باشگاه خبرنگاران جوان - سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه امروز -دوشنبه ۸ دی ماه- در بخشی از سخنرانی خود در مراسم افتتاحیه کنفرانس بین‌المللی «سپهبد حاج قاسم سلیمانی؛ دیپلماسی و مقاومت» گفت: به اعتقاد من تفکر حاج قاسم که خود تجلی آرمان‌های انقلاب اسلامی و اصول حاکم بر قانون اساسی جمهوری اسلامی است، منبعث از بنیان نظری و مبناییِ سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است که نام آن را باید «دیپلماسی مقاومت محور» گذاشت.

متن کامل سخنرانی وزیر خارجه به شرح زیر است:

حضار محترم، اندیشمندان و میهمانان عزیز.

در سالگرد شهادت سردار بزرگ شهید سپهبد قاسم سلیمانی، اجازه دهید نه از خود او، که از "میراث او" برای سیاست خارجی سخن بگویم. حاج قاسم معمار «محور مقاومت» در منطقه بود، اما تاثیرات این معماری بسیار فراتر از سیاست‌های جاری و رویکرد‌های اجرایی در سیاست خارجی خود را نشان داده است.

به اعتقاد من تفکر حاج قاسم که خود تجلی آرمان‌های انقلاب اسلامی و اصول حاکم بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است، منبعث از بنیان نظری و مبناییِ سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است که نام آن را باید «دیپلماسی مقاومت محور» گذاشت.

دیپلماسی موفق و کارآمد، ترکیب مناسبی از شجاعت و تدبیر در تعامل با دیگران است. بدون استفاده از فن دیپلماسی نه ارتباطات نظم و نسق می‌گیرد و نه تلاش‌ها برای اعتلای قدرت در ابعاد مختلف به ثمر می‌رسد. مذاکره هنر دیپلماسی است و تقویت دیپلماسی به معنای کاستن از هزینه ها، نهادینه کردن دستاورد‌ها و پیروزی در صلح و جنگ است. اما دیپلماسی، به تنهایی راه به جایی نمی‌برد.

آن چه در دیپلماسی تعیین کننده است «مؤلفه‌های قدرت ملی» هستند. قدرت ملیِ یک واحد سیاسی، جایگاه آن واحد را در سیستم جهانی مشخص و محدوده رفتاری آن را تعیین می‌کند. بازیگری که توانمندی‌های او در تراز منطقه‌ای یا جهانی نیست نمی‌تواند در جریان دیپلماسی به اهداف خود برسد. دیپلماسی نمی‌تواند از «هیچ» برای کشور منافع تولید کند، بلکه این توانمندی‌های ملی هستند که منافع ملی را تولید، تکثیر و محافظت می‌کنند.

در نظام آشوب زده کنونی که بازیگران تلاش دارند در اشکال مختلف به کسب، حفظ، افزایش و نمایش قدرت در ابعاد مختلف بپردارند، نمی‌توان نگرش یا نگاه تک بعدی به قدرت و مؤلفه‌های آن داشت. قدرت ملی در اشکال مختلفی بروز و ظهور می‌یابد، اما یک وجه قدرت وجود دارد که کمتر به آن پرداخته شده است: «قدرت معنایی»، که مهم‌ترین مولفه آن، توان گفتمان سازی است.

گفتمان عبارت از یک مجموعه فکری منسجم و منظم است که بر مبنای ارزش‌ها، ادراکات، فرهنگ و اعتقادات یک جامعه ارائه می‌شود و آن را به ادبیات رایج جامعه و زندگی مردم وارد می‌کند. گفتمان غالب در هر جامعه با جهت دادن به نظام‌های فکری و مدیریتی بر سرنوشت مردم و کشور تأثیر می‌گذارد. کشور‌هایی که در راستای اهداف خود گفتمان سازی مناسب انجام می‌دهند با سرعت بیشتری به اهداف خود نایل می‌شوند.

برخی کشور‌ها قادرند در سطح منطقه‌ای و یا حتی بین‌المللی و جهانی گفتمان سازی کنند و در یک فرایند اقناع سازی منطقه‌ای یا بین‌المللی گفتمان مورد نظر خود را به گفتمان غالب تبدیل کرده و اهداف خود را در سطحی فراملی به پیش ببرند. «گفتمان انقلاب اسلامی» و «گفتمان مقاومت» از مهم‌ترین گفتمان‌سازی‌های جمهوری اسلامی ایران در سطوح ملی، منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای بوده است.

حضار گرامی،

«دیپلماسی مقاومت محور» مبنای سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را تشکیل می‌دهد و «محور مقاومت» یکی از ابعاد آن است. سردار سلیمانی، تجسم عینی و عملیاتی مقاومت بود و حضور استوار و حکیمانه‌اش در جبهه‌های دفاع از ایران و امت، به‌تنهایی سنگری استوار در برابر امواج خروشان تهدیدات و توطئه‌ها ایجاد کرد.

او با بصیرتی عمیق دریافته بود که امنیت حقیقی و پایدار، تنها در پناه دیوار‌های بلند و زرادخانه‌های تسلیحات به دست نمی‌آید، بلکه در اراده‌های استواری ریشه دارد که در سایه ایمان و ایثار، در برابر هر تهدید و توطئه‌ای تاب و توان ایستادگی دارند. این اراده و ایمان و اعتقاد به حق و عدالت است که افراد و ملت‌ها را در برابر هر زورگویی و طراحی شوم، تاب آور نموده و توان ایستادگی می‌بخشد.

از این منظر، میراث گران‌سنگ سردار سلیمانی، منحصر به برنامه‌ریزی‌های دقیق عملیاتی و پیروزی‌های میدانی نبود؛ او با نگاهی استراتژیک و فراملی، گفتمان مقاومت را از حصار مفاهیم نظری و شعاری خارج ساخت و آن را به یک قدرت ملموس، مؤثر و دگرگون‌کننده معادلات در جغرافیای حساس و پرالتهاب خاورمیانه و غرب آسیا تبدیل کرد. او ثابت کرد مقاومت، یک "انتخاب" راهبردی و تنها راه ممکن برای ملت‌هایی است که کرامت خود را بر هر چیز دیگری مرجح می‌دانند.

دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران، به عنوان یک دیپلماسی مقاومت محور، همواره کوشیده است تا پیام عدالت‌خواهی، استکبارستیزی، دفاع از حقوق محرومان و ملت‌های تحت ستم را که شالوده و جوهره گفتمان مقاومت است، با زبانی دقیق، مستدل، متقاعدکننده و در چارچوب اصول حقوق بین‌الملل به گوش جامعه جهانی برساند.

امروز در برهه‌ای حساس از تاریخ جهان، که نظم بین المللی «قانون محور» به نظم بین المللی «زور محور» تغییر شکل داده و تفکر «صلح از طریق زور» بر «صلح از طریق دیپلماسی» غلبه می‌کند و در یک کلام «قانون جنگل» مجددا بر نظام بین الملل حاکم می‌شود، این ماهیت سلطه ستیزی و عدالت‌خواهانه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، پابرجاتر و پرطنین‌تر از گذشته، همچنان در مقابل سلطه طلبان زورمحور ایستاده و ندای حق طلبی را زنده نگاه داشته است.

رمز بقا، تأثیرگذاری و موفقیت در این مسیر پرچالش و پرمانع، در یک مفهوم کلیدی و حیاتی نهفته است: مقاومت و تاب‌آوری. بدون استقامت، هیچ آرمان بلند عدالت‌خواهانه‌ای به مقصد نمی‌رسد و هیچ حرکتی در برابر استیلاطلبی قدرت‌های زورگو دوام نمی‌آورد.

به‌جرات می‌توان گفت که امروز مهم‌ترین مسئله در سیاست داخلی و خارجی جمهوری اسلامی ایران، حفظ، تقویت و عمق‌بخشی به این تاب‌آوری و استقامت همه‌جانبه است. اما مهم آن است که مفهوم مقاومت را نباید و نمی‌توان تنها در وجه نظامی دید بلکه تجلیات متفاوت و متنوع آن در حوزه‌هایی، چون اقتصاد مقاومتی، دیپلماسی فعال و هوشمند، پایداری فرهنگی و هنری، پیشرفت علمی و فناوری، قدرت نرم و رسانه‌ای، و دیگر حوزه ها، باید با رویکرد‌هایی خلاقانه و متناسب، مورد توجه قرار گیرد.

مقاومت اقتصادی به معنای کاهش وابستگی، تقویت تولید داخلی، توسعه روابط اقتصادی، متنوع‌سازی منابع و عبور از اقتصاد تک‌محصولی است. مقاومت فرهنگی به معنای صیانت از هویت، مقابله با تهاجم نرم و تولید علم و اندیشه بومی است. مقاومت در عرصه دیپلماسی، به معنای عدم انحراف از منافع و اهداف ملی به رغم همه فشار‌ها و مشکلات و هوشمندی در تعامل، تلاش برای شکستن انحصار ارتباطی و ارائه روایتی مستند و قانع‌کننده از مواضع حق‌محورانه خود به جهانیان است.

این نگاه جامع، مقاومت را از یک استراتژی صرفاً دفاعی به یک الگوی پیشرونده و سازنده برای توسعه ملی و تأثیرگذاری منطقه‌ای ارتقا می‌دهد. قلب تپنده، کانون اصلی و محور اخلاقی کل جریان مقاومت، بدون تردید، مقاومت در برابر اشغالگری تاریخی، توسعه‌طلبانه و نژادپرستانه رژیم صهیونیستی است. این مقاومت، پاسخی مشروع، قانونی و انسانی به دهه‌ها اشغال زمین، آوارگی ملت، نقض سیستماتیک و فاحش حقوق بشر، کشتار کودکان، تخریب خانه‌ها و اعمال سیاست‌های آشکار آپارتاید است. تجربه تاریخ معاصر به روشنی نشان داده که هیچ ابتکار و گزینه‌ای، بدون وجود یک قدرت بازدارنده مردمی و میدانی، راه به جایی نبرده و نخواهد برد.

امروز، مقاومت فلسطین، به‌ویژه با تکیه بر توان خود، از یک کنش محلی و انفرادی فراتر رفته و به یک بازیگری تعیین‌کننده، اثرگذار و تغییردهنده معادلات امنیتی و سیاسی در کل منطقه تبدیل شده و توهم شکست‌ناپذیری رژیم صهیونیستی را برای همیشه باطل کرده است.

جمهوری اسلامی ایران، به حمایت اخلاقی، سیاسی و قانونی خود از گفتمان مقاومت ادامه خواهد داد. برخلاف بسیاری از تصورات که آینده منطقه را با سلطه بی، چون و چرای رژیم صهیونیستی ترسیم می‌کنند، واقعیات منطقه و جهان نشان می‌دهد که مقاومت به یک واقعیت ژئوپلیتیک انکارناپذیر و یکی از بازیگران اصلی و اثرگذار در شکل‌دهی به نظم آینده خاورمیانه تبدیل شده است؛ نظمی که باید مبتنی بر اراده آزاد مردم منطقه، احترام به حاکمیت ملی کشورها، عدالت و همکاری‌های دوجانبه و چندجانبه، و نه بر اساس تحمیل، زورگویی و طراحی قدرت‌های فرامنطقه‌ای، باشد.

در این مسیر طولانی و پرافتخار، راه شهید سلیمانی، راه عقلانیت، ایثار، تدبیر و مقاومت فعال و هوشمند، چراغ هدایت و نقشه راه ماست. ما با اقتدا به این اسوه‌ها، با اعتماد به خدا و تکیه بر قدرت مردم، مسیر خود را ادامه خواهیم داد. یاد و نام سردار سلیمانی پاینده است.»

مکتب حاج قاسم سلیمانی هم میدان و هم دیپلماسی را در بر می‌گیرد

وزیر امور خارجه در حاشیه این کنفرانس و در جمع خبرنگاران درباره مکتب حاج قاسم سلیمانی و اینکه چه جایگاهی در سیاست خارجی امروز ما دارد، گفت: مکتب حاج قاسم، مکتب حضرت امام (ره) بود. حاج قاسم این مکتب را در صحنه عمل پیاده‌سازی کرد. در حقیقت، این مکتب تلفیقی از ابعاد مختلف است؛ هم میدان را در بر می‌گیرد و هم دیپلماسی را شامل می‌شود و همچنین عرصه‌های دیگر را در بر می‌گیرد. مکتب مقاومت، مکتب راهنمای ما در سیاست خارجی است. ما یک دیپلماسی مقاومتی داریم که نه تنها به معنای دیپلماسی مقاومتی است، بلکه مقاومت در همه عرصه‌ها را در نظر می‌گیرد. ما تلاش می‌کنیم که ایستادگی را برای جمهوری اسلامی ایران ایجاد کنیم و منافع جمهوری اسلامی و منافع مردم را در مأموریت‌های مختلفی که به عهده داریم، پیش ببریم. یکی از مأموریت‌های ما دفاع از حقانیت مردم ایران و دفاع از منافع ملی مردم ایران است. کمک به امنیت نیز در چارچوب همین مکتب مقاومت قرار دارد.

گفتنی است، کنفرانس بین‌المللی «سپهبد شهید حاج قاسم سلیمانی؛ دیپلماسی و مقاومت» به مناسبت ششمین سالگرد عروج شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی، به همت مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه و با همکاری بنیاد حفظ و نشر آثار شهید سپهبد قاسم سلیمانی (مکتب حاج قاسم) روز دوشنبه ۸ دی ۱۴۰۴ در تهران و در محل مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی برگزار شد.

این کنفرانس با تمرکز بر پیوند راهبردی دیپلماسی و مقاومت، به بررسی نقش و جایگاه شهید سلیمانی در بازآفرینی نظم منطقه‌ای و تحولات جدید غرب آسیا می‌پردازد.

در این کنفرانس بین‌المللی، مجموعه‌ای از نشست‌های تخصصی برگزار می‌شود که به موضوعاتی همچون نقش سردار سلیمانی در بازآفرینی نظم منطقه‌ای، پویایی‌های جدید مقاومت؛ روند‌ها و مخاطرات و صیانت از مقاومت به‌عنوان میراث راهبردی شهید حاج قاسم سلیمانی اختصاص دارد.

کنفرانس مذکور با حضور اندیشمندان، پژوهشگران و کارشناسان داخلی و بین‌المللی برگزار می‌شود و هدف آن تبیین ابعاد فکری، راهبردی و منطقه‌ای مکتب شهید سلیمانی در تحولات جاری منطقه و نظام بین‌الملل است.

منبع: ایرنا