باشگاه خبرنگاران جوان؛ زهره شعبانی-قم امروز با ۱۲ شهرک صنعتی و حدود ۳ هزار واحد تولیدی، در چندین حوزه حرف اول را در کشور می‌زند؛ یکی از مهم‌ترین آن‌ها، صنعت موتورسیکلت است. 

استان قم با تولید ۵۰ درصد از موتورسیکلت‌های کشور، عنوان قطب اول این صنعت را یدک می‌کشد؛ جایگاهی که هم فرصت‌های توسعه را پیش روی فعالان این حوزه قرار داده و هم چالش‌هایی را رقم زده که از نقدینگی و مالیات گرفته تا استانداردها و هماهنگی بین‌دستگاهی، مسیر تولید را هموار یا ناهموار می‌کند. 

 سهم ۵۰ درصدی؛ قم در صدر تولید موتورسیکلت ایران

بر اساس آخرین آمارهای رسمی، استان قم ۵۰ درصد از موتورسیکلت‌های کشور را تولید می‌کند و به تنهایی نیمی از نیاز بازار داخلی را تأمین می‌نماید. این جایگاه که طی سال‌ها فعالیت مستمر صنعتگران قمی به دست آمده، استان را به قطب بی‌چون‌وچرای این صنعت تبدیل کرده است. 

روح‌الله ابراهیمی، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری قم  در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به به جایگاه ویژه این استان در اقتصاد کشور می‌گوید: اگرچه قم تنها یک درصد از مساحت ایران و حدود ۱.۶ درصد از جمعیت کشور را در خود جای داده، اما با سهم ۰.۷ درصدی از تولید ناخالص داخلی، نقشی فراتر از وسعت جغرافیایی خود در عرصه تولید و صادرات ایفا می‌کند. 

ابراهیمی در این باره تأکید می‌کند: قم در زمینه تولید لوازم خانگی از جمله یخچال، ماشین لباسشویی و ماشین ظرفشویی، با در اختیار داشتن حدود ۴۰ درصد ظرفیت تولید کشور، رتبه نخست ملی را دارد و بیش از ۵۰ درصد قطعات این محصولات به‌صورت بومی در استان تولید می‌شود. 

او افزود: در این میان، سه شرکت مطرح نیرو موتور، شاهین موتور و مادو موتور به عنوان بازیگران اصلی این عرصه شناخته می‌شوند که در نخستین نمایشگاه خودرو قم در اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۴ نیز حضور فعالی داشتند. 

ابراهیمی از پروژه تولید موتورسیکلت بومی با داخلی‌سازی بیش از ۸۰ درصد قطعات خبر داد و گفت« و پیش‌بینی می‌شود تا سال آینده نخستین موتورسیکلت کاملاً بومی ایران در قم تولید شود. 

او گفت:با توجه به برنامه‌های ملی برای نوسازی ناوگان موتورسیکلت کشور و جایگزینی موتورسیکلت‌های فرسوده با محصولات نوین (به ویژه برقی‌ها)، قم به عنوان قطب تولید، در آستانه یک تحول بزرگ قرار دارد. 

معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری قم در این باره گفت: تعامل با دستگاه‌های اجرایی و بخش خصوصی با هدف احصای مشکلات و شناسایی راهکارها از اهمیت بالایی برخوردار است و امروزه نیازمند سرعت و عمق بیشتری در این تعاملات هستیم. 

چالش‌های پیش روی تولیدکنندگان قمی

با وجود جایگاه ممتاز استان، فعالان صنعت موتورسیکلت قم با چالش‌های متعددی دست و پنجه نرم می‌کنند که برخی از آن‌ها قدمتی دیرینه دارند. 

 مشکلات نقدینگی، مالیات و مسائل حقوقی

یکی از اصلی‌ترین مشکلات تولیدکنندگان، تأمین نقدینگی و سرمایه در گردش است. در مهرماه ۱۴۰۴، احمد نظری، مدیرکل دفتر حمایت از سرمایه‌گذاری و تولید ملی سازمان بازرسی کل کشور به همراه حجت الاسلام محمود طالبی، بازرس کل استان قم از گروه صنعتی نیرو موتور در شهرک شکوهیه بازدید کردند. در این بازدید، مشکل مربوط به سند تفکیکی کارخانه مطرح شد که با توضیحات ارائه شده مدیرکل شهرک‌های صنعتی استان قم و گزارش بازرس کل استان، با تهیه صورتجلسه‌ای نسبت به رفع مشکل اقدام شد. 

همچنین در بازدید از نمایشگاه دائمی توانمندی‌های تولیدی و صادراتی استان در محل اتاق بازرگانی قم، تولیدکنندگان و صاحبان صنایع مشکلات خود را با حضور مدیرکل دفتر حمایت از سرمایه‌گذاری و تولید ملی سازمان بازرسی کل کشور تشریح کردند که مقرر شد موضوعات مطرح شده توسط بازرسی کل استان قم و طی گزارش کارشناسی برای پیگیری و رفع مشکل به اداره کل حمایت از سرمایه‌گذاری و تولید ملی سازمان اعلام شود. 

اقدامات دستگاه قضا در زمینه حل مشکلات صنعت موتورسیکلت قم سابقه دارد. پیش از این نیز شرکت تندر شهاب با مشکلاتی مواجه شده بود که با ورود دستگاه قضایی استان قم، اشتغال ۱۵۰ نفر از کارگران این واحد تولیدی حفظ شد. 

 چالش‌های کیفیت و خدمات پس از فروش

بر اساس گزارش ارزیابی کیفی صنعت خودرو در سال ۱۴۰۴، شرکت نیرو موتور با وجود کسب رتبه سوم خدمات پس از فروش، تنها دو ستاره در این حوزه دریافت کرده است. در سال ۱۴۰۳، این شرکت ۹ شکایت مختومه ثبت کرده که ۵ شکایت مرتبط با مسائل تعهدات و ۴ شکایت مربوط به رفع عیوب محصولات بوده است. 

کارشناسان محیط زیست بارها تأکید کرده‌اند که یک موتورسیکلت کاربراتوری می‌تواند تا ۱۰ برابر یک خودرو سواری آلاینده منتشر کند و کیفیت خدمات پس از فروش تأثیر مستقیمی بر میزان آلایندگی واقعی موتورسیکلت‌ها در سطح شهر دارد. 

 رقابت در بازار داخلی

با توجه به سهم ۵۰ درصدی قم از بازار، هرگونه نوسان در تقاضا یا تغییر در سیاست‌های کلان کشور، مستقیماً بر تولیدکنندگان این استان تأثیر می‌گذارد. تأمین مواد اولیه، نوسانات ارزی و رقابت با محصولات خارجی از دیگر چالش‌های پیش روی این صنعت است.  

 برقی‌سازی، افق تازه پیش روی صنعت موتورسیکلت قم

یکی از مهم‌ترین تحولات پیش روی صنعت موتورسیکلت کشور، طرح ملی اسقاط و نوسازی موتورسیکلت‌های فرسوده است. بر اساس آمار رسمی، در حال حاضر حدود ۱۴ میلیون دستگاه موتورسیکلت در کشور تردد می‌کنند که بخش قابل توجهی از آن‌ها فرسوده هستند. 

ستاد نوسازی ناوگان حمل و نقل ایدرو برنامه دارد تا پایان سال ۱۴۰۴، نزدیک به ۵۰۰۰ دستگاه موتورسیکلت برقی و ۶۵ هزار دستگاه موتورسیکلت بنزینی را در ناوگان حمل و نقل کشور جایگزین کند. برای این منظور، تسهیلات ۱۲۰ میلیون تومانی (بدون سود و با بازپرداخت ۳۶ ماهه) به متقاضیان پرداخت می‌شود. 

 رضا مکاریان، مدیرعامل شرکت شاهین موتور قم در این باره در گفتگو با خبرنگار ما، با اشاره به سابقه فعالیت این مجموعه که به سال ۱۳۸۰ در شهرک صنعتی شکوهیه قم بازمی‌گردد، می‌گوید: در طی چند سال اخیر با توجه به برنامه‌های دولت در خصوص کاهش مصرف بنزین و طرح جامع مبارزه با آلودگی هوا، اقدامات اساسی در ارتباط با تولید و مونتاژ موتورسیکلت‌های انژکتوری صورت گرفته و کلیه موتورسیکلت‌های این شرکت با انجین انژکتوری یورو ۴ (EURO ۴) تولید می‌گردد. همچنین در راستای توسعه حمل و نقل پاک و کمک به کاهش منابع تولیدکننده آلاینده هوا، تولید و عرضه موتورسیکلت‌های برقی در اولویت برنامه‌های این شرکت تولیدی قرار گرفته است. 

رضا مکاریان از مدیران باسابقه این صنعت که پیشینه فعالیت خانوادگی آن‌ها به دریافت نمایندگی سوزوکی در سال ۱۳۴۲ در استان خوزستان بازمی‌گردد، معتقد است که شرکت شاهین موتور در طول فعالیت خود همواره در تلاش برای جلب رضایت مشتریان، افزایش کیفیت محصول و ارائه خدمات پس از فروش مطلوب بوده است.

فواید برقی‌سازی موتورسیکلت‌ها

برقی‌سازی موتورسیکلت‌ها مزایای زیست‌محیطی و اقتصادی چشمگیری دارد. این موتورها با تولید آلایندگی صفر، نقش مؤثری در کاهش آلودگی هوای کلانشهرها ایفا می‌کنند و به دلیل حذف صدای موتور، آرامش را به شهرها بازمی‌گردانند. از نظر اقتصادی، هزینه شارژ موتورسیکلت برقی در مقایسه با سوخت بنزین به‌طور چشمگیری پایین‌تر است و با حذف قطعاتی مانند شمع، روغن موتور و سیستم اگزوز، هزینه‌های نگهداری نیز کاهش می‌یابد. در ایران با وجود ۱۴ میلیون موتورسیکلت فرسوده که سهم بالایی در آلودگی هوا دارند، توسعه برقی‌سازی می‌تواند گامی مؤثر برای بهبود کیفیت زندگی شهری و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی باشد.

 قطب تولید موتورسیکلت ایران امروز در آستانه یک انتخاب قرار دارد؛ یا می‌تواند با تکیه بر سابقه طولانی و ظرفیت‌های موجود، خود را با تحولات جدید (برقی‌سازی) هماهنگ کند و سهم خود را در بازار حفظ و حتی افزایش دهد، یا با غفلت از این فرصت، جایگاه نخست را به رقبای دیگر واگذار کند. آنچه مسلم است، نیاز به عزمی جدی برای رفع چالش‌های مزمن و همراهی با تحولات جهانی این صنعت است.