معنا، باید سخت‌ورزی و تاب‌آوری را از دوران کودکی و نوجوانی آموزش داد. تاب‌آوری به معنای نداشتن رنج و شکست نیست؛ بلکه توانایی مواجهه سازنده با دشواری، یادگیری از تجربه و بازگشت به مسیر زندگی است. جامعه تاب‌آور، جامعه‌ای نیست که در آن بحران وجود نداشته باشد؛ جامعه‌ای است که انسان‌ها در زمان بحران تنها نمی‌مانند.

از سوی دیگر مداخله زودهنگام اهمیت اساسی دارد.

 افسردگی، انزوای اجتماعی، تغییرات محسوس رفتاری و سایر نشانه‌های رنج روانی نباید عادی‌سازی یا نادیده گرفته شوند. تشخیص به‌موقع، گفت‌وگوی همدلانه و ارجاع فرد به متخصصان سلامتِ روان می‌تواند از عمیق‌تر شدن بحران جلوگیری کند. 

در اینجا، «کمک خواستن» نه نشانه ضعف، بلکه نشانه شناخت، شجاعت و مسئولیت‌پذیری است.

مسئولیت اجتماعی نیز از همین نقطه آغاز می‌شود: اینکه یاد بگیریم یکدیگر را ببینیم، بشنویم و در برابر رنج دیگران بی‌تفاوت نباشیم. 

خانواده‌ای که گفت‌و‌گو را جایگزین سرزنش می‌کند، مدرسه‌ای که مهارت‌های زندگی را آموزش می‌دهد، رسانه‌ای که مسئولانه اطلاع‌رسانی می‌کند و نهادی که مسیر دسترسی به حمایت تخصصی را تسهیل می‌کند، همگی بخشی از نظام پیشگیری هستند.

پیشگیری نیز تنها حذف خطر نیست؛ کمک به انسان برای بازشناسی ارزش زندگی، انتخاب مسئولانه، تجربه تعلق و کشف امکان‌های تازه برای آینده است.

پلیس نیز در کنار سایر نهاد‌های اجتماعی خود را بخشی از این مسئولیت می‌داند؛ مسئولیتی که از آگاهی بخشی و آموزش آغاز می‌شود و با شناسایی به موقع، حمایت اجتماعی، مداخله زودهنگام و ارجاع تخصصی ادامه می‌یابد.

در نهایت پیشگیری از خودکشی یک اقدام مقطعی نیست؛ یک فرهنگ اجتماعی است.

فرهنگِ دیدنِ انسانی که رنج می‌کشد.

فرهنگِ شنیدنِ بدون قضاوت.

فرهنگِ کمک خواستن بدون شرمساری.

و فرهنگِ باور به اینکه حتی در دشوارترین لحظه‌ها می‌توان امکان دیگری برای ادامه زندگی پیدا کرد.

بیاییم امید را آموزش دهیم، تاب‌آوری را تقویت کنیم، معنا را جدی بگیریم و هیچ انسانی را در سخت‌ترین لحظه زندگی‌اش تنها نگذاریم.