تهران زیر سایه اغتشاشات دیماه؛ میلیاردها تومان خسارت و آغاز پیگیری حقوقی بینالمللی
اغتشاشات دی موجی از تخریب سازمانیافته زیرساختهای شهری، از اتوبوسها و ایستگاههای مترو تا خودروهای آتشنشانی، تهران را هدف گرفت.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ حسین قربانی - دیماه ۱۴۰۴، تهران تنها صحنه اعتراضهای اقتصادی و صنفی نبود؛ شهری بود که با موجی از خشونت و تخریب مواجه شد و زیرساختهای حیاتیاش بهشدت آسیب دیدند. اتفاقاتی که از نگاه ناظران، فراتر از اعتراضهای طبیعی و سازمانیافته بود و نشانههایی از دخالتهای خارجی و طراحی پیشبرنده خشونت در آن دیده میشد.
علیرضا زاکانی، شهردار تهران مجموع خسارتها به سازمان آتشنشانی را ۸۰۰ میلیارد تومان اعلام کرد؛ سازمانی که در همان ساعات اولیه اغتشاشات، در خط مقدم مهار آتش و نجات شهروندان ایستاده بود. اما این تنها آغاز ماجرا بود.
اتوبوسها و ونها شریانهای آسیبدیده حملونقل
در حملونقل عمومی، ابعاد تخریب به وضوح نمایان است. ۷۴ دستگاه اتوبوس و ون از مدار خدماترسانی خارج شدند که از این تعداد، ۲۲ دستگاه کاملاً از بین رفتند و قابل بازگشت نیستند. در میان آنها ۱۲ دستگاه دوکابین باکیفیت دیده میشود که تازه اورهال شده یا خریداری شده بودند. اتوبوسهای تککابین نیز عمدتاً از خریدهای سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ بودند و برخی از آنها با مشارکت مردم تأمین شده بود. یک دستگاه اتوبوس برقی تازه وارد هم طعمه حریق شد. هزینه خرید هر دستگاه اتوبوس دوکابین جدید بیش از ۴۰ میلیارد تومان و تککابین بین ۲۰ تا ۲۵ میلیارد تومان برآورد میشود.
علاوه بر خودروهای حملونقل عمومی، ۵۳ دستگاه اتوبوس دیگر آسیب دیدند و نیازمند تعمیر هستند و در مجموع، ۷۹ دستگاه اتوبوس و ون از رده خارج شدهاند. به گفته آقامیری، این تخریبها شامل اتوبوسهای اورهالشده، نو و حتی اتوبوسهای برقی جدید است که بخشی از برنامه نوسازی ناوگان شهری محسوب میشد.
مترو، ایستگاههای BRT و چراغهای راهنمایی که خاموش شدند
تخریبها تنها به اتوبوسها محدود نشد؛ ورودی هشت ایستگاه مترو آسیب دید و در یکی از آنها، آشوبگران وارد سالن دریافت بلیت شدند و تجهیزات تیکتهال را تخریب کردند. علاوه بر این، ۳۷ ایستگاه BRT بهطور کامل نابود شد و بیش از ۳۰۰ ایستگاه اتوبوس شهری از تخریب جزئی تا جدی آسیب دیدهاند. بیش از هزار چراغ راهنمایی و رانندگی تخریب شد که از این تعداد، ۱۲۰ چراغ بهطور کامل از بین رفت. همچنین ۵۳ دستگاه خودروی آتشنشانی آسیب دیدند و در کنار اینها، ۱۳ مسجد و اماکن مذهبی نیازمند بازسازی کامل شدند.
وقتی پرونده حقوقی روی میز میآید
شهرداری تهران، در کنار اقدامات فوری برای بازسازی شهر، مسیر حقوقی برای پیگیری خسارتها و تبعات اغتشاشات را فعال کرد. نشست تخصصی با حضور نمایندگان شهرداری، وزارت امور خارجه، سپاه پاسداران و اساتید حقوق بینالملل، با هدف مستندسازی حرفهای اغتشاشات برگزار شد.
محمدعلی شفیعی، معاون امور بینالملل شهرداری، در این نشست توضیح داد که نمایندگان خارجی از محلهای آسیبدیده بازدید کردند و کارشناسان شهرداری با ارائه شواهد فنی توضیح دادند که الگوی حریق اتوبوسها غیرمتعارف و سازمانیافته بوده و نمیتواند توسط یک شهروند عادی ایجاد شود.
این مستندسازی نه تنها برای شناسایی خسارتها بلکه برای تبیین ابعاد بینالمللی و حقوقی اغتشاشات اهمیت دارد. شهرداری تهران از ظرفیت شبکههای بینالمللی شهری، شبکه یونسکو، مجامع بینالمللی و خواهرخواندهها استفاده میکند تا روایت واقعی تهران را به جهان منتقل کند.
هیبتالله نژندیمنش، عضو هیئت علمی دانشگاه در این نشست نیز بر ضرورت تفکیک اعتراض قانونی از اغتشاش خشونتبار تأکید کرد. مطابق اصل ۲۷ قانون اساسی و حقوق بینالملل، تجمعات مسالمتآمیز حمایت میشوند، اما اقدامات خشونتآمیز سازمانیافته، تخریب گسترده و تهدید جان و اموال عمومی، از دایره حمایت خارج است.
علی فهیمدانش، کارشناس حقوق بینالملل، نیز اظهار داشت که اغتشاشات دیماه را میتوان در چارچوب اقدامات تروریستی و تهدید امنیت ملی تحلیل کرد و شهرداری تهران با مستندسازی حرفهای و گزارشدهی بینالمللی میتواند مطالبه حقوقی و سیاسی مردم تهران را پیگیری کند.
این اقدام بهمعنای آن است که تهران، بهجای قربانی منفعل، نقش فعال در ثبت وقایع، مستندسازی و انتقال روایت به جهان پیدا کرده است. این مستندسازی، میتواند هم برای استفاده داخلی و هم برای ارائه در نهادهای بینالمللی، از جمله قوه قضاییه و وزارت امور خارجه، مفید باشد.
از خدمت شهری تا دیپلماسی حقوقی
محمدعلی شفیعی، معاون امور بینالملل مرکز ارتباطات و امور بینالملل شهرداری تهران در ادامه توضیح داد که نیروهای خدمات شهری و آتشنشانی در خط مقدم حضور داشتند و بهصورت شبانهروزی، عملیات پاکسازی و بازسازی شهر را پیش بردند. بخش قابلتوجهی از خسارات مستقیم به شهرداری تعلق داشت و بخشی دیگر، اگرچه اموال شهرداری نبود، تحت مسئولیت مدیریت شهری رسیدگی شد.
شهرداری تهران با مستندسازی دقیق، نه تنها خسارتهای شهری را ثبت میکند، بلکه از حقوق شهروندان و مدیریت شهری در برابر فشارها و مداخلات خارجی دفاع میکند. این رویکرد، مسیر پیشگیری از حوادث مشابه آینده و تقویت جایگاه تهران در دیپلماسی شهری بینالمللی را هموار میکند.
اغتشاشات دیماه، فراتر از یک اعتراض اقتصادی یا صنفی، مجموعهای از خشونت سازمانیافته و دخالتهای خارجی بود که شهر، مردم و زیرساختهای حیاتی را هدف گرفت. امروز، شهرداری تهران در کنار بازسازی شهر، مسیر حقوقی و بینالمللی برای پیگیری خسارات، دفاع از حقوق شهروندان و ثبت وقایع را آغاز کرده است. از اتوبوسهای سوخته گرفته تا ایستگاههای مترو و چراغهای راهنمایی، تهران نه تنها بازسازی میشود، بلکه حق خود را در سطح ملی و جهانی مطالبه میکند.
