علائمی دهانی که ممکن است نشان‌دهنده بیماری‌های جدی باشند

باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - پزشکان خاطرنشان می‌کنند که دهان دریچه‌ای حیاتی به سوی سلامت کلی بدن است، زیرا میزبان میلیارد‌ها باکتری بوده و نقطه ورود غذا، نوشیدنی و هوایی است که مصرف می‌کنیم. در برخی موارد، تغییرات مشاهده‌شده در دهان می‌تواند نشانه‌های اولیه‌ای از سایر مشکلات زمینه‌ای سلامتی باشد.

دکتر یِو داویدوف، دندانپزشک عمومی در نیویورک، اظهار داشت: «دهان تنها بخش از بدن است که پزشک می‌تواند بدون نیاز به برش جراحی، هم‌زمان استخوان، بافت نرم، رگ‌های خونی و باکتری‌ها را در آن مشاهده کند.»

در این گزارش به برخی از علائم کلیدی اشاره می‌کنیم که نباید نادیده گرفته شوند:

درد دندان

اگرچه درد دندان ممکن است نخستین نشانه یک مشکل به نظر برسد، اما در بسیاری از موارد، این درد تنها در مراحل پیشرفته‌تر بروز می‌کند. دکتر داویدوف توضیح داد که درد معمولاً زمانی ظاهر می‌شود که پوسیدگی دندان به‌طور قابل‌توجهی پیشرفت کرده باشد. پوسیدگی زمانی آغاز می‌شود که باکتری‌های دهان از قند‌ها و نشاسته‌ها تغذیه کرده و اسید‌هایی تولید می‌کنند که مینای دندان را از بین می‌برند؛ فرآیندی که پس از تجمع پلاک و سفت شدن آن و تبدیلش به جرم دندان (تارتار) رخ می‌دهد.

در مراحل اولیه، پوسیدگی ممکن است بدون علامت باشد؛ حساسیت به نوشیدنی‌های سرد و مواد شیرین اغلب در مراحل بعدی ایجاد می‌شود و پس از رسیدن پوسیدگی به عصب دندان، درد بروز می‌کند.

دکتر کامی هاس، متخصص ارتودنسی، هشدار داد که قطع شدن درد لزوماً به معنای برطرف شدن مشکل نیست؛ ممکن است عصب دندان از بین رفته باشد در حالی که عفونت همچنان در حال پیشرفت است. او افزود که پوسیدگی درمان‌نشده دندان می‌تواند منجر به آبسه شود و عفونت آن به‌طور بالقوه به استخوان فک، سینوس‌ها و بافت‌های اطراف سرایت کند. همچنین، بیماری‌های درمان‌نشده دندان و لثه به دلیل نقش التهاب مزمن و باکتری‌ها، با مشکلات سلامتی گوناگون دیگری نیز مرتبط دانسته شده‌اند.

خونریزی و تورم لثه‌ها

خونریزی مکرر لثه طبیعی نیست و ممکن است نشانه‌ای از التهاب لثه (ژنژیویت) یا بیماری پریودنتال (بیماری بافت‌های نگهدارنده دندان) باشد. دکتر هاس گفت: «لثه‌ها صرفاً حساس نیستند، بلکه دچار التهاب شده‌اند.» او خاطرنشان کرد که خونریزی‌های مکرر نیازمند توجه و پیگیری است، به‌ویژه اگر این وضعیت هفته‌ها ادامه یابد.

در مراحل پیشرفته، باکتری‌ها می‌توانند به زیر خط لثه نفوذ کنند و باعث التهاب و آسیب به استخوانی شوند که دندان‌ها را در جای خود نگه می‌دارد؛ امری که می‌تواند در نهایت منجر به از دست رفتن دندان شود. بیماری‌های لثه (پریودنتال) با سایر مشکلات سلامتی مانند بیماری‌های قلبی، سکته مغزی و دیابت نیز مرتبط هستند.

در موارد نادر، خونریزی غیرعادی—به‌ویژه اگر با کبودی، خستگی یا تب همراه باشد—ممکن است نشان‌دهنده اختلالات انعقاد خون یا بیماری‌هایی مانند سرطان خون (لوسمی) باشد و نیازمند بررسی پزشکی است.

لق شدن دندان‌ها

اگر فرد بزرگسالی متوجه لق شدن دندان خود شود، نباید این مسئله را نادیده بگیرد. داویدوف توضیح داد که دندان‌ها توسط رباط‌ها در استخوان فاز محکم نگه داشته می‌شوند؛ بنابراین، لق شدن دندان ممکن است نشان‌دهنده آسیب به استخوان یا بافت‌های نگهدارنده باشد. بیماری پیشرفته لثه اغلب علت این مشکل است، هرچند دندان‌قروچه در خواب نیز می‌تواند در بروز آن نقش داشته باشد.

در موارد نادر، لق شدن یک دندان بدون علت مشخص ممکن است نشانه وجود تومور یا کیست در فک باشد که انجام آزمایش‌های تصویربرداری و تشخیص دقیق را ضروری می‌سازد. بوی بد دهان و طعم ناخوشایند بوی بد دهان ممکن است موقتی باشد (مثلاً ناشی از مصرف غذا‌هایی مانند سیر یا ماهی)، اما اگر با وجود مسواک زدن همچنان ادامه یابد، ممکن است نشان‌دهنده یک مشکل زمینه‌ای باشد که نیاز به تشخیص دارد.

برخی باکتری‌ها که زیر لثه‌ها یا روی زبان تجمع می‌کنند، ترکیبات بدبو تولید می‌کنند؛ خشکی دهان نیز یکی دیگر از علل شایعی است که اغلب نادیده گرفته می‌شود. هاس توضیح داد که بزاق به خنثی‌سازی اسید‌ها و شستن باکتری‌ها کمک می‌کند؛ بنابراین، کاهش تولید بزاق—که ناشی از مصرف داروها، تنفس دهانی یا استفاده از دهان‌شویه‌های حاوی الکل است—می‌تواند مشکلات بهداشت دهان و دندان را تشدید کند. وجود طعم ناخوشایند و مداوم در دهان نیز ممکن است با سایر بیماری‌ها، مانند سندرم شوگرن یا بیماری‌های کلیوی، مرتبط باشد.

زخم‌های دهانی مزمن (طولانی‌مدت)

بیشتر زخم‌های دهانی جزئی هستند و خودبه‌خود بهبود می‌یابند؛ با این حال، هرگونه زخم، توده یا لکه سفید یا قرمزی که ظرف دو هفته بهبود نیابد، نیازمند معاینه پزشکی است. داویدوف خاطرنشان کرد که در برخی موارد، این علائم می‌توانند نشان‌دهنده سرطان دهان باشند، به‌ویژه اگر روی زبان ظاهر شوند. سرطان دهان با چندین عامل خطر مرتبط است که مهم‌ترین آنها عبارتند از: استعمال دخانیات، مصرف بیش‌ازحد الکل و برخی عفونت‌های ویروس پاپیلومای انسانی (HPV). زخم‌های مکرر نیز ممکن است با کمبود آهن یا اسید فولیک و یا برخی بیماری‌های خودایمنی مرتبط باشند.

چگونه می‌توان بهداشت دهان و دندان را به خوبی حفظ کرد؟

پیشگیری با اقدامات ساده‌ای آغاز می‌شود: مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید، استفاده از نخ دندان، پرهیز از استعمال دخانیات و نوشیدن آب کافی، علاوه بر انجام معاینات منظم دندانپزشکی و جرم‌گیری حرفه‌ای. افرادی که سابقه بیماری لثه دارند، بسته به وضعیتشان ممکن است نیاز داشته باشند دفعات بیشتری به دندانپزشک مراجعه کنند.

منبع: دیلی میل