دوئل نفسگیرخواننده با هوش مصنوعی
در زمانه تاختوتازخوانندگان هوش مصنوعی، دیدگاه غلامرضا صنعتگر خواننده مطرح پاپ درباره تأثیرهوش مصنوعی برخوانندگی خطر جعل صدا و آینده اجرای زنده را جویا شدیم.
باشگاه خبرنگاران جوان - تابستان ۲۰۲۵ یعنی حدود دوسال قبل زانیه مونیه، خوانندهای کاملاً ساختهشده با هوش مصنوعی، نخستین تک آهنگ خود را منتشرکرد و پس از مدتی نامش بهعنوان نخستین پروژه موسیقایی تماماً مبتنی بر هوش مصنوعی در فهرستهای رسمی سامانههای بین المللی به عنوان یک اثر هنری شد. این خواننده هوش مصنوعی بهتازگی نیز با یک شرکت تولید موسیقی، قرارداد تولید امضا کرده است؛ قراردادی که نشان میدهد صنعت موسیقی، حضور الگوریتمها را دیگر نه یک تجربه آزمایشی، بلکه ظرفیتی تجاری و جدی تلقی میکند. در کشور ما نیز در دو سال اخیر موضوع خوانندگان هوش مصنوعی داغ شده و امسال در اختتامیه جشنواره موسیقی فجر خواننده هوش مصنوعی به نام «آوین» در کنار نوازندگانی که اجرای زنده داشتند، قطعهای موسیقایی را روی صحنه اجرا کرد.
امروز با بازتولید صداهایی شبیه ستارههای پاپ، مرز میان واقعیت و شبیهسازی بیش از هر زمان دیگری کم رنگ شده است. پرسش چالشی اینجاست: آیا مخاطب درنهایت کیفیت و هیجان را انتخاب میکند یا اصالت و تجربه زیسته پشت یک حنجره واقعی را؟ آینده خوانندگان با ورود هوش مصنوعی به این حوزه چه خواهد شد؟ آیا باید از آینده ترسید؟ برای رسیدن به پاسخ این پرسشها، با غلامرضا صنعتگر، خواننده سرشناس کشورمان، گفتوگو کردهایم. اومعتقد است، هوش مصنوعی درنهایت نمیتواند جای انسان را درخوانندگی بگیرد.
جناب صنعتگر، برای پرسش نخست علاقمندم بدانم، وقتی برای اولین بار صدای تولیدشده با هوش مصنوعی را شنیدید، بهعنوان یک خواننده، احساس خطرکردید یا هیجانزده شدید؟
هیچکدام؛ صدای هوش مصنوعی فاقد احساس است و تابهحال صدای درجهیک حرفهای تولید نکرده است. هرچند ممکن است در ظاهر شبیهسازیهایی انجام دهد که برای برخی شنوندگان جذاب یا حتی شگفتانگیز باشد، اما آن لطافت و لرزش درونی که از عمق جان هنرمند برمیخیزد درآن شنیده نمیشود. وقتی اولین بار صدای تولیدشده با هوش مصنوعی را شنیدم، بیشتر به صدای طبیعی که خدا به بشرهدیه کرده فکر کردم و این که این نعمت الهی ریشه در روح و تجربه زیسته انسان دارد. شاید خوانندگان هوش مصنوعی برای مدتی توجهها را به خود جلب کنند، ولی نمیتوانند جای نسخه حقیقی عمل کنند؛ همانطور که هیچ تصویری جای حضور واقعی را نمیگیرد، هیچ صدای مصنوعی هم جای نفس زنده انسان را پر نمیکند. صدای انسانی حامل خاطره، درد، عشق و ایمان است و همین عناصر است که آن را ماندگار میکند.
اگر تهیهکنندهها قانع شوند که تولید موسیقی با هوش مصنوعی سودآورتر است و به سراغ خوانندهها نیایند، معیشت خوانندگان به خطر نمیافتد؟
اینطوری فقط کارتولید میکنند؛ برای اجرا و کنسرت و انتقال احساس نمیتوانند جای خواننده را پر کنند. حتی اگرقطعهای ازنظر فنی بینقص باشد، درصحنه اجرا آن ارتباط زنده و نفس به نفس میان هنرمند و مخاطب شکل نمیگیرد. اگر در نظر بگیریم که برای موارد فوق هم با هوش مصنوعی چارهای بیندیشند و بخواهند اجراهای شبیهسازیشده طراحی کنند، نهایتاً جایگاه شغلی هنرمندان تا حدودی تغییرکرده و شکل آن متفاوت میشود، اما من معتقدم روزی باخداست و حتماً خدا فکر بندهاش هست و از سویی دیگر بیشک انسان از هوش مصنوعی باهوشتر است و مسیرهای تازهای را برای ادامه هنر کشف میکند. همان خدایی که استعداد را داده، مسیر تازه را هم نشان میدهد. شاید نقشها عوض شود، اما ارزش هنر اصیل از بین نمیرود و انسان خلاق همیشه میتواند راهی برای بروز تواناییهای خود پیدا کند.
آقای صنعتگر، پس شما معتقدید این موضوع خطری برای آینده شغلی خوانندگان به شمار نمیآید؟
شاید هم برای خوانندگان بهتر شود و مخاطبین موسیقی که قطعاً متأثر از احساس و شور واقعی هستند در این مورد به هوش مصنوعی نه بگویند و خواننده موردعلاقه خود را به هوش مصنوعی ترجیح دهند. چهبسا این اتفاق باعث شود ارزش صدای انسانی و اجرای زنده بیش از گذشته شناخته شود. اگر هم هوش مصنوعی پیروز این میدان باشد، خوانندگان باید به فکر شغل جدیدی باشند، ولی به نظرم این تکنولوژی نمیتواند صدای بااحساس تولید کند و از آن گذشته همانطور که گفتم در اجرای صحنهای و زنده از انسان عقب میماند. آن لحظهای که هنرمند روی صحنه با یک نگاه یا یک مکث اشک به چشم مخاطب میآورد، چیزی فراتر از محاسبه و الگوریتم است.
به نظر شما بزرگترین خطر هوش مصنوعی برای خوانندگان چیست؟
تولید آثار سخیف آنهم با کلام مستهجن و صداسازی به نام خوانندگان و انتشار آثاری که مخاطب عام نتواند نسخه غیرواقعی صدا را تشخیص دهد و زمانی متوجه شود که موسیقی تولیدشده اثر منفی خود را گذاشته باشد. این مسئله میتواند به اعتبار هنرمند آسیب جدی وارد کند و اعتماد مخاطب را خدشهدار سازد. وقتی مرز میان اصل و بدل مخدوش شود، تشخیص حقیقت دشوار میشود و این خطر نهتنها متوجه خواننده بلکه متوجه فرهنگ و سلیقه عمومی جامعه نیز هست. اگر نظارت و آگاهی کافی وجود نداشته باشد، ممکن است آثار بیکیفیت یا مخرب به نام هنرمندان واقعی منتشر شود و پیامدهای اخلاقی و اجتماعی در پی داشته باشد؛
و سخن پایانی
قطعاً قدرت انسان که اشرف مخلوقات است از قدرت هر تکنولوژی مصنوعی بیشتر است، فقط باید با تفکر و تلاش خستگیناپذیر ارزش وجودی خویش را نادیده نگیرد و در مقابل دستسازه خودش مغلوب نشود. هوش مصنوعی همانطور که از اسمش مشخص است مصنوعی و ساخته خود بشر هست؛ حتماً بشر با هوش طبیعی و خدادادی قویتر است. خدای هوش مصنوعی انسان است، ولی خدای انسان خالق هوش و ذهن و اندیشه انسانی است که دست به ساخت مصنوعات میزند و به او قدرت تشخیص و انتخاب داده است. انسان نباید مغلوب دستگاه شود، بلکه باید آن را در مسیر رشد و تعالی خود به کار گیرد و همواره اصالت انسانی خویش را حفظ کند.
منبع: خراسان آنلاین
