باشگاه خبرنگاران جوان؛ سید رضا حسینی * - اصرار مقامات کی‌یف بر فرار از مصالحه با مسکو به‏ قیمت جان و مال شهروندان اوکراینی تمام شده است. حملات پهپادی فدراسیون روسیه به زیرساخت‎‌های انرژی اوکراین عملا زندگی در شهر‌های اصلی کشور به‌ویژه پایتخت را غیرممکن کرده و به‎‌همین دلیل تخلیه کی‌یف در دستور کار قرار گرفته است.

در همین راستا، وزیر کشور اوکراین نیز با انتشار پیامی اعلام کرد که در حملات شبانه مسکو به کی‌یف، دست‌کم ۲۰ واحد مسکونی تخریب شده. همچنین شبکه فرانس‌۲۴ از منابع رسمی خبر داد که روز دوشنبه شورای امنیت سازمان ملل متحد در مورد حملات مسکو به کی‌یف تشکیل جلسه اضطراری خواهد داد. زلنسکی بعد از سرنگونی آندره یرمانک، رئیس‎ دفتر و مشاور نزدیکش بیش‎از گذشته توسط احزاب و افراد مخالف دولت برای برقراری آتش‌‎بس تحت فشار قرار گرفته است. درحالی‎که طی مراحل اولیه جنگ، ارتش اوکراین تحت حمایت غرب موفق به‎‌بازپس‎گیری شمال کشور، حوالی خارکیف وخرسون شد؛ قدرت نسبی قوای مسلح زلنسکی دیگرحریف ماشین جنگی عظیم روسیه نیست وکی‌‎یف باید به‌واسطه میز مذاکره، بقایای کشورش را حفظ کند. 
 
فرار از کی‎‌یف

 در یک‌سال گذشته ارتش روسیه با تجمیع نیرو‌های مسلحش در جبهه شرقی وعقب‌نشینی ازعملیات در دو جهت (جبهه شمالی-بلاروس، جبهه جنوب-کریمه) به پیشرفت‎های قابل توجهی در جبهه دونباس (دونتسک و لوهانسک) رسیده است. تحلیلگران امنیتی، دلایل موفقیت مسکو در استان‌های شرقی اوکراین را به ارتباط فرهنگی عمیق جمعیت آن با روس‎‌ها (نوروسیا) به‌علاوه حضور مستقیم نظامیان روسیه از ۵ سپتامبر ۲۰۱۴ دراین منطقه ارزیایی می‎کنند. نقشه عملیاتی مسکو درجبهه‌های جنگ با حملات پهپادی به زیرساخت‎‌های حیاتی اعم ازلجستیک وانرژی پشت خطوط اوکراینی‌ها پشتیبانی می‌‎شود. درواقع استراتژی روسیه فشار نظامی سنگین به خط جبهه اوکراین درکنار تضعیف روحیه شهروندانی است که بعد از نزدیک به پنج سال جنگ تمام‌عیار توان پایداری کافی را ندارند.

نکته حائز اهمیت دیگر آن که با استقرار مجدد ترامپ در کاخ‎ سفید، مساله اروپای شرقی به سطح موضوعی فرعی درون جهان‎بینی رئیس جمهور آمریکا تنزل پیدا کرده است. با کاهش چشمگیر کمک‌های واشنگتن، زلنسکی همچنان بر ادامه جنگ به رغم چشم انداز ناامیدکننده آن اصرار دارد؛ هم‎زمان که حملات پهپادی روسیه به شهر‌های اوکراینی آسایش را از دیدگان مردم سلب کرده است. پیشتر رئیس‌جمهوری اوکراین اعلام کرد که در حمله شبانه مسکو به کی‌یف، سفارت قطر خسارت دیده که نمادی از استمرار وضعیت جنگی در پایتخت دومین کشور وسیع اروپای شرقی قلمداد می‌شود. 
 
حمایت اروپا از کشتار

با وجود عقب‌‎نشینی نسبی ترامپ از تعهدات به زلنسکی، کشور‌های دیگر عضو ناتو با ارسال کمک‌های گسترده نظامی به کی‌یف به تداوم جنگ دامن زده‌اند و با تجهیز اوکراین به سلاح‌های سنگین، مسیر تقابل را بر تنش‌زدایی ترجیح داده‌اند. آنها همچنین بیش از ۳۰ هزار تحریم علیه روسیه در نظر گرفته‌اند که به روند ترک مخاصمه شدیدا آسیب زده است. هرچند برخلاف امید اروپا، روسیه نه‌تنها تضعیف نشد بلکه با اتخاذ سیاست خارجی نگاه به شرق بازار‌های جدیدی برای فروش انرژی و تسلیحاتش یافت. 

به‌عنوان نمونه، نشست ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۲ سازمان همکاری شانگهای در سمرقند ازبکستان به عرصه‌ه‎ای برای سکان‎دار کاخ کرملین تبدیل شد تا به دشمنانش نشان دهد که منزوی نشده است. همکاری با چین علیه انقلاب‌های رنگی، آمادگی ورود ۸۰ شرکت روسی جهت سرمایه‌گذاری به ایران طی همکاری مشترک با دولت شهید ابراهیم رئیسی و افزایش ۱۳درصدی صادرات نفت به هند تنها بخشی از دیپلماسی فعال مسکو در جنوب جهانی ارزیابی می‌شود. 

به‌‎عبارت دیگر، شرق‌گرایی پوتین سوخت کافی ماشین جنگی روسیه را فراهم کرده و مسلما اوکراینی‌ها مقابل اقتصاد جنگی خرس روسی شانس مقاومت زیادی ندارند، اما تصمیم‌سازان بروکسل به‌جای درک حقایق بر تزریق پول مالیات ‎دهنده قاره سبز به خطوط جنگ جبهه اروپای شرقی اهتمام می‌ورزند و جان سربازان اوکراینی را بیهوده خرج عملیات‌های ناموفق جبهه دونباس می‌کنند که حتی صدای برخی مقامات نظامی کی‌یف را نیز درآورده است. 
 
مزد اعتماد به آمریکا

رؤسای جمهور آمریکا به مدت‎ دهه‌ها بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به‌واسطه کمک‌های اقتصادی و نظامی که حمایت دو حزب کنگره را نیز دارا بود، اوکراینی‌ها را برای ایستادگی ملی مقابل روسیه جدید تهییج می‌کردند. واشنگتن با امتناع از پذیرش نتایج انتخابات ۲۰۰۴ اوکراین، اوج مداخله‎‌اش را در سیاست جماهیر سابق علیه نفوذ مسکو انجام داد که زمینه نگرانی تمدنی روسیه را فراهم کرد. 
ازسوی دیگر مهره‌های غرب در کی‎‌یف بدون توجه به نگرانی‌های کاخ کرملین، هرروز بیش‌‎از گذشته نسبت به برادر بزرگ‌تر روس رویکرد خصمانه اتخاذ می‌کردند. سیاسیون تحت حمایت آمریکا علاقه‌ه‎ای به عضویت در اتحادیه اقتصادی اوراسیا نداشته و تمایل کورکورانه‌ای به ادغام با بروکسل را درسر می‌‎پروراندند. نقطه‌عطف تحولات اوکراین در سرنگونی دولت قانونی ۲۰۱۳ توسط اغتشاشگران وابسته به غرب دانست که عاملان کاخ‎‌سفید در کی‎‌یف آموزش زبان روسی در شرق کشور را ممنوع اعلام کردند.

سیاست‌های روس‌ستیز اوکراین از چشم مسکو دورنماند و ارائه کمک‌‎های متنوع به جنبش‌های روس‎گرای شرق اوکراین در دستورکار قرار گرفت. هرچند معاهده‌های مینسک ۱ و ۲ قرار بود سطح تنش را کم کند، اما حرکت بدون توقف زلنسکی به سمت غرب با درخواست‎ عضویت در ناتو، نهایتا صبر روسیه را لبریز کرد و جنگ اخیر به مردم اوکراینی تحمیل شد؛ نقطه تاسف‌برانگیز دیگر، چرخش آمریکا از نقش حامی لیبرالیسم جهانی به نئوامپریالیسم است که عملا کی‌یف را تنها در میانه میدان رها کرده است.

دوستی خرس و اژد‌ها

مهم‎ترین شریک مسکو که نقشه‌های غرب برای تضعیف پایه‌های اقتصادی روسیه را ناکام گذاشت؛ جمهوری خلق چین بود. پکن به‌عنوان یک قدرت تجدیدنظرطلب، شکست کرملین درجنگ راسینگالی منفی به تمام نظام بین‌الملل علیه دیدگاه‌های ضدهژمون آمریکایی ارزیابی کرده و به‎ همکاری تنگاتنگ باهمتایان روسی ادامه دادند. درطول هشت ماه اول جنگ، تجارت دوجانبه ۳۱.۴درصد افزایش یافت و به ۱۱۷.۲میلیارد دلار رسید.

چین و روسیه قراردادی ۳۰ ساله تامین گاز نیز امضا کردند که گاز‌پروم روس سالانه ۱۰ میلیارد متر مکعب به شرکت ملی نفت چین از طریق پروژه ساخالین ۲ صادر خواهد کرد. درسپتامبر ۲۰۲۳ نیز کارخانه صادرات گاز مایع طبیعی (LNG) ساخالین‌۲ چندین محموله را برای تاریح تحویل دسامبر به‎نصف قیمت به همتایان چینی فروخت، اما همکاری طرفین در سطح اقتصادی محدود نماند و رزمایش نظامی ووستوک در آگوست ۲۰۲۲ با حضور هر سه شاخه نظامی ارتش آزادیبخش چین در دریای ژاپن انجام شد.

*کارشناس بین‌الملل