مانند بسیاری از رابطه‌هایی که رو به فروپاشی می‌روند، از یک سال پیش که دونالد ترامپ دوباره پا به کاخ سفید گذاشت، همه چیز پر شده از مشاجره، تنش‌های ناگفته و تلاش برای حفظ ظاهر در برابر دیگران. اما برای خیلی از دولت‌های اروپایی — از جمله قدیمی‌ترین و وفادارترین متحدان آمریکا — این تهدید ترامپ به اعمال تعرفه‌های سنگین علیه هر کشوری که بخواهد جلوی تصاحب گرینلند را بگیرد، دیگر کاسهٔ صبرشان را لبریز کرد. آنها حالا باور دارند که جدایی اجتناب‌ناپذیر شده است. مقام‌های اروپایی در گفت‌و‌گو‌های خصوصی و با نوعی ناباوری و نگرانی، عجلهٔ ترامپ برای ضمیمه کردن این سرزمین مستقل دانمارکی را «دیوانه‌وار» و «کاملاً جنون‌آمیز» توصیف می‌کنند.

اروپایی‌ها می‌پرسند آیا ترامپ بعد از ماجراجویی ونزوئلا دوباره وارد «حالت جنگ‌طلبانه» شده؟ و معتقدند که این بار اروپا باید شدیدترین واکنش ممکن را نشان دهد؛ چون بسیاری این حرکت را حمله‌ای آشکار و بی‌بهانه به متحدان آن سوی اقیانوس اطلس می‌دانند. یک دیپلمات اروپایی که مثل بقیه برای صحبت صریح ناشناس مانده، گفت: «به نظرم این دیگر از حد گذشته. اروپا بار‌ها به خاطر مماشات با ترامپ سرزنش شده و بخشی از این انتقاد‌ها درست است، ولی خطوط قرمز هم وجود دارد.» مقام‌های ارشد اروپایی حالا بیشتر از همیشه به این نتیجه رسیده‌اند که باید با واقعیت روبه‌رو شوند: آمریکا در دورهٔ ترامپ دیگر شریک تجاری قابل اعتمادی نیست، چه برسد به متحد امنیتی مطمئن. باید سریع به فکر آینده بود. یک مقام بلندپایه در یکی از دولت‌های اروپایی گفت: «سیاست آمریکا تغییر کرده و این تغییر در خیلی جهات ماندگار به نظر می‌رسد. منتظر ماندن تا پایان این دوره راه‌حل نیست. حالا باید با نظم و هماهنگی به سمت یک واقعیت جدید حرکت کنیم.»

این هماهنگی همین حالا هم شروع شده و گفت‌وگوی جدی دربارهٔ «بعد از این چه می‌شود» هم راه افتاده است. اگر تغییری اساسی در رفتار ایالات متحده رخ ندهد، به احتمال زیاد این روند به بازسازی اساسی ساختار غرب منجر خواهد شد؛ تغییری که تعادل قدرت در جهان را زیر و رو می‌کند. پیامد‌ها از آسیب‌های اقتصادی در دو سوی اقیانوس به خاطر بالا گرفتن تنش‌های تجاری تا خطر‌های امنیتی است — زمانی که اروپا مجبور شود پیش از آمادگی کامل، بدون کمک آمریکا از خودش دفاع کند. ایالات متحده هم بی‌تردید هزینه خواهد داد؛ مثلاً دیگر نمی‌تواند مثل قبل قدرت نظامی‌اش را به راحتی در آفریقا و خاورمیانه به کار بگیرد، چون دیگر به شبکهٔ پایگاه‌ها، باند‌های پرواز و پشتیبانی لجستیکی اروپا دسترسی نخواهد داشت. 

آینده‌ای بدون آمریکا

در کنار بحث‌های تلافی‌جویانه علیه تجارت آمریکا، دیپلمات‌ها و مقام‌های پایتخت‌های اروپایی در حال بررسی این هستند که جدایی طولانی‌مدت از واشنگتن چه تبعاتی خواهد داشت. برای بیشترشان این چشم‌انداز تلخ است: پایان هشتاد سال همکاری آرام، حمایت دوجانبه و تجارت سودمند؛ و ضربهٔ نهایی به ناتو به شکلی که امروز می‌شناسیم. خیلی از دولت‌ها هنوز می‌خواهند هرچه ممکن است را حفظ کنند و مثلاً جورجیا ملونی در ایتالیا دارد تلاش می‌کند روابط را ترمیم کند. اما برای بعضی مقام‌ها، تصور آیندهٔ بدون آمریکا برای متحدان غربی چندان هم سخت نیست. از همین حالا کشور‌های اروپایی — حتی آنهایی که عضو اتحادیه اروپا نیستند مثل بریتانیا و نروژ — در دورهٔ دوم ترامپ در گروهی روزبه‌روز کارآمدتر و بدون حضور آمریکا همکاری کرده‌اند: همان «ائتلاف مشتاقان» برای حمایت از اوکراین. 

مشاوران امنیت ملی ۳۵ دولت مرتب با هم در تماس‌اند؛ بار‌ها آنلاین و حضوری دیدار می‌کنند و حتی با پیامک‌های غیررسمی هم هماهنگ می‌مانند. آن‌ها دیگر عادت کرده‌اند در جهانی که ترامپ خودش بخشی از مشکل است، راه‌حل‌های چندجانبه پیدا کنند. کسانی که با کارکرد این گروه آشنا هستند می‌گویند سطح اعتماد در این جمع معمولاً بالاست. این فقط بین مقام‌ها هم نیست؛ خود رهبران کشور‌ها هم وارد عمل شده‌اند و در گروه‌های کوچک و صمیمی کار می‌کنند. کی‌یر استارمر، امانوئل مکرون، فریدریش مرتس، اورزولا فون در لاین، الکساندر استوب و جورجیا ملونی مرتب با هم پیام می‌دهند — اغلب در یک گروه چت مشترک. در یک سال گذشته روال مشخصی شکل گرفته: هر وقت ترامپ کار عجیب و غریبی می‌کند که ممکن است آسیب بزند، سریع پیام می‌دهند. یکی از افراد آشنا به این جریان گفت: «وقتی اوضاع تند پیش می‌رود، هماهنگی سخت می‌شود، ولی این گروه چت واقعاً کارآمد است. این نشان می‌دهد روابط شخصی چقدر مهم شده‌اند.»

این همکاری «غیررسمی، اما فعال» به اسم «گروه واشنگتن» شناخته می‌شود؛ به یاد دیدار رهبران اروپایی با زلنسکی در کاخ سفید مرداد پارسال. رویکردشان در این یک سال بیشتر این بوده که خونسرد بمانند و به جای واکنش به حرف‌های تحریک‌آمیز، روی اقدامات واقعی او تمرکز کنند. همین روحیه به روند صلح اوکراین کمک کرده و حالا ائتلاف به چارچوبی برای طرح صلح نزدیک شده که آمریکا هم امضا کرده — از جمله تضمین امنیتی برای اوکراین. این موفقیت بزرگی است، چون ترامپ قبلاً هرگونه نقش نظامی آمریکا را کاملاً رد کرده بود. 

اما جنجال اخیر بر سر گرینلند همه چیز را تغییر داد. دیگر خبری از رویکرد ملایم و محتاطانه نیست. حتی استارمر — که همیشه محافظه‌کارترین رهبران بوده — تهدید تعرفه‌ای ترامپ را «نادرست» خواند؛ ظاهراً حتی در تماس مستقیم تلفنی با او در روز یکشنبه هم همین را گفته است. بحران گرینلند باعث شده همه جدی‌تر به این فکر کنند که بدون آمریکا چگونه ادامه دهند. یک دیپلمات دیگر گفت: «ائتلاف مشتاقان اول برای اوکراین شکل گرفت، ولی حالا پیوند‌های خیلی نزدیکی بین افراد کلیدی پایتخت‌ها ایجاد کرده. اعتماد ساخته شده، مهارت همکاری مشترک پیدا شده. همه همدیگر را با اسم می‌شناسند و پیام دادن خیلی راحت است.»

 ناتو دیگر ضروری نیست؟

این ساختار می‌تواند پایهٔ یک اتحاد امنیتی جدید شود؛ در زمانی که آمریکا دیگر حامی ناتو و امنیت اروپا نیست. چنین اتحادی همکاری با آمریکا را رد نمی‌کند، اما آن را هم قطعی فرض نمی‌کند. زلنسکی هم خودش در همین گروه چت حضور دارد و این ایدهٔ جالبی را مطرح می‌کند. اوکراین در حال حاضر نظامی‌ترین کشور این جمع است؛ با ارتش بزرگ، صنعت پهپاد بسیار پیشرفته و تجربهٔ واقعی جنگ بیشتر از همه. در حالی که سال‌ها عضویت در ناتو برایشان مهم بود، حالا این هدف کمتر جذاب به نظر می‌رسد، چون تضمین‌های آمریکا روزبه‌روز کم‌اعتبارتر می‌شوند. اگر قدرت نظامی اوکراین به فرانسه، آلمان، لهستان، بریتانیا و بقیه اضافه شود، ائتلاف مشتاقان به یک نیروی نظامی بسیار قدرتمند تبدیل می‌شود — شامل کشور‌های هسته‌ای و غیرهسته‌ای.

بحث دفاع اروپا با حمایت کمتر آمریکا موضوع تازه‌ای نیست، ولی روز‌های اخیر در بروکسل پر از پیشنهاد و خبر جدید بوده. اتحادیه اروپا رسماً هدف گذاشته تا سال ۲۰۳۰ بتواند از خودش دفاع کند. کمیسر دفاع اروپا، آندریوس کوبیلیوس، هفتهٔ پیش پیشنهاد ارتش دائمی ۱۰۰ هزار نفری اتحادیه را داد و ایدهٔ شورای امنیت اروپا با حدود ۱۲ عضو (از جمله بریتانیا) را دوباره زنده کرد. فون در لاین هم از استراتژی امنیتی جدید اروپایی حرف زده، هرچند هنوز جزئیات زیادی نداده‌اند.

همه تقریباً موافق‌اند که این بحث‌ها دربارهٔ ساختار امنیتی جدید اروپا باید خیلی سریع پیش برود. رهبران اتحادیه اروپا به‌زودی در نشستی اضطراری گرد هم می‌آیند تا پاسخی به تهدید‌های گرینلند تنظیم کنند — هرچند بحث احتمالاً خیلی وسیع‌تر خواهد شد. با توجه به حضور قریب‌الوقوع ترامپ در مجمع جهانی اقتصاد داووس، شاید فرصتی برای گفت‌وگوی رو در رو بین طرف‌های اروپایی و آمریکایی هم پیش بیاید. فون در لاین بعد از صحبت با مرتس، مکرون، استارمر و مارک روته گفت که اروپایی‌ها «با قاطعیت» به تعهدشان برای حفاظت از گرینلند پایبند می‌مانند. او افزود: «ما این چالش‌ها علیه همبستگی اروپایی‌مان را با استواری و ارادهٔ قوی پشت سر خواهیم گذاشت.»

منبع: پولتیکو