باشگاه خبرنگاران جوان - نشست «بررسی چالشهای زیستمحیطی استان فارس از دیدگاه نخبگان؛ فرصتی برای هماندیشی در باب حکمرانی پایدار و الزامات قانونی» با محوریت بررسی ظرفیتها، کارکردهای زیستمحیطی و ضرورت حفاظت از «کوه کوهسار شیراز»، بههمت کارگروه آب و محیطزیست اندیشکده حکمرانی و قانونگذاری استان فارس، با همکاری مرکز نظریهپردازی، نقد و مناظره دانشگاه شیراز برگزار شد.
با حضور جمعی از استادان و صاحبنظران دانشگاهی، پژوهشگران، فعالان محیطزیست و علاقهمندان این حوزه، در سالن کنفرانس ساختمان مدیریت دانشگاه شیراز برگزار شد و دکتر محمدجواد عابدینی، استاد دانشگاه شیراز و رئیس کارگروه آب و محیطزیست اندیشکده حکمرانی فارس، مدیریت آن را برعهده داشت.
دکتر علیحسین صمدی، مدیر اندیشکده حکمرانی و قانونگذاری استان فارس، با تشریح مأموریت و ساختار این اندیشکده گفت: دفتر اندیشکده حکمرانی و قانونگذاری استان فارس از ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ با هدف ایفای نقش مشورتی برای مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در دانشگاه شیراز آغاز به کار کرده است.
او با اشاره به ساختار علمی اندیشکده افزود: این مجموعه دارای یک شورای علمی و کارگروههای تخصصی است و از ظرفیت استادان و صاحبنظران دانشگاهها و مراکز علمی استان بهره میگیردو فعالیت این مجموعه، با تشکیل کارگروههای آب و محیطزیست، زنان و خانواده، منابع انرژی، اقتصادی، مدیریت بحران، حقوقی و قضایی آغاز شده است.
صمدی، ایدهمحوری و بهرهگیری از ظرفیت نخبگان در فرآیند تصمیمسازی و سیاستگذاری را از رویکردهای اصلی اندیشکده عنوان کرد و گفت: تلاش ما این است که ایدهها و دیدگاههای علمی و کارشناسی نخبگان از طریق اندیشکده به افرادی که در عرصه سیاستگذاری و تصمیمگیری نقش دارند منتقل گردد و ظرفیت علمی استان در تصمیمات کلان استفاده شود.
او ادامه داد: مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی با هدف احصای مسائل کلان کشور و ارائه راهکارهای نخبگانی برای حل این مسائل فعالیت میکند و ایدهها و پیشنهادهای ارائهشده از سوی اندیشکدههای استانی میتواند در قالب طرحهای اجرایی به مجلس ارائه شده و در فرآیند قانونگذاری و تصمیمسازی مورد استفاده قرار گیرد.
کوهسار؛ پهنهای طبیعی با کارکردهای حیاتی برای شیراز
کریمآقایی، پزشک و فعال محیطزیست و از پیگیران حفاظت از کوه کوهسار، با تشریح ویژگیهای این پهنه طبیعی، بر ضرورت توجه جدی به ارزشهای زیستمحیطی و اجتماعی آن تأکید کرد.
او با بیان اینکه کوه کوهسار پهنهای گسترده در مجاورت شهر شیراز است، اظهار کرد: این کوه علاوهبر برخورداری از پوشش گیاهی و تنوع زیستی ارزشمند، در تعدیل دمای شهر، تأمین هوای پاک و ایجاد منظر طبیعی مطلوب برای شیراز نقش دارد و حفظ بکر و طبیعی آن میتواند الگویی برای حفاظت از پهنههای طبیعی در دیگر شهرها نیز باشد.
کریمآقایی با اشاره به پوشش گیاهی و ویژگیهای طبیعی بخشهای مختلف کوهسار افزود: در این پهنه، درختان بلوط، بادام وحشی و گونههای مختلف گیاهی وجود دارد و برخی از گونههای موجود، از ارزش و اهمیت زیستمحیطی ویژهای برخوردارند. همچنین در بخش جنوبی کوهسار، درههای متعددی ازجمله دره پلنگی قرار گرفتهاند که علاوهبر ارزش طبیعی، بخشی از هویت تاریخی و فرهنگی شیراز را در خود جای دادهاند.
او، مشارکت جدی سازمانهای مردمنهاد و جامعه مدنی در سیاستگذاری و تصمیمسازیهای محیطزیستی را ضروری دانست و گفت: تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که سازمانهای مردمنهاد محیطزیستی میتوانند در فرآیند مدیریت، حفاظت و سیاستگذاری منابع طبیعی و محیطزیست نقش مؤثری ایفا کنند و لازم است این ظرفیت در تصمیمسازیهای کلان نیز مورد توجه قرار گیرد.
تأکید دستگاههای تخصصی بر حفظ طبیعی کوهسار
این فعال محیطزیست در ادامه با اشاره به پیگیریهای انجامشده برای حفاظت از کوهسار گفت: طی حدود دوسال گذشته، موضوع حفاظت از این پهنه از طریق دانشگاه، شورای اسلامی شهر، شهرداری، سازمان حفاظت محیطزیست، منابع طبیعی، استانداری، سازمان زمینشناسی، دستگاه قضایی و سایر مجموعههای مرتبط پیگیری شده و دیدگاههای کارشناسی متعددی در این زمینه گرفته شده است.
او افزود: مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر شیراز نیز با بهرهگیری از نظر کارشناسان حوزه اکولوژی، بر ضرورت حفظ بکر و طبیعی این پهنه تأکید کرده است.
کریمآقایی همچنین با اشاره به اهمیت منابع آب زیرزمینی در پاییندست کوهسار اظهار کرد: براساس مکاتبات و بررسیهای انجامشده، چاههای آب شرب واقع در پاییندست این کوه از اهمیت ویژهای برای تأمین آب بخشی از شهر شیراز برخوردارند و حفاظت از این پهنه از منظر منابع آب نیز ضرورت دارد.
او با اشاره به بررسیهای زمینشناسی انجامشده در منطقه و وجود برخی گسیختگیها و ناپایداریهای زمین، تأکید کرد: هرگونه مداخله و اجرای طرح در این پهنه باید پیشاز هرچیز بر مبنای مطالعات کارشناسی و ملاحظات زمینشناختی و زیستمحیطی انجام شود.
کریمآقایی همچنین از همراهی برخی دستگاهها و مجموعههای تخصصی در بررسی موضوع حفاظت از کوهسار یاد کرد و گفت: بررسیهای انجامشده نشان میدهد موضوع حفاظت از این پهنه صرفاً یک مطالبه فردی یا گروهی نیست، بلکه مجموعهای از کارشناسان و دستگاههای تخصصی، بر ضرورت توجه به ویژگیهای طبیعی و زیستمحیطی آن تأکید کردهاند.
از پیگیریهای اداری تا احیای پوشش گیاهی کوهسار
او با اشاره به فعالیتهای میدانی انجامشده در کوهسار گفت: در کنار پیگیریهای اداری و کارشناسی، فعالیتهای عملیاتی نیز برای حفاظت و احیای پوشش گیاهی منطقه انجام شده است؛ ازجمله کاشت هزاران بذر و نهال از گونههای بومی مانند بادام کوهی و بنه و تلاش برای آبیاری و حفاظت از این گونهها با مشارکت گروههای محیطزیستی و مردمی.
این پزشک و فعال محیطزیست همچنین بر ضرورت افزایش حضور دانشگاهیان و متخصصان در این موضوع تأکید کرد و گفت: انتظار ما از استادان، صاحبنظران و نخبگان این است که در حفاظت از کوهسار، پشتوانه علمی و کارشناسی لازم را فراهم کنند و اجازه ندهند تصمیمگیری درباره چنین پهنه ارزشمندی بدون اتکا به مطالعات علمی و نظر متخصصان صورت گیرد.
پیشنهاد تبدیل کوهسار به «پارک طبیعی حفاظتی شهری»
در ادامه این نشست، مهندس مصباح، عضو هیئتعلمی بازنشسته مرکز تحقیقات کشاورزی شیراز و فعال محیطزیست، با موضوع «مدیریت اکوسیستمهای شهری با پارک طبیعی حفاظتی؛ نمونه پارک طبیعی حفاظتی کوهسار شیراز» به ارائه دیدگاههای خود پرداخت.
او با تأکید بر اهمیت کوهسار برای شهر شیراز، این پهنه را بخشی از سرمایه طبیعی و اکولوژیک شهر دانست و گفت: کلانشهرها در جهان امروز با چالشهای متعددی در زمینه حفاظت از اکوسیستمهای طبیعی مواجهاند و یکی از مهمترین مسائل، نگاه سادهانگارانه به ارزشهای اکولوژیک پهنههای طبیعی درون و پیرامون شهرهاست.
مهندس مصباح با اشاره به کارکردهای اکوسیستمی کوهسار اظهار کرد: این پهنه در کنار نقش خود در تعدیل شرایط اقلیمی و حفظ کیفیت محیطی شهر، دارای تنوع زیستی، پوشش گیاهی بومی و ارزشهای طبیعی و منظرین قابل توجهی است و حفاظت از آن باید در چارچوب مدیریت یکپارچه اکوسیستم شهری مورد توجه قرار گیرد.
او با اشاره به برخی ناپایداریهای زمینشناختی در محدوده کوهسار افزود: بخشی از دستکاریهای انجامشده در این منطقه میتواند مخاطراتی را بهدنبال داشته باشد و لازم است پیش از هرگونه مداخله، مطالعات دقیق زمینشناسی، بومشناختی و محیطزیستی انجام شود.
این فعال محیطزیست، مدیریت یکپارچه پهنه کوهسار بر پایه مبانی بومشناسی را ضروری دانست و تأکید کرد: در تصمیمگیریهای مربوط به محیطزیست، باید به دانش و نظر بومشناسان و متخصصان توجه جدی شود؛ زیرا آثار تخریب محیطزیست در بسیاری از موارد بلندمدت است و بهسادگی قابل جبران نیست.
مصباح در ادامه از ارائه پیشنهاد تبدیل کوهسار به «پارک طبیعی حفاظتی شهری» خبر داد و گفت: این پیشنهاد با توجه به معیارهای مطرحشده در چارچوبهای بینالمللی حفاظت از طبیعت و توسعه پایدار و همچنین سیاستهای کلان و خرد منابع طبیعی و محیطزیست کشور تدوین و به مراجع مختلف ارائه شده است.
ضرورت پشتیبانی علمی دانشگاه از حفاظت کوهسار
او، نقش دانشگاهیان و نخبگان را در بهثمررسیدن این طرح مهم دانست و گفت: برای تحقق این ایده، علاوهبر پیگیریهای اجرایی، به پشتیبانی علمی استادان، اعضای هیئت علمی و نخبگان شهر نیاز است و این موضوع میتواند در کلاسهای درس و محافل علمی نیز مطرح شود تا از ظرفیت فکری دانشگاه برای بررسی و پیشبرد آن استفاده شود.
مصباح در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ظرفیتهای گیاهی کوهسار، از وجود گونههای متنوع و بومی در این منطقه یاد کرد و گفت: برخی گونههای گیاهی این پهنه علاوهبر ارزش اکولوژیک، میتوانند ظرفیتهایی برای توسعه فعالیتهایی مانند زنبورداری نیز ایجاد کنند.
او همچنین به اقدامات انجامشده ازسوی شبکه تشکلهای محیطزیستی از سال ۱۴۰۳ اشاره کرد و افزود: کاشت گونههای بومی، ازجمله بادام کوهی و بنه و مراقبت و آبیاری آنها، با مشارکت گروههای مردمنهاد و علاقهمندان محیطزیست درحال انجام است.
منظر طبیعی؛ یکی از مهمترین سرمایههای برند شهری شیراز
در بخش پایانی سخنرانیها، دکتر فریبا وحیدزادگان، عضو هیئت علمی گروه فضای سبز دانشگاه شیراز و رئیس کارگروه مدیریت شهری اندیشکده حکمرانی، با موضوع «نقش منظر طبیعی در برندینگ شهر شیراز» به تبیین جایگاه مناظر طبیعی در هویت و برند شهری پرداخت.
او با بیان اینکه برند شهری صرفاً نام، شعار یا نشان یک شهر نیست، اظهار کرد: برند در واقع تصویری ذهنی است که از یک مکان در ذهن مخاطبان شکل میگیرد و مجموعهای از احساسات، خاطرات، ویژگیها و تداعیهایی را شامل میشود که آن مکان را از سایر مکانها متمایز میکند.
این عضو هیئتعلمی دانشگاه شیراز افزود: در شرایطی که شهرهای مختلف جهان بهتدریج از نظر امکانات و زیرساختها به یکدیگر شبیه میشوند، داراییهای منحصربهفرد هر شهر میتواند عامل تمایز و افزایش رقابتپذیری آن باشد. منظر طبیعی یکی از مهمترین این داراییهاست؛ زیرا برخلاف بسیاری از زیرساختها، قابلیت تقلید و کپیبرداری ندارد.
وحیدزادگان با اشاره به ظرفیتهای منحصربهفرد شیراز گفت: بر اساس بررسیهای انجامشده، منظر طبیعی شهر شیراز یکی از مهمترین و متمایزکنندهترین داراییهای این شهر است. قرار گرفتن شیراز در میان ارتفاعات و پستی و بلندیهای طبیعی، سیمای منحصربهفردی ایجاد کرده که میتواند در شکلگیری تصویر ذهنی مثبت و ماندگار از شهر نقش داشته باشد.
او تأکید کرد: برندسازی شهری فرآیندی زمانبر است و اگر مسیر آن بهدرستی مدیریت نشود، ممکن است تصویر منفی از یک شهر در ذهن مخاطبان شکل بگیرد؛ تصویری که اصلاح آن بسیار دشوار خواهد بود.
کوهسار؛ بخشی از هویت منظرین و تصویر ذهنی شیراز
وحیدزادگان، منظر شهری را حاصل تعامل انسان با محیط در طول زمان دانست و افزود: نخستین مواجهه بسیاری از افراد با یک شهر، از طریق منظر آن صورت میگیرد و این منظر میتواند اطلاعات و برداشتهای متعددی درباره کیفیت زندگی، امنیت، مدیریت شهری، هویت و ویژگیهای آن شهر به مخاطب منتقل کند.
وحیدزادگان با اشاره به خط آسمان و پهنه طبیعی کوهسار اظهار کرد: کوهسار بخشی از همان منظر طبیعی ارزشمندی است که میتواند در شکلگیری تصویر ذهنی و هویت متمایز شیراز نقش داشته باشد؛ ازاینرو، حفاظت از آن را باید فراتر از یک موضوع صرفاً محیطزیستی و در چارچوب هویت، منظر و آینده شهر شیراز مورد توجه قرار داد.
او در پایان بر ضرورت توجه مدیران شهری به منظر طبیعی شیراز تأکید کرد و گفت: لازم است در برنامهریزی و مدیریت شهری، محیطزیست و منظر طبیعی شهر بهعنوان یکی از مهمترین داراییهای شیراز و مؤلفههای مؤثر در شکلگیری برند شهری مورد توجه قرار گیرد.
تأکید بر هماندیشی نخبگان برای آینده کوهسار
این نشست در ادامه با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیت استادان، متخصصان، نخبگان و تشکلهای مردمنهاد برای بررسی و پیگیری مسائل زیستمحیطی استان فارس و بهویژه حفاظت از کوه کوهسار دنبال شد.
برگزاری این نشست در چارچوب فعالیتهای کارگروه آب و محیطزیست اندیشکده حکمرانی و قانونگذاری استان فارس، فرصتی برای طرح دیدگاههای تخصصی درباره یکی از مسائل مهم محیطزیستی شهر شیراز و بررسی راهکارهای علمی، مدیریتی و قانونی برای حفاظت از سرمایههای طبیعی استان فراهم کرد.