جغرافینویسان قدیم مانند ابنحوقل، اصطخری و یاقوت زیبایی آن را ستودهاند و درباره عظمت آن نوشتهاند که دارای هشت دروازه، چهار سوق بزرگ و مساجد بسیار بوده که بزرگترین آن، جامع "حضرت رابعه" نام داشته است.
"خجند" که به گفته خجندیان "خوب جمع" یعنی محل جمع شدن خوبان است، بعنوان پایتخت فرهنگی "تاجیکستان" دل فرزندانش را در گذشته و امروز ربوده و آنان را به سرودن چکامههای زیبا در وصف این شهر واداشته است.
مراسم "گلگردانی" در "خجند باستان" نشان از حساسیت و اهمیت مردم در حفظ ارزشهای ملی و سنتی خود بوده که هر ساله باشکوه خاصی همزمان با نزدیکی فصل بهار برگزار میشود.
بازار "پنجشنبه" از معدود نمونههای معماری زمان شوروی است که نه تنها در شهر "خجند" و "تاجیکستان" بلکه در آسیای مرکزی بینظیر است و تاکنون اصلیترین مرکز تجارت در شمال "تاجیکستان" محسوب شده به گونهای که نماد شهر خجند نیز میباشد.