در دنیای پرشتاب بازار سرمایه ایران، صندوق‌های سرمایه‌گذاری به عنوان پلی امن و کارآمد بین سرمایه‌گذاران خرد و بازارهای مالی عمل می‌کنند. این نهادهای مالی با جمع‌آوری سرمایه‌های خرد و مدیریت حرفه‌ای آنها توسط تیم‌های تحلیل‌گر، ریسک سرمایه‌گذاری را کاهش و شانس کسب بازدهی مطلوب را افزایش می‌دهند. اما با تنوع روزافزون این صندوق‌ها، از صندوق درآمد ثابت گرفته تا صندوق اهرمی، پرسش اصلی سرمایه‌گذاران این است: چگونه بهترین گزینه را بر اساس بازدهی انتخاب کنیم؟ پاسخ در تحلیل و مقایسه‌ای نظام‌مند نهفته است.

مفهوم بازدهی در صندوق‌های سرمایه‌گذاری

بازدهی صندوق‌های سرمایه‌گذاری معمولاً بر اساس تغییرات ارزش خالص دارایی‌ها یا همان NAV محاسبه می‌شود. این شاخص نشان‌دهنده عملکرد واقعی صندوق در یک بازه زمانی مشخص است و به سرمایه‌گذار کمک می‌کند تا سود یا زیان خود را ارزیابی کند. بازدهی می‌تواند روزانه، ماهانه، سالانه یا حتی چندساله بررسی شود.

نکته مهم این است که بازدهی گذشته تضمینی برای بازدهی آینده نیست. برخی صندوق‌ها ممکن است در یک سال عملکرد بسیار درخشانی داشته باشند، اما در سال بعد به دلیل تغییر شرایط بازار یا استراتژی مدیریت، بازدهی کمتری ثبت کنند. به همین دلیل، بررسی روند بازدهی در چند دوره متوالی اهمیت زیادی دارد.

نگاهی جامع‌ به رتبه‌بندی صندوق‌های سرمایه‌گذاری

رتبه‌بندی صندوق‌های سرمایه‌گذاری نباید صرفاً به عدد بازدهی دوره‌ای محدود شود. بازدهی هر صندوق تنها بخشی از تصویر کلی عملکرد آن است و لازم است در کنار معیارهایی همچون میزان ریسک‌، ثبات عملکرد در دوره‌های مختلف، اندازه و سابقه فعالیت صندوق و تجربه و توانایی مدیر سبد مورد ارزیابی قرار گیرد.

گاهی صندوقی در یک سال بازدهی چشمگیر و حتی انفجاری دارد، اما اگر این رشد بر پایه نوسانات شدید شکل گرفته باشد، برای سرمایه‌گذاران محافظه‌کار نه‌تنها جذاب نیست، بلکه ممکن است به‌دلیل افت‌های ناگهانی، زیان‌بار نیز باشد. بنابراین تحلیل کیفیت بازدهی، اهمیت بیشتری از رقم ظاهری سود دارد.

به همین دلیلی، بررسی عملکرد صندوق در شرایط رکودی و ریزشی بازار، تصویری واقع‌بینانه‌تر و جامع‌تر از کارایی آن ارائه می‌دهند. صندوقی که بتواند در زمان افت بازار زیان خود را کنترل کند و در دوره‌های صعودی، بازدهی مناسبی کسب کند، از پایداری و مدیریت مؤثرتری برخوردار است.

همچنین تطابق استراتژی سرمایه‌گذاری صندوق با اهداف مالی و افق زمانی سرمایه‌گذار از مسائل اساسی است که نباید نادیده گرفته شود. فردی با دید کوتاه‌مدت به‌دنبال نقدشوندگی سریع است، در حالی که سرمایه‌گذار بلندمدت، ثبات و رشد تدریجی را ترجیح می‌دهد. انتخاب درست، زمانی ممکن است که سیاست‌های صندوق با نیازهای سرمایه‌گذار هماهنگ باشد.

در این میان، یک کارگزاری معتبر نقش کلیدی دارد؛ زیرا بستر مناسبی برای ارزیابی و انتخاب آگاهانه صندوق‌ها فراهم می‌سازد.

۱۰ صندوق برتر بورس بر اساس بازدهی

ارائه فهرستی قطعی و همیشگی از برترین‌ها، با توجه به نوسان ذاتی بازار، غیرممکن است. اما با رصد عملکرد گذشته (مثلاً بازدهی یک ساله تا تاریخ 18 بهمن 1404) می‌توان به الگوهایی دست یافت. در ادامه به معرفی انواع صندوق‌های سرمایه گذاری و ده صندوق برتر در هر دسته می‌پردازیم.

بهترین صندوق های درآمد ثابت

صندوق درآمد ثابت با محوریت سرمایه‌گذاری در اوراق بادرآمد ثابت مانند سپرده‌های بانکی، اوراق مشارکت و صکوک، کم‌ریسک‌ترین و باثبات‌ترین صندوق سرمایه گذاری محسوب می‌شود. هدف اصلی آنها حفظ اصل سرمایه و کسب بازدهی معقول و معمولاً بالاتر از نرخ بانکی است. رتبه‌بندی در این حوزه بیشتر بر اساس میزان ثبات پرداخت سود دورهای و کمی بالاتر بودن بازدهی است. آنها انتخاب اول سرمایه‌گذاران محافظه‌کار یا کسانی هستند که بخشی از سبد خود را به دارایی‌های کم‌نوسان اختصاص می‌دهند. در جدول زیر 10 صندوق برتر درآمد ثابت را بر اساس بازدهی یک ساله مشاهده می‌‌کنید.

بهترین صندوق‌های سهامی

صندوق‌های سهامی حداقل ۷۰ درصد از دارایی‌های خود را به سهام شرکت‌های بورسی و فرابورسی اختصاص می‌دهند و بنابراین بازدهی و ریسک بالاتری را تجربه می‌کنند. انتخاب بهترین صندوق سهامی مستلزم بررسی عملکرد بلندمدت (مثلاً سه تا پنج ساله) آنهاست تا توانایی عبور از چرخه‌های مختلف بازار محک بخورد. استراتژی معاملاتی مدیر، تمرکز یا تنوع سبد و نحوه مدیریت نقدینگی از فاکتورهای کلیدی تمایز این صندوق‌ها است.

در گروه صندوق‌های سهامی، صندوق اهرمی قرار دارد که با استفاده از سازوکار اهرم مالی، امکان کسب بازدهی بالاتر از نوسانات بازار را برای سرمایه‌گذاران ریسک‌پذیر فراهم می‌کند و می‌تواند سود بیشتری نسبت به صندوق‌های سهامی معمولی ایجاد کنند، اما در مقابل، در شرایط نزولی نیز ریسک زیان بالاتری دارند، بنابراین برای افرادی مناسب‌اند که افق سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت تا میان‌مدت دارند، با نوسانات بازار آشنا هستند و توان تحمل ریسک بیشتری را در سبد سرمایه‌گذاری خود دارند. در جدول زیر 10 صندوق برتر سهامی را بر اساس بازدهی یک ساله مشاهده می‌‌کنید.

بهترین صندوق طلا

صندوق‌های طلا دارایی‌های خود را عمدتاً در گواهی سپرده سکه طلا، اوراق مبتنی بر طلا و گاهی سهام شرکت‌های استخراج طلا سرمایه‌گذاری می‌کنند. آنها راهی برای سرمایه‌گذاری در طلا بدون دغدغه نگهداری فیزیکی آن هستند. عملکرد آنها به طور مستقیم تحت تأثیر نرخ جهانی طلا و نرخ ارز است. در جدول زیر 10 صندوق برتر طلا را بر اساس بازدهی یک ساله مشاهده می‌‌کنید.

تحلیل جدول بازدهی سالانه صندوق‌های سرمایه گذاری

در صندوق‌های درآمد ثابت می‌بینیم که بازدهی یک‌ساله همه صندوق‌های برتر در بازه‌ای نزدیک (حدود ۳۵ تا ۴۱ درصد) قرار دارد که نشان‌دهنده ثبات و ریسک پایین این گروه است. اختلاف کم میان رتبه‌ها نشان می‌دهد چند درصد بازدهی بیشتر نباید معیار اصلی انتخاب باشد و عواملی مثل پایداری پرداخت سود، نقدشوندگی و سابقه عملکرد صندوق اهمیت بیشتری دارند. به همین دلیل این صندوق‌ها گزینه‌ای مناسب برای سرمایه‌گذاران محافظه‌کار یا بخش کم‌ریسک سبد سرمایه‌گذاری هستند.

در مقابل، صندوق‌های سهامی و طلا بازدهی بالاتر اما نوسان بیشتری دارند. صندوق‌های سهامی با بازدهی حدود ۵۳ تا ۸۳ درصد به‌شدت تحت تأثیر تصمیمات مدیریتی و شرایط بازار سهام هستند و بررسی عملکرد بلندمدت در آنها ضروری است. صندوق‌های طلا نیز با بازدهی نزدیک به ۱۹۲ تا ۱۹۸ درصد، بیشترین رشد را داشته‌اند که عمدتاً ناشی از افزایش قیمت طلای جهانی و نرخ ارز است؛ بنابراین در انتخاب این صندوق‌ها، علاوه بر بازدهی، باید به نقدشوندگی، ساختار صندوق و میزان ریسک توجه کرد.

جمع‌بندی

رتبه‌بندی صندوق‌های سرمایه‌گذاری بر اساس بازدهی، اگرچه نقطه شروع مناسبی برای مقایسه گزینه‌هاست، اما به‌تنهایی معیار کاملی برای تصمیم‌گیری نیست. همان‌طور که در این مقاله بررسی شد، هر یک از انواع صندوق‌ها متناسب با سطح ریسک‌پذیری، افق زمانی و اهداف مالی سرمایه‌گذاران طراحی شده‌اند. صندوق‌های درآمد ثابت با ثبات و ریسک پایین، گزینه‌ای امن برای حفظ سرمایه محسوب می‌شوند؛ در حالی‌که صندوق‌های سهامی و طلا با بازدهی بالاتر، نوسان بیشتری را نیز به همراه دارند.

در نهایت، انتخاب هوشمندانه زمانی شکل می‌گیرد که سرمایه‌گذار علاوه بر بازدهی، به عواملی مانند پایداری عملکرد، مدیریت صندوق، نقدشوندگی و شرایط کلی بازار توجه کند. ترکیب متعادل چند نوع صندوق در قالب یک سبد سرمایه‌گذاری می‌تواند راهکاری مؤثر برای کاهش ریسک و افزایش بازدهی در بلندمدت باشد. فراموش نکنیم که عملکرد گذشته تضمین‌کننده سود آینده نیست و پایش مستمر سرمایه‌گذاری‌ها، کلید موفقیت در بازار سرمایه است.

سه سوال متداول

آیا صندوقی که در صدر جدول بازدهی سالانه قرار دارد، همیشه بهترین انتخاب است؟

خیر. قرارگیری در صدر جدول ممکن است ناشی از پذیرش ریسک بسیار بالا، شانس موقت یا شرایط خاص بازار باشد که در آن مقطع رونق داشته است. این عملکرد ممکن است پایدار و همیشگی نباشد. بررسی ثبات عملکرد در چندین دوره و سازگاری سطح ریسک آن با روحیات سرمایه‌گذار ضروری است.

برای انتخاب صندوق مناسب، بازدهی چه دوره‌ای را باید بررسی کرد؟

اگر هدف شما سرمایه‌گذاری بلندمدت است، بهتر است عملکرد صندوق را در بازه‌های سه تا پنج‌ساله مقایسه کنید. بررسی بازدهی کوتاه‌مدت (مثل یک‌ساله) می‌تواند فریبنده باشد؛ چون ممکن است ناشی از نوسانات مقطعی بازار باشد. روند پایدار بازدهی در دوره‌های مختلف نشانه مدیریت قوی‌تر صندوق است.

برای شروع سرمایه‌گذاری با مبالغ کم، کدام نوع صندوق را پیشنهاد می‌کنید؟

برای شروع، صندوق درآمد ثابت یا صندوق سهامی با سابقه‌ای طولانی و نوسانات متوسط می‌توانند گزینه‌های مناسبی باشند. این صندوق‌ها ضمن داشتن پتانسیل رشد معقول، نوسان کمتری دارند و باعث می‌شوند سرمایه‌گذار تازه‌کار بدون استرس زیاد، با مکانیزم بازار آشنا شود. پس از کسب تجربه و دانش، می‌توان به تدریج سهم دیگر صندوق‌ها را در سبد افزایش داد.