باشگاه خبرنگاران جوان؛ مریم رضایی - عبدالحمید کریمی، مدیرکل امور عشایر فارس، در جمع اصحاب رسانه با اشاره به آییننامه ساماندهی عشایر اظهار کرد: این آییننامه جامعه عشایری را تعریف کرده و تمامی دستگاههای اجرایی را مکلف کرده است همانگونه که برای جامعه شهری و روستایی برنامهریزی و خدمترسانی میکنند، جامعه عشایری را نیز در برنامههای خود ببینند.
او افزود: دستگاههای اجرایی تکالیف متعددی در قبال جامعه عشایری دارند و اداره کل امور عشایر فارس نیز بهصورت سالانه عملکرد دستگاهها در ارائه خدمات به عشایر را بررسی و گزارش میکند و موارد و نواقص موجود در شورای عشایری و جلسات مرتبط با استانداری پیگیری میشود.
افزایش جمعیت ثبتشده عشایر فارس
کریمی با اشاره به آمار جمعیت عشایر استان فارس گفت: براساس آخرین سرشماری رسمی، جمعیت عشایری استان حدود ۲۶ هزار و ۷۸۰ خانوار اعلام شده است، اما در سرشماری غیررسمی انجامشده طی سالهای اخیر، حدود ۴۵ هزار خانوار در سامانه ثبت شدهاند که این آمار در انتظار تأیید مرکز آمار ایران است.
او، فارس را یکی از مهمترین کانونهای عشایری کشور دانست و ادامه داد: عشایر فارس حدود ۱۲.۵ درصد از جمعیت عشایری کشور را دربرمیگیرند و در ۱۹ زیستبوم و بیش از هزار و ۲۴۰ استقرارگاه و محل سکونت حضور دارند و تقریباً تمامی شهرستانهای استان را پوشش میدهند.
مدیرکل امور عشایر فارس بیان کرد: حدود ۶۷ درصد مراتع استان در اختیار جامعه عشایری برای چرای دام و زندگی قرار دارد و عشایر سالانه حدود ۲۶۰ هزار تن انواع محصولات کشاورزی و باغی تولید میکنند. همچنین تولید سالانه گوشت قرمز عشایر فارس حدود ۲۰ هزار تن است و این جامعه با در اختیار داشتن حدود سه میلیون رأس دام، سهم قابل توجهی از دام سبک استان را به خود اختصاص داده است.
او با اشاره به ظرفیت صنایع دستی عشایر گفت: عشایر فارس سالانه حدود ۵۷ هزار مترمربع صنایع دستی تولید میکنند که سهمی قابل توجه از صنایع دستی استان را شامل میشود.
کریمی همچنین با اشاره به نقش عشایر فارس در دفاع از کشور اظهار کرد: جامعه عشایری فارس بیش از سه هزار شهید تقدیم انقلاب و ایران کرده است که حدود یکپنجم شهدای استان و سهم قابل توجهی از شهدای عشایر کشور را شامل میشود.
تعاونیها و صندوقهای خرد زنان
مدیرکل امور عشایر فارس با اشاره به شبکه خدماترسانی تعاونیهای عشایری گفت: یک اتحادیه و ۲۳ شرکت تعاونی و همچنین ۹۶ فروشگاه در مناطق ییلاقی و قشلاقی استان فعال هستند و متناسب با مسیر کوچ عشایر خدمات مورد نیاز آنان را ارائه میکنند.
او افزود: ۸۸ صندوق اعتبارات خرد زنان عشایری در استان فعال است و بیش از ۲۲ هزار و ۵۰۰ نفر عضو این صندوقها هستند.
کریمی با اشاره به نقش زنان در جامعه عشایری بیان کرد: حدود ۱۰ درصد سرپرستان خانوارهای عشایری استان را زنان تشکیل میدهند و زنان عشایر در اقتصاد خانوار و تولید محصولات نقش کلیدی دارند.
او ادامه داد: حدود ۵۰ درصد عشایر فارس را جمعیت قشقایی، حدود ۲۵ درصد را ایلات خمسه، حدود ۱۵ درصد را ایل لر و بویراحمد و حدود ۱۰ درصد را طوایف مستقل تشکیل میدهند و این تنوع قومی و فرهنگی در کنار یکدیگر، یکی از ویژگیهای منحصربهفرد استان فارس است.
توسعه خدمات و افزایش اعتبارات
کریمی با اشاره به عملکرد اداره کل امور عشایر فارس گفت: طی سالهای گذشته تلاش شده است خدمات مختلف در حوزههای اقتصادی، عمرانی، آبرسانی، راه، برق، انرژی و اشتغال به جامعه عشایری افزایش یابد.
او افزود: از سال ۱۴۰۱، اعتبارات ارزش افزوده بهصورت مستقیم در اختیار اداره کل امور عشایر قرار گرفته و این موضوع موجب افزایش و هدفمندتر شدن خدماترسانی به جامعه عشایری شده است.
مدیرکل امور عشایر فارس از اجرای طرحهای مختلف در زمینه شبکه برق، حفر و تجهیز چاههای آب، آبرسانی پایدار، احداث پل، خطوط انتقال و توزیع آب شرب، بهسازی چشمهها، راهگشایی و ایجاد منابع ذخیره آب خبر داد.
توسعه پنلهای خورشیدی و تأمین آب
کریمی با اشاره به توسعه استفاده از انرژی خورشیدی در مناطق عشایری گفت: طی سالهای اخیر صدها پنل خورشیدی در اختیار عشایر قرار گرفته و در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ سرعت توزیع این پنلها افزایش یافته است.
او توضیح داد: بخشی از پنلها از طریق وزارت نیرو تأمین میشود و بخشی نیز از منابع داخلی اداره کل امور عشایر خریداری شده است تا سرعت بهرهمندی عشایر از انرژی خورشیدی افزایش پیدا کند.
مدیرکل امور عشایر فارس همچنین از توزیع چهار هزار تانکر ثابت هزار لیتری در میان عشایر خبر داد و گفت: این تانکرها با هدف تأمین و ذخیره آب شرب در اختیار جامعه عشایری قرار گرفتهاند.
او افزود: در سال ۱۴۰۳ حدود ۶۰ دستگاه تانکر چرخدار نیز برای کمک به خودکفایی عشایر در تأمین آب توزیع شد و این روند در سال جاری ادامه دارد. همچنین با همکاری بسیج سازندگی، تولید و توزیع تعدادی دیگر از این تانکرها در دستور کار قرار گرفته است.
تمرکز بر اقتصاد پایدار عشایر
کریمی با اشاره به برنامههای اداره کل امور عشایر فارس برای متنوعسازی اقتصاد خانوارهای عشایری گفت: چهار محور اصلی شامل گیاهان دارویی، گردشگری عشایری، صنایع دستی و زنجیره تولید گوشت قرمز در قالب برنامههای توسعه اقتصاد پایدار عشایر دنبال میشود.
او تأکید کرد: محوریت بخش قابل توجهی از این فعالیتها زنان عشایری هستند. در صنایع دستی، از مراحل اولیه آمادهسازی پشم تا ریسندگی، رنگرزی و تولید قالی، گلیم و دیگر محصولات، زنان عشایری نقش اساسی دارند.
مدیرکل امور عشایر فارس گردشگری عشایری را نیز ظرفیتی مهم دانست و گفت: زندگی عشایری و طبیعت بکر مناطق عشایری برای گردشگران داخلی و خارجی جذاب است و تلاش میکنیم از این ظرفیت برای ایجاد درآمد پایدار برای خانوارهای عشایری استفاده کنیم.
ادامه راه نهضت سوادآموزی عشایر
او همچنین با اشاره به همکاری اداره کل امور عشایر فارس با اداره کل کتابخانههای عمومی استان اظهار کرد: طی دو تا سه سال گذشته، طرحهایی برای بردن کتاب به دل طبیعت و چادرهای عشایری اجرا شده است که میتوان آن را در امتداد نهضت فرهنگی و آموزشی زندهیاد استاد محمد بهمنبیگی دانست.
کریمی افزود: بهمنبیگی با ایجاد نهضت آموزش عشایر، زمینه رشد و تحصیل فرزندان عشایری را فراهم کرد و امروز شمار زیادی از فرزندان عشایر در رشتههای پزشکی، مهندسی، قضایی و دیگر حوزههای تخصصی فعالیت میکنند.
تأکید بر تبدیل پروانه چرا به سند مرتعداری
مدیرکل امور عشایر فارس یکی از برنامههای مهم این اداره کل را پیگیری تبدیل پروانههای چرا به سند مرتعداری عنوان کرد و گفت: عشایری که با پروانه چرا در مراتع زندگی و امرار معاش میکنند، از نظر حقوق بهرهبرداری وضعیت پایداری ندارند و باید برای تثبیت حقوق آنان اقدام شود.
او افزود: با هماهنگی اداره کل منابع طبیعی، کارگروهی برای تسریع در تبدیل پروانههای چرا به سند مرتعداری تشکیل خواهد شد.
کریمی ادامه داد: سند مرتعداری ۳۰ ساله است و حقوق بهرهبرداری خانواده عشایری را در این مدت تثبیت میکند و اجرای طرحهای اقتصادی و تولیدی در این مناطق نیز با رعایت حقوق بهرهبرداران انجام خواهد شد.
او از اختصاص ۵۰ درصد هزینه تهیه طرحهای مرتعداری توسط اداره کل امور عشایر بهعنوان مشوق خبر داد و اظهار امیدواری کرد: با همکاری دستگاههای مربوط، بخش عمده عشایر استان فارس در سال آینده بتوانند از این ظرفیت بهرهمند شوند.
هوشمندسازی خدمات عشایری
کریمی با اشاره به اقدامات انجامشده برای الکترونیکی کردن خدمات گفت: سامانهای برای ثبت و شفافسازی خدمات ارائهشده به عشایر طراحی شده است که از طریق آن میتوان با استفاده از کد ملی، سوابق دریافت خدمات هر خانوار را مشاهده کرد و مشخص شد چه خدماتی دریافت کرده و چه خدماتی هنوز به وی تعلق میگیرد.
او افزود: این سامانه توسط اداره کل امور عشایر فارس طراحی و به سازمان امور عشایر کشور ارائه شده است تا در صورت امکان در سطح ملی نیز مورد استفاده قرار گیرد.
مدیرکل امور عشایر فارس همچنین از ایجاد زیرساختهایی برای ارائه خدمات در شرایط قطعی برق و اختلالات ارتباطی خبر داد و گفت: هدف این است که عشایری که از مناطق دوردست برای دریافت خدمت مراجعه میکنند، به دلیل یک مشکل فنی یا قطعی کوتاهمدت برق معطل نشوند.
ثبت مسیرهای کوچ و اتراقگاههای عشایر
کریمی با اشاره به تهیه اطلس عشایری فارس گفت: اطلس عشایر استان به تفکیک شهرستانها تهیه شده و اطلاعات مربوط به محل استقرار، مسیرهای کوچ و سایر ظرفیتهای جامعه عشایری در آن ثبت شده است.
او افزود: طی سالهای اخیر تمرکز ویژهای بر تثبیت و حفاظت از راههای عشایری صورت گرفته و در این زمینه همکاری خوبی با اداره کل منابع طبیعی، استانداری، شهرداری و شورای شهر شیراز انجام شده است.
مدیرکل امور عشایر فارس از ثبت و تعیین حریم بیش از ۸۰ اتراقگاه از مجموع ۱۱۳ اتراقگاه عشایری استان خبر داد و گفت: در این اتراقگاهها میتوان برای ارائه خدمات بهداشتی، دامپزشکی، درمانی و اعتباری به عشایر برنامهریزی کرد.
ضرورت اجرای سرشماری دقیق عشایر
کریمی همچنین درباره سرشماری عشایر اظهار کرد: برنامهریزی شده است سرشماری عشایر همزمان با سرشماری عمومی نفوس و مسکن انجام شود و برای افزایش دقت اطلاعات، اطلاعات مکانی و جمعیتی خانوارها بهصورت دقیق ثبت شود.
او افزود: با ثبت مختصات جغرافیایی محل استقرار هر خانوار، در شرایط عادی و بحرانی مشخص خواهد بود هر خانوار در چه نقطهای مستقر است و این اطلاعات میتواند در برنامهریزی و ارائه خدمات نقش مهمی داشته باشد.
خشکسالی، قیمت دام و سهمیه آرد؛ مهمترین چالشها
مدیرکل امور عشایر فارس خشکسالی، تناسب نداشتن قیمت دام زنده با هزینههای تولید، کمبود نهادههای دامی، مشکلات خرید دام و بهویژه مسئله تأمین آرد را از مهمترین چالشهای جامعه عشایری عنوان کرد.
او گفت: سهمیه فعلی آرد عشایر حدود ۱۲.۲ کیلوگرم به ازای هر نفر است، اما با توجه به شرایط زندگی عشایر و دسترسی نداشتن آنان به نانوایی، تلاش میکنیم این سهمیه افزایش پیدا کند.
کریمی ادامه داد: عشایر در مناطق دوردست زندگی میکنند و در بسیاری از موارد امکان مراجعه مستمر به نانوایی برای جبران کمبود آرد وجود ندارد؛ بنابراین باید در سیاستگذاری تأمین آرد، شرایط خاص زندگی عشایری مورد توجه قرار گیرد.
کریمی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به جامعه عشایری گفت: عشایر ما به هیچ عنوان مددجو نیستند؛ عشایر بسیار قدرتمند، تولیدگر و مولد هستند و تنها حقوق و مطالبات خود را پیگیری میکنند.
او افزود: همه دستگاههای اجرایی باید خدمات خود را متناسب با سبک زندگی عشایری ارائه کنند؛ همانگونه که مرحوم بهمنبیگی آموزش و پرورش را با شرایط زندگی عشایری متناسب کرد.
مدیرکل امور عشایر فارس تأکید کرد: زندگی عشایری سیال است و خدمات نیز باید متناسب با همین ویژگی ارائه شود. دستگاهی که قصد خدمترسانی به عشایر دارد، باید خود را به جامعه عشایری برساند و خدمات را متناسب با شرایط زندگی آنان ارائه کند تا این خدمات اثرگذاری واقعی داشته باشد.
کریمی در پایان گفت: اداره کل امور عشایر فارس تلاش میکند با همکاری دستگاههای اجرایی، رسانهها و خود جامعه عشایری، روند خدمترسانی و رفع مشکلات این جامعه را با سرعت بیشتری دنبال کند و ظرفیتهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی عشایر استان بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد.