باشگاه خبرنگاران جوان - در این برنامه، فاطمه حقیقت‌گو، کارشناس سواد رسانه‌ای نوجوان، به بررسی چالش‌های فضای خبری امروز و ارائه راهکار‌های عملی برای تبیین‌گری پرداخت.

وی سواد رسانه‌ای را هم‌تراز با «سواد الفبا» دانست و گفت: سواد رسانه‌ای و تفکر انتقادی، دو حلقه درهم‌تنیده‌اند که باید با هم فراگرفته شوند. تفکر انتقادی به معنای اندیشیدن درباره اندیشه پنهان در پشت هر پیام رسانه‌ای است. در بسیاری مواقع، برخی رسانه‌ها اجازه نمی‌دهند مخاطب به این اندیشه پنهان پی ببرد و دقیقاً همین نقطه است که ما ضربه مهلکی از رسانه می‌خوریم.

حقیقت‌گو در ادامه به چند تکنیک عملی برای تشخیص اخبار درست اشاره کرد: ۱. توجه به منبع خبر: اولین و مهم‌ترین قدم، بررسی اعتبار و سابقه منبع منتشرکننده خبر است. ۲. بررسی تصاویر و ویدئوها: با توجه به پیشرفت هوش مصنوعی، امکان جعلی بودن این محتوا‌ها بسیار بالاست. ۳. توجه به پیام‌های احساسی و مشکوک: باید نسبت به اخبار و پیام‌های ارعاب‌آمیز، تهدیدکننده یا هیجانی که بلافاصله قصد تحریک احساسات را دارند، هوشیار بود.

وی همچنین وجود دروغ‌های بزرگ، بزرگ‌نمایی یا کوچک‌نمایی‌های افراطی در اخبار و نیز استفاده از جملات شبه‌علمی و مبهم را از دیگر نشانه‌های تشخیص اخبار جعلی برشمرد.

این کارشناس سواد رسانه‌ای، «نسبی بودن زمان» در اخبار را نیز یکی از نشانه‌های تشخیص خبر جعلی دانست و افزود: اگر در خبری به جای زمان دقیق، از عبارت‌های نسبی مانند «چند روز پیش» یا «اخیراً» استفاده شود، باید در مورد آن شک کرد. همچنین، اخبار جعلی معمولاً به‌شدت احساسات را تحریک می‌کنند.

حقیقت‌گو در پایان با اشاره به جنبه روان‌شناختی اخبار جعلی گفت: از نظر روان‌شناختی، عده‌ای از افراد به دلایل مختلف، تمایل به باور یا انتشار اخبار جعلی دارند. مغز ما در مواجهه با این اخبار، برای پردازش عمیق‌تر مطلب کمتر تلاش می‌کند؛ چرا که این اخبار اغلب سرگرم‌کننده و هیجان‌انگیز هستند و به نیاز‌هایی مانند «تمایل به توجه انتخابی» پاسخ می‌دهند.

وی با تأکید بر اینکه گوگل، فضای مجازی و هوش مصنوعی منابع معتبری محسوب نمی‌شوند، گفت: مطالعه تاریخ، کتاب و مقالات علمی، منابع معتبر هستند و تا زمانی که تاریخ را ندانیم، نمی‌توانیم از آسیب‌های ناشی از اخبار نادرست در امان بمانیم.

گفتنی است برنامه «مثبت آموزش» شنبه تا پنج‌شنبه ساعت ۱۸ از شبکه آموزش سیما به تهیه‌کنندگی آرمین عابدینی روی آنتن می‌رود و با رویکردی مهارت‌محور، به بررسی مسائل تربیتی و آموزشی خانواده‌ها و دانش‌آموزان می‌پردازد.

منبع: پایگاه اطلاع رسانی سیما