باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه کباری - در سال‌های گذشته، بازار خودروی ایران به یکی از ناپایدارترین و پرنوسان‌ترین بخش‌های اقتصاد کشور تبدیل شده است؛ بازاری که رفتار آن دیگر صرفاً تابع قواعد عرضه و تقاضا نیست و بیش از هر چیز، از تحولات سیاسی، نرخ ارز، تصمیم‌های دولت و فضای روانی جامعه تأثیر می‌پذیرد. به همین دلیل، در چنین شرایطی، هر خبر کوچکی درمورد مذاکرات سیاسی یا تغییر در سیاست‌های ارزی، می‌تواند موجی از تغییر قیمت در محصولات خودرویی و رفتارهای هیجانی را در میان خریداران و فروشندگان ایجاد کند. 

از کاهش قدرت خرید مردم تا سیاست‌های واردات خودرو و ارزی

در این مدت، شاهد رکود در بازار خودروی کشور بوده‌ایم که رکود کنونی بازار خودرو عمدتاً ناشی از کاهش قدرت خرید مردم، ابهام در سیاست‌های واردات و تولید داخلی و بی‌ثباتی نرخ ارز است؛ تا جایی‌که بسیاری از خریداران که پیش‌تر خودرو را به عنوان کالایی ضروری یا سرمایه‌گذاری مطمئن می‌دیدند، اکنون ترجیح می‌دهند صبر کنند تا چشم‌انداز اقتصادی روشن‌تر شود و همین انتظار جمعی، تقاضا در بازار خودرو را کاهش داده و بازار را وارد دوره‌ای از رکود کرده است؛ در حالی که قیمت‌ها همچنان در سطحی بالا قرار دارند و تناسبی با توان مالی خانوارها ندارند و این نشان می‌دهد که کاهش تقاضا در بازار خودرو نتوانسته است در میزان قیمت آن تأثیر بگذارد. 

گفتنی است که ساختار قیمت‌گذاری خودرو در ایران، موضوع پیچیده و چندلایه است. چون بخشی از قیمت‌ها تحت تأثیر ارزش دلار و هزینه واردات قطعات قرار دارد، و بخش دیگر نیز، نتیجه انحصار تولید و محدودیت رقابت داخلی است که این ترکیب منجر شده است تا حتی در شرایط رکود معاملات، قیمت‌ها کاهش محسوسی نداشته باشند و بازار در وضعیت بی‌تعادلی باقی بماند.

سوالی که مطرح می‌شود این است که آینده بازار خودرو به چه صورت خواهد بود؟ که باید گفت دو محور کلیدی نقش تعیین‌کننده‌ای در آن دارند که می‌توان به وضعیت مذاکرات و روابط بین‌المللی و سیاست‌های داخلی دولت در زمینه واردات، تولید، تعرفه‌ها و تخصیص ارز اشاره کرد. 

درمورد وضعیت مذاکرات و روابط بین‌المللی باید گفت که هر نوع گشایش سیاسی معمولاً باعث کاهش انتظارات تورمی و آرامش در بازار ارز، و در نتیجه ثبات یا افت نسبی قیمت خودرو می‌شود که این می‌تواند تا حدی به این صنعت و بازار آن کمک کند. 

درمورد سیاست‌های داخلی دولت در زمینه واردات، تولید، تعرفه‌ها و تخصیص ارز هم باید گفت در صورتی‌که این سیاست‌ها به سمت تسهیل و رقابتی کردن بازار پیش بروند، احتمال کاهش قیمت و خروج از رکود افزایش می‌یابد. 

نکته شایان ذکر این است که با توجه به شرایط فعلی، پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند که بازار خودرو در کوتاه‌مدت همچنان با نوسان و رکود نسبی روبه‌رو خواهد بود؛ اما در صورت تحقق ثبات سیاسی و بهبود نرخ ارز، می‌توان انتظار آرامش تدریجی و تعدیل قیمت‌ها را داشت. در مقابل، ادامه وضعیت تحریمی و محدودیت‌های ارزی ممکن است بازار را وارد فاز جدیدی از افزایش قیمت و رکود سنگین کند.

این وضعیت فعلی، بازار خودرو را به صحنه‌ای تبدیل کرده که در آن نه فروشنده، نه خریدار و نه حتی تولیدکننده، پیش‌بینی دقیقی از آینده ندارند؛ و تصمیم‌ها بیش از آن‌که بر اساس منطق اقتصادی گرفته شوند، محصول احساسات، نگرانی‌ها و تحلیل‌های سیاسی روز هستند.

خریدار امروز خودرو، برنده فرداست 

بابک صدرایی، کارشناس صنعت خودرو، در گفت‌وگو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان با اشاره به تأثیر مستقیم متغیرهای سیاسی و اقتصادی بر بازار خودرو گفت: بازار خودرو از چارچوب نظم اقتصادی خارج شده است و اخبار سیاسی و اقتصادی بیشترین نقش را در نوسانات آن دارند. همان‌طور که نرخ دلار از تحولات سیاسی تأثیر می‌پذیرد، بازار خودرو نیز با هر خبر و تغییر در این حوزه، واکنش نشان می‌دهد. در شرایط تحریم، حتی کوچک‌ترین اتفاق می‌تواند قیمت‌ها را تغییر دهد و این نشان می‌دهد که بازار از ثبات فاصله دارد.

صدرایی ادامه داد: تا زمانی که مذاکرات سیاسی و اقتصادی به سرانجام نرسد، بازار خودرو نیز همین روند نوسان‌دار را ادامه خواهد داد و تعیین تکلیف مذاکرات، مهم‌ترین عامل برای بازگشت آرامش به این بازار است.

او گفت: برای تحلیل و پیش‌بینی بازار، باید دو عامل را به‌صورت هم‌زمان در نظر گرفت؛ نخست، اتفاقات بیرونی شامل فضای سیاسی و نتایج مذاکرات، و دوم، تصمیمات داخلی درباره قوانین، تعرفه‌های گمرکی و میزان واردات خودرو از کلاس‌های مختلف. ترکیب این دو عامل مسیر اصلی بازار را تعیین می‌کند.

صدرایی افزود: بهتر است تصمیم‌ها را به گذر زمان سپرد؛ ولی معمولاً در این وضعیت، خریدار امروز برنده فرداست، مگر این‌که اتفاق سیاسی بزرگ روند کلی بازار را تغییر دهد ولی با توجه به شرایط فعلی، هر فردی که اکنون خودرو خریداری کند در صورت افزایش احتمالی قیمت‌ها در آینده، نفع بیشتری خواهد برد.