باشگاه خبرنگاران جوان؛ الهام قبادی - جمعی از اهالی رسانه صبح امروز (یک‌شنبه) ۶ اردیبهشت از مجموعه تاریخی کاخ سعدآباد به واسطه‌ آسیب‌هایی که در جنگ تحمیلی سوم رژیم صهیونیستی و آمریکا علیه کشورمان صورت گرفته بود، بازدید کردند. 

فتح‌الله نیازی، مرمت‌کار و رئیس موزه هنر‌های زیبا در جمع خبرنگاران گفت: محل حادثه به‌وضوح مشخص است؛ جایی که انفجار بمب‌های سنگرشکن به وقوع پیوسته است. بمب‌ها در مکان‌های مختلف فرود آمده و آسیب‌های قابل‌توجهی به ساختمان‌های تاریخی وارد کرده‌اند.

وی افزود: این ساختمان‌ها شامل "امارت والی" که در پشت سر قرار دارد، "موزه برادران امیدوار" که در سمت چپ قرار دارد و "کاخ سبز" که یکی از بنا‌های ارزشمند مجموعه سعدآباد محسوب می‌شود، هستند. به‌ویژه، کاخ سبز یکی از مهم‌ترین نمونه‌های معماری معاصر ایران است که از لحاظ طراحی و آرایه‌های معماری ویژگی‌های منحصر به فردی دارد. این کاخ به همراه کاخ مرمر در فاصله زمانی کوتاهی ساخته شده‌اند و هر دو به‌عنوان بنا‌هایی با عمر بیش از یک قرن، اهمیت ویژه‌ای دارند.

وی عنوان کرد: انفجار باعث ایجاد موج‌های لرزه‌ای عمودی و افقی شده است که تمامی بنا‌ها و پوسته‌های معماری آنها را تحت تأثیر قرار داده است. این آسیب‌ها هنوز در مرحله بررسی دقیق قرار دارند و از آنجا که تحقیقات علمی لازم در این زمینه انجام نشده، نمی‌توان به‌طور قطعی درباره شکست سازه‌ای صحبت کرد. این آسیب‌ها ممکن است به‌عنوان یک پروتکل مهم در مطالعات معماری ایران ثبت شوند تا نشان دهند که چگونه بحران‌هایی نظیر زمین‌لرزه و انفجار می‌توانند بر معماری‌های تاریخی تأثیر بگذارند. این داده‌ها می‌تواند در آینده در حوزه مرمت و حفظ معماری ایران به‌طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار گیرد.

نیازی توضیح داد: از جمله آسیب‌هایی که به این بنا‌ها وارد شده است، می‌توان به شکستن شیشه‌ها و دفرمه شدن قاب‌های پنجره‌ها اشاره کرد. در این میان، پنجره‌های منبت‌کاری‌شده که حاصل دست‌ساز هنرمندان چیره‌دست بوده‌اند، آسیب دیده و شکسته‌اند. خوشبختانه آسیب به بدنه سنگی کاخ‌ها نسبتاً محدود بوده، اما در برخی نقاط، ترکش‌های انفجار به سنگ‌های این بنا‌ها برخورد کرده و آسیب‌های جزئی وارد کرده است. سنگ‌های به‌کار رفته در این بنا‌ها از نوع سنگ‌های کمیاب و منحصر‌به‌فرد هستند.

 نیازی در خصوص آسیب‌های وارده به آرایه‌های معماری نیز گفت: یکی از ویژگی‌های برجسته معماری این کاخ‌ها، آیینه‌کاری‌ها و گچبری‌های سقف است که متأسفانه بخشی از دیواره‌های آیینه‌کاری فرو ریخته و قسمتی از سقف و گچبری‌ها آسیب دیده‌اند. در این میان، آثار خاتم‌کاری و پرده‌های زربافت همچنان سالم مانده‌اند. استفاده از ساختار دوپوسته چوبی در معماری این بنا‌ها موجب شده است که برخی بخش‌ها مقاومت بیشتری در برابر این نوع آسیب‌ها داشته باشند. این ساختار ارتجاعی کمک کرده تا از ریزش بیش از حد این بخش‌ها جلوگیری شود.

وی ادامه داد: ساختمان‌های دیگر مجموعه سعدآباد، از جمله موزه برادران امیدوار و امارت والی نیز آسیب‌های جدی دیده‌اند. در امارت والی، خرپا‌های چوبی به‌دلیل انفجار بمب سنگرشکن در منطقه گلاب‌دره شکسته و دچار فروریزش شده‌اند. موزه برادران امیدوار نیز به‌دلیل سبک بودن ساختار معماری، آسیب‌های جدی به سازه وارد کرده است. این بنا‌ها به‌ویژه به دلیل ویژگی‌های خاص سازه‌ای خود، آسیب‌پذیری بیشتری در برابر انفجار‌ها داشته‌اند.

فتح‌الله نیازی در خصوص اقدامات اولیه مرمت گفت: در مرحله اول، اقدامات نجات‌بخشی فوری انجام شد. پس از انفجار، بارندگی شدید آغاز شد و شرایط جوی ناپایدار موجب شد که آسیب‌های بیشتری به بنا وارد شود. در این راستا، ما به‌سرعت وارد عمل شدیم و حفاظت اضطراری از بخش‌های آسیب‌دیده را آغاز کردیم. در این مرحله، شیروانی‌ها که از بستر چوبی خود جدا شده بودند، به‌طور موقت حفاظت شدند تا از نفوذ باران به داخل کاخ جلوگیری شود.

وی افزود: مرحله بعدی، آواربرداری از بخش‌هایی بود که فرو ریخته بودند. این کار با دقت و احتیاط انجام شد تا از آسیب به سایر بخش‌های معماری جلوگیری شود. تمامی آرایه‌ها و تزئینات فرو ریخته جمع‌آوری و کدبندی شدند تا در مراحل بعدی مرمت از آنها استفاده شود. این تزئینات در بسته‌های مشخصی نگهداری می‌شوند و ما قصد داریم برخی از آنها را به‌عنوان نماد‌های جنگ در آینده استفاده کنیم.

نیازی در پایان توضیح داد: در حال حاضر، ما در مرحله آسیب‌نگاری علمی قرار داریم. این شامل عکاسی تخت از تمامی دیوار‌ها و بخش‌های آسیب‌دیده به‌صورت موزاییکی است. این تصاویر پس از ثبت، به نرم‌افزار‌های تخصصی منتقل می‌شوند و آسیب‌ها بر روی آنها مشخص می‌شود. پس از آن، طرح‌های درمانی برای مرمت این آثار طراحی خواهد شد.