باشگاه خبرنگاران جوان - سیاهک‌دوزی زمزمه آرام ذهن هنرمندان صنایع‌دستی سمنان بر گستره سکوت پارچه سفید است، جایی که نخِ تیره اندیشه را به حرکت درمی‌آورد و هر کوک ردّی از خیال را بر تن پارچه می‌نشاند و دست فرمان‌بردار ذهن می‌شود و ذهن آزادانه نقش می‌زند؛ گویی افکار راهی جز جاری شدن بر تار و پود ندارند.

سیاهک‌دوزی حکایت میان تضادهاست، روایتی در دل روشنایی و تیرگی، سکون و حرکت، سادگی و عمق. نخ سیاه با هر عبورش از دل تار و پود پارچه کتان سفید معنا می‌آفریند و نقش‌ها آرام‌آرام از دل هیچ به هستی می‌رسند. در این میان، لذت نه فقط در دیدن نقش نهایی بلکه در خودِ مسیر و در تکرار صبورانه کوک‌هاست.

سیاهک‌دوزی تنها دوختی بر پارچه نیست، بلکه زبان خاموش فرهنگ و تاریخ مردمانی است که اکنون به دلیل نبود بازار، کم‌رنگ شدن آموزش سنتی، فاصله گرفتن نسل جوان از این آموزش‌ها و کاهش تولید کمتر شنیده می‌شود و در خطر فراموشی قرار دارد.

جایی می‌توان با حمایت و بازآفرینی جان تازه‌ای به این هنر سنتی بخشید و تلاش هنرمندان و فعالان فرهنگی برای احیای این هنر، امیدی تازه را برای تداوم آن در دل نسل امروز رقم زده است.

صنایع دستی بازتابی زنده از هویت فرهنگی

صنایع دستی بازتابی زنده از هویت فرهنگی، تاریخی و اجتماعی هر جامعه‌است. رشته‌های متنوع هنری در صنایع دستی حاصل تجربه‌های نسل‌به‌نسل و بیانگر ذوق، خلاقیت و شیوه زیست مردم یک سرزمین هستند.

توجه به صنایع دستی نه‌تنها به حفظ میراث فرهنگی کمک می‌کند، بلکه نقشی مهم در تقویت اقتصاد محلی، ایجاد اشتغال پایدار و توسعه گردشگری فرهنگی دارد. هر اثر صنایع دستی روایتگر داستانی از باورها، اقلیم و مهارت‌های بومی است که با از میان رفتن آن، بخشی از حافظه جمعی جامعه نیز کمرنگ می‌شود.

پیامد‌های منسوخ شدن هنری تاریخی

منسوخ شدن یک هنر سنتی پیامد‌هایی فراتر از حذف یک مهارت ساده دارد، چرا که با فراموشی یک هنر زنجیره‌ای از دانش، تکنیک‌ها و ارزش‌های فرهنگی از بین می‌رود.

در این بین، هویت فرهنگی جامعه دچار فقر و یکنواختی می‌شود و از سوی دیگر هنرمندان و صنعتگران بومی منبع درآمد خود را از دست می‌دهند و ناچار به ترک حرفه یا مهاجرت می‌شوند و این روند می‌تواند به تضعیف اقتصاد محلی، کاهش تنوع فرهنگی و وابستگی بیشتر به تولیدات صنعتی و وارداتی منجر شود.

راهکار‌های احیای سیاهک‌دوزی

برای احیای صنایع دستی پیش از هر چیز باید آگاهی عمومی نسبت به ارزش این هنر‌ها افزایش یابد و آموزش صنایع دستی در مدارس و دانشگاه‌ها، مستندسازی دانش استادکاران و حمایت رسانه‌ای مورد توجه قرار بگیرد و همچنین به‌روز کردن کاربرد صنایع دستی و تلفیق آن با نیاز‌های امروز زندگی نیز می‌تواند به جذب نسل جوان کمک کند.

در نهایت، پیوند صنایع دستی با گردشگری فرهنگی و استفاده از ظرفیت فضای مجازی، راهکاری موثر برای معرفی، بازاریابی و تداوم حیات این هنر‌های ارزشمند خواهد بود. در این مسیر حمایت اقتصادی و نهادی از هنرمندان، از طریق ایجاد بازار‌های فروش، نمایشگاه‌ها و تسهیلات مالی کمک‌کننده است.

بیش از چهار هزار هنرمند در ۵۲ رشته صنایع دستی استان سمنان فعالیت دارند. قدیمی‌ترین آثار صنایع دستی این استان از نوع سفال قدمتی ۶ هزار ساله دارد.

۳۰ فن و مهارت مربوط به صنایع دستی مناطق مختلف استان سمنان در قالب میراث ناملموس ثبت ملی است و شهر کلاته‌خیج و مهدیشهر جزو خانواده شهر‌های ملی صنایع دستی کشور هستند که اکنون کارگاه‌های فعال صنایع دستی در این مناطق موجب اشتغالزایی خوبی شد.

گلیچ روستای چاشم در شهرستان مهدیشهر، مهارت خرسک بافی روستای افتر در شهرستان سرخه، دست‌بافته‌های سنتی امیریه در دامغان و سفالگری و قالی‌بافی در سمنان از جمله صنایع دستی استان سمنان و مفرش بافی در روستای پاده آرادان، قالی خودرنگ سنگسری در مهدیشهر، مهارت فن لاک تراشی در منطقه کالپوش میامی، دوخت کیسه مراد در شاهرود، از جمله میراث معنوی و ناملموس این استان در فهرست میراث ملی است.

منبع: ایرنا