چرا دشمن از اتحاد «رستم و سهراب»ها میترسد؟
در روزگاری که تفرقههای افراسیابی پیوند میان ملت را هدف گرفته، بازخوانی شاهنامه ضرورت مییابد.
باشگاه خبرنگاران جوان - در روزهایی که جامعه ایران با تحولات و چالشهای پیچیده اجتماعی و سیاسی روبهروست، بازخوانی متون هویتساز و تاریخی میتواند به فهم عمیقتری از مفاهیم بنیادینی چون حق، باطل، دشمن و انسجام اجتماعی کمک کند. شاهنامه فردوسی بهعنوان یکی از مهمترین متون فرهنگی ایران، در طول تاریخ بارها بستری برای تفسیر رخدادهای زمانه بوده است. مرشد محسن میرزاعلی، شاهنامهخوان و نقال، در این گفتوگو، با نگاهی تطبیقی به داستانهای شاهنامه، کوشیده است پیوند میان مفاهیم این اثر حماسی و شرایط امروز جامعه ایران را تشریح کند و به تبیین نسبت مردم، قدرت و دشمن در اندیشه فردوسی بپردازد.
وی با تأکید بر اینکه هنرمندان بزرگ همواره جلوتر از زمان خود میاندیشند، گفت: فردوسی، سعدی، حافظ و مولانا از جمله هنرمندانی هستند که فراتر از زمانه خود را دیدهاند و اگر امروز نیز هنرمند بزرگی وجود دارد، قطعاً چنین نگاهی دارد. گاهی میبینیم فیلم، شعر یا موسیقیای سالها پیش تولید شده اما وقتی امروز به آن نگاه میکنیم، گویی درد امروز جامعه را روایت میکند. این الهام، لطفی است که خداوند و کائنات به هنرمند عطا میکنند.
فردوسی چگونه آینده را میدید؟
میرزاعلی در ادامه، با اشاره به آغاز شاهنامه تشریح کرد: پس از ستایش خرد، به داستان کیومرث، هوشنگ و سپس جمشید میرسیم. جمشید صاحب جام جهاننماست؛ جامی که جهان را در آن میدید. این جام به دلیل عدالت، خدمت به مردم و زحماتی که برای جامعه کشیده بود، به او عطا شد. فردوسی با این تمثیل نشان میدهد کسی که به مردم خدمت میکند، افق دید وسیعتری پیدا میکند. گویی خودِ فردوسی نیز چنین جامی در اختیار داشته است؛ زیرا هنگام سرودن شاهنامه، شرایط جهان را میدیده، انگار به تمام تحولات سیاسی و اجتماعی از زمان خود تا امروز اشراف داشته است.
این شاهنامهخوان با اشاره به حضور همیشگی دشمن در تاریخ بشر گفت: در شاهنامه، از اهریمن گرفته تا دشمنانی که در قالب انسان ظاهر میشوند، همواره با شر و تجاوز روبهرو هستیم. دیوان شاهنامه در حقیقت نماد انسانهای بد هستند و دشمنانی که برای منافع، منابع و کشورگشایی میجنگند، در طول داستانها حضور دارند. این سیر از تورانیان و ضحاک آغاز میشود و تا پایان شاهنامه ادامه دارد و نشان میدهد دشمن همیشه در زندگی بشر بوده است. امروز نیز زمانی که کشوری برای تصاحب منابع و سرمایههای کشور دیگر، تفرقه ایجاد میکند تا حکومت کند، دقیقاً همان الگویی است که فردوسی در شاهنامه نشان داده است.
چرا دشمن نمیگذارد مردم همدیگر را بشناسند؟
وی با اشاره به داستان رستم و سهراب افزود: در این داستان، پدر و پسر به دلیل توطئه دشمن نمیتوانند یکدیگر را بشناسند. افراسیابها اجازه نمیدهند این پیوند شکل بگیرد، زیرا اتحاد، قدرت میآورد. جاسوسانی چون هومان و بارمان مانع شناخت پدر و پسر میشوند و در نهایت فاجعه رخ میدهد. امروز هم همین منطق وجود دارد. نیروهای امنیتی، صرفنظر از نوع حکومت، وظیفهای جز دفاع از وطن، خاک، ناموس و جان مردم ندارند. سرباز، سرباز است؛ چه در دوران هخامنشیان باشد، چه در جمهوری اسلامی.
امروز افراسیابها در قالب آمریکا و اسرائیل ظاهر شدهاند. در این میان، هم مردم عادی و هم نیروهای امنیتی قربانی میشوند. پرسش این است که چه کسی از این وضعیت سود میبرد؟ همان دشمن.میرزاعلی ادامه داد: گاهی دشمن، داخلی است؛ همانگونه که در شاهنامه نیز دشمنان داخلی داریم که برای منافع شخصی، حتی وطنفروشی میکنند. انگلیسیها زمانی که نتوانستند بهصورت مستقیم با رئیسعلی دلواری مقابله کنند، یکی از نزدیکان او را با پول خریدند تا از پشت به او شلیک کند. آن روز افراسیاب، انگلیس بود.
وی با بیان اینکه فردوسی هشدار میدهد باطل ممکن است در لباس حق ظاهر شود، گفت: در داستان سیاوش، سودابه خود را در لباس حق نشان میدهد، اما در نهایت با عبور سیاوش از آتش، حق آشکار میشود و باطل رسوا میگردد. در شاهنامه بارها میبینیم که باطل موقتاً خود را حق جلوه میدهد، اما سرانجام پرده کنار میرود و پیروزی با جبهه حق است. پیروزی همیشه ظاهری نیست. همانطور که در واقعه کربلا، امام حسین(ع) در ظاهر شهید شد، اما حقیقتاً پیروز و ماندگار تاریخ شد.این شاهنامهخوان ادامه داد: در داستان کاوه آهنگر نیز، هرچند جوانان بسیاری جان میبازند، اما در نهایت ضحاک در بند میافتد و نام آزادگان ایران جاودانه میشود.
وی تأکید کرد: در شاهنامه، هر جا مردم هستند، آنجا حق است. مردم شاکله اصلی یک کشورند و بدون مردم، خاک معنا ندارد.میرزاعلی با اشاره به نقش انتخاب مردم گفت: ممکن است در اداره کشور اشتباهاتی رخ دهد، اما قاطبه مردم معیار حق هستند. رأی و انتخاب مردم، حق است و خداوند دلها را به هم نزدیک میکند. شهدایی که برای دفاع از جان، مال و ناموس مردم جان دادند، در جبهه حق بودند. کودکانی که کشته شدند، مردمی که خانه و زندگیشان سوخت، همگی مظلوم و برحقاند و دشمن، کسی است که از این وضعیت سود میبرد؛ چه داخلی باشد، چه خارجی. همانگونه که در شاهنامه شخصیتهایی چون گرگین داریم، امروز هم افرادی هستند که برای پول و منافع خیانت میکنند.
میرزاعلی در ادامه با اشاره به داستان سوسن رامشگر گفت: در شاهنامه، افرادی با فریب و جادو پهلوانان را به دام میاندازند، اما کسی فریب نمیخورد اگر ایمان، باور و هدفش قوی باشد.او مصداق این باور را شهدایی چون حاج قاسم سلیمانی، شهید حاجیزاده و شهید تهرانیمقدم دانست و افزود: قدرت دفاعی امروز کشور، حاصل همین باور است و اگر ابزار دفاعی نداشتیم، امنیتی هم وجود نداشت. همانگونه که فردوسی اهمیت سلاح و قدرت را در شاهنامه نشان میدهد، امروز هم ابزار تغییر کرده، اما اصل ماجرا همان است. فضای مجازی نیز مانند تیغ جراحی است؛ اگر در دست ناآگاه باشد، مخرب است و اگر در دست آگاه باشد، نجاتبخش.
منبع: خبر آنلاین
