باشگاه خبرنگاران جوان - شاید تصور کنید همه رودخانه‌ها قدیمی هستند، اما مانند دیگر عناصر طبیعت، آن‌ها هم چرخه زندگی دارند. بعضی از رودخانه‌ها رشد می‌کنند، مسیر خود را در زمین ایجاد می‌کنند و در نهایت خشک می‌شوند، اما برخی رودخانه‌ها به‌طور شگفت‌انگیزی میلیون‌ها سال دوام می‌آورند.

قدیمی‌ترین رودخانه‌ای که هنوز جریان دارد، رودخانه فینک در استرالیا است. بومیان منطقه این رودخانه را لاراپینتا می‌نامند و سن آن بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون سال تخمین زده شده است. این یعنی قدمت آن حتی از دایناسورها هم بیشتر است.

رودخانه فینک شبکه‌ای از جریان‌ها و کانال‌هاست که بیش از ۶۴۰ کیلومتر در قلمرو شمالی و استرالیای جنوبی امتداد دارد. به دلیل خشکی منطقه، رودخانه بیشتر سال به صورت مجموعه‌ای از آبگیرهای کوچک و جدا از هم ظاهر می‌شود و گاهی جریان کامل پیدا می‌کند. اما دانشمندان با بررسی سنگ‌ها و رسوبات اطراف، و اندازه‌گیری رادیونوکلئیدها (عنصرهایی که می‌توان با آن‌ها قدمت سنگ‌ها را محاسبه کرد)، توانسته‌اند قدمت این رودخانه را به دوره دونین (۴۱۹ تا ۳۵۹ میلیون سال پیش) یا دوره کربنیفروس (۳۵۹ تا ۲۹۹ میلیون سال پیش) نسبت دهند.

یکی از شواهد مهم قدمت بسیار قدیمی فینک، یک ویژگی زمین‌شناسی به نام زهکشی متقاطع است. این پدیده زمانی رخ می‌دهد که رودخانه خلاف جهت سازه‌های مقاوم سنگی مانند کوارتزیت جریان پیدا کند و آن‌ها را قطع کند. معمولاً آب همیشه مسیر آسان‌تر را طی می‌کند، پس طبیعی نیست که رودخانه علیه سنگ‌های سخت جریان داشته باشد. به همین دلیل، این ویژگی به دانشمندان نشان می‌دهد مسیر رودخانه قبل از شکل‌گیری رشته‌کوه‌ها وجود داشته است. رودخانه فینک از میان رشته‌کوه‌های مک‌دانل در مرکز استرالیا عبور می‌کند. این رشته‌کوه‌ها در جریان فرآیند کوه‌زایی که بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون سال پیش اتفاق افتاده است، تشکیل شده‌اند. بنابراین، رودخانه فینک حداقل به اندازه این کوه‌ها قدمت دارد.

علاوه بر ویژگی‌های زمین‌شناسی، فرسایش و هوازدگی سنگ‌ها هم اطلاعات زیادی درباره تاریخ رودخانه به ما می‌دهند. این فرایندها باعث ایجاد تغییرات شیمیایی مشخص در سنگ‌ها می‌شوند و به دانشمندان نشان می‌دهند که سطح زمین در طول زمان چگونه با آب و هوا تعامل داشته است. همچنین، با بررسی ایزوتوپ‌های رادیواکتیو (عنصری که در هسته آن‌ها تعداد نوترون‌ها متفاوت است)، می‌توان سن سنگ‌ها را محاسبه کرد. ایزوتوپ‌ها با سرعت ثابت فروپاشی می‌کنند، بنابراین با اندازه‌گیری نسبت‌های مختلف آن‌ها می‌توان زمان تشکیل سنگ‌ها را تخمین زد. ترکیب این اطلاعات نقشه‌ای برای بازسازی تاریخ و تکامل رودخانه فینک ایجاد می‌کند.

اما چرا رودخانه فینک توانسته اینقدر طول عمر کند؟ بسیاری از رودخانه‌ها ممکن است به دلیل ورود رسوبات زیاد، فوران آتشفشان یا تغییرات شدید زمین‌شناسی مسیر خود را از دست بدهند و خشک شوند. همچنین، تغییرات اقلیمی و مصرف آب توسط انسان می‌تواند جریان رودخانه‌ها را متوقف کند.

یکی از دلایلی که فینک توانسته چنین عمر طولانی داشته باشد، ثبات تکتونیکی استرالیا است. استرالیا برای صدها میلیون سال، تقریباً هیچ فعالیت زمین‌شناسی شدید نداشته و بنابراین رودخانه توانسته مسیر خود را به آرامی گسترش دهد و توسعه یابد. مشخص نیست رودخانه فینک چقدر دیگر دوام خواهد آورد. برخی دانشمندان معتقدند رودخانه‌های با عمر طولانی احتمالاً همچنان باقی می‌مانند، اما بسیاری از رودخانه‌ها در مناطق خشک، مانند فینک، تحت تأثیر مصرف آب انسان قرار گرفته‌اند و این مصرف در آینده با افزایش تقاضای جهانی آب و گرمایش زمین بیشتر خواهد شد.

اگر روزی رودخانه فینک خشک شود، ممکن است رودخانه نیو (New River) در آمریکا جایگزین آن شود. این رودخانه در حال حاضر حدود ۳۰۰ میلیون سال سن دارد و از ایالت‌های ویرجینیا، ویرجینیا غربی و کارولینای شمالی عبور می‌کند.

منبع: زومیت