باشگاه خبرنگاران جوان - غلامرضا کاظمیان دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران،   در نخستین همایش تخصصی «افزایش تاب‌آوری شهری بدر  از تصویب «دستورالعمل تعیین آستانه مغایرت اساسی در افزایش محدوده روستاهای واقع در حریم شهرها» به عنوان یکی از دستورکارهایی از جنس سیاستگذاری‌های کلان توسعه شهری خبر داد.

وی گفت: روستاهایی که در حریم شهرها واقع هستند، به دلیل نزدیکی به شهرها با تقاضای بیشتر برای ساخت‌وساز و امکان افزایش محدوده مواجه‌اند؛ بنابراین لازم است این افزایش محدوده‌ها با نظارت و ساماندهی بیشتر و دقیق‌تر و با رعایت تمامی سیاست‌های آمایش سرزمین، قوانین و تکالیف وزارت راه و شهرسازی، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی به‌عنوان متولی توسعه کالبدی روستاها و سایر دستگاه‌ها انجام شود.

کاظمیان افزود: بر اساس این دستورالعمل، مقرر شد، افزایش محدوده روستاها تا یک حد مشخص در استان و توسط بنیاد مسکن قابل بررسی و پذیرش باشد و افزایش بیش از آن حد، به‌عنوان مغایرت اساسی تلقی شده و موضوع در شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران و دبیرخانه شورا مطرح شود.

وی ادامه داد: این آستانه‌های مغایرت اساسی در پنج گروه «الف»، «ب»، «ج»، «د» و «ه» در کل کشور مشخص شده و بر اساس سیاست‌های آمایش سرزمین و سیاست‌های توسعه روستایی، میزان افزایش محدوده مجاز در این گروه‌ها از حداکثر ۵۰ درصد تا ۱۰ درصد تعیین شده است. افزایش بیش از این اعداد در پنج گروه به‌معنی مغایرت اساسی خواهد بود و باید فرایند مربوط به آن طی شود.

معاون وزیر راه و شهرسازی تصریح کرد: تعیین این سقف‌های عددی به این مفهوم نیست که حتما باید از تمام ظرفیت تعیین‌شده استفاده شود، بلکه به اندازه‌ای که لازم است، استفاده خواهد شد. همچنین، مغایرت اساسی به معنی ممنوعیت نیست، بلکه به معنی بررسی دقیق‌تر ضرورت یا فقدان ضرورت میزان افزایش محدوده است

همچنین سهیل آل‌رسول، رئیس هیأت‌مدیره انجمن سازندگان و پیمانکاران متر در نخستین همایش تخصصی «افزایش تاب‌آوری شهری با استفاده از ظرفیت‌های مترو» در حالی برگزار شد که نگاه به مترو در مدیریت شهری، به تدریج از یک شبکه حمل‌ونقل فراتر می‌رود. شبکه‌ای که طی چند دهه در زیر شهرها توسعه یافته و امروز در کلان‌شهرهای کشور بیش از ۳۵۰ کیلومتر خط و بیش از ۳۵۰ ایستگاه فعال دارد، مجموعه‌ای از تونل‌ها، ایستگاه‌ها، تأسیسات برق و تهویه، ارتباطات و مسیرهای دسترسی را در خود جای داده است؛ ظرفیتی که در شرایط بحران می‌تواند کارکردهای دیگری هم پیدا کند.

و تهران، معتقد است این همایش نباید به عنوان پایان یک بحث تخصصی دیده شود. از نگاه وی، گفت‌وگو درباره استفاده از مترو برای افزایش تاب‌آوری شهری اکنون از مرحله طرح یک ایده عبور کرده و باید در آن ظرفیت‌های موجود مترو شناسایی و برای استفاده از آنها در سناریوهای واقعی بحران، برنامه عملیاتی طراحی شود.

 به گفته وی، آنچه امروز اهمیت دارد، شناخت دقیق ظرفیت‌های موجود و آماده کردن آنها برای سناریوهایی است که ممکن است شهر در آینده با آنها روبه‌رو شود

.آل‌رسول با اشاره به سرمایه‌گذاری چند دهه‌ای در توسعه شبکه مترو، معتقد است این زیرساخت را نمی‌توان در طراحی برنامه‌های مدیریت بحران نادیده گرفت. از نظر وی، اهمیت این شبکه فقط به فضای فیزیکی زیر زمین محدود نمی‌شود. مترو مجموعه‌ای از زیرساخت‌های به‌هم‌پیوسته است که در شرایط عادی برای حمل‌ونقل استفاده می‌شوند و در شرایط بحرانی، با برنامه‌ریزی مناسب، می‌توانند بخشی از نیازهای حیاتی شهر را پوشش دهند.با این حال، آل‌رسول تأکید می‌کند که بحث بر سر تبدیل ایستگاه‌های مترو به پناهگاه نیست. مسئله بسیار گسترده‌تر است. باید مشخص شود شبکه مترو در برابر سناریوهای مختلف، از جنگ و زلزله گرفته تا سیل، قطع انرژی، اختلال ارتباطات و سایر بحران‌های بزرگ شهری، چه ظرفیتی دارد و هر بخش از این شبکه با چه محدودیت‌هایی می‌تواند وارد چرخه مدیریت بحران شود.

تمرین بحران پیش از وقوعاز نگاه آل‌رسول، یکی از مهم‌ترین گام‌های این مسیر، سناریونویسی و اجرای مانورهای واقعی است. شهر نمی‌تواند در زمان وقوع حادثه تازه درباره ظرفیت‌های مترو تصمیم‌گیری کند. باید از پیش مشخص باشد که اگر بخشی از شهر با یک بحران جدی مواجه شد، مترو چگونه می‌تواند به جابه‌جایی اضطراری، دسترسی نیروهای امدادی، پشتیبانی از مراکز درمانی، حفظ ارتباطات و در نقاط واجد شرایط، حفاظت از شهروندان کمک کند. طراحی چنین سناریوهایی نیز یک کار صرفاً مهندسی نیست. بهره‌بردار مترو، مدیریت بحران، آتش‌نشانی، اورژانس و متخصصان فنی باید همزمان در طراحی و آزمایش آن مشارکت داشته باشند. تنها در چنین فرآیندی می‌توان فاصله میان ظرفیت روی کاغذ و توان واقعی زیرساخت را مشخص کرد.

در این میان، انجمن سازندگان و پیمانکاران مترو برای خود نقشی مشخص تعریف کرده است. آل‌رسول تأکید دارد که انجمن قرار نیست جای دستگاه اجرایی یا مدیریت بحران را بگیرد. مأموریت انجمن، از نگاه وی، ایجاد پیوند میان دانش فنی صنعت و نظام تصمیم‌گیری و کمک به تبدیل ایده‌ها به پروژه‌های اجرایی است.بخش مهمی از دانش واقعی شبکه مترو در اختیار شرکت‌ها، مهندسان، مشاوران و سازندگانی است که طی سال‌ها در طراحی، ساخت، تجهیز و نگهداری این شبکه مشارکت داشته‌اند. این تجربه، به اعتقاد آل‌رسول، بخشی از سرمایه فنی کشور است و می‌تواند در طراحی نسل جدیدی از برنامه‌های تاب‌آوری شهری مورد استفاده قرار گیرد.در واقع، یکی از پیام‌های اصلی این رویکرد آن است که برای ساختن یک نظام تاب‌آور، همیشه نیاز به ایجاد زیرساخت جدید نیست؛ گاهی نخستین گام، شناخت دقیق‌تر ظرفیت زیرساخت‌هایی است که همین امروز در شهر وجود دارند.