باشگاه خبرنگاران جوان - در سال‌های اخیر، نگرانی‌های فزاینده‌ای در مورد توانایی‌های نظامی ایران به ویژه در زمینه مهندسی معکوس تسلیحات پیشرفته آمریکایی و اسرائیلی مطرح شده است. رسانه‌های غربی به نقل از تحلیلگران امنیتی و اطلاعاتی، ابراز وحشت کرده‌اند که ایران، به همراه کشور‌های دیگری مانند روسیه و چین، به فناوری تولید تسلیحات پیشرفته دست یافته است. این موضوع به یکی از محور‌های اصلی بحث‌ها و مذاکرات بین‌المللی تبدیل شده و پیامد‌های آن می‌تواند بر امنیت منطقه و جهان تأثیرگذار باشد.

سابقه مهندسی معکوس در ایران

ایران به عنوان یک کشور با تاریخچه غنی در زمینه تحقیق و توسعه نظامی، از دهه‌ها پیش به استفاده از روش مهندسی معکوس در تولید تسلیحات روی آورد؛ پس از پایان جنگ تحمیلی عراق به ایران (۱۹۸۰-۱۹۸۸)، کشورمان به شدت نیازمند تقویت توان نظامی خود بود و به همین دلیل شروع به بررسی و تحلیل سلاح‌هایی کرد که در جنگ استفاده شده بودند. 

به عنوان مثال، جمهوری اسلامی ایران موفق شد با استفاده از مهندسی معکوس، موشک‌های «اسکاد» را که از شوروی دریافت کرده بود، بهینه‌سازی کند و مدل‌های جدیدی از آن‌ها را تولید کند. همچنین، ایران با استفاده از این روش، توانست پهپاد‌های مختلفی را توسعه دهد که به نوعی پاسخگوی نیاز‌های نظامی این کشور بودند. 

کابوسی به نام مهندسی معکوس تسلیحات آمریکایی

اخیراً و طبق گزارش‌های منتشر شده، ایران در حال پیاده‌سازی راهبرد مهندسی معکوس بر روی موشک‌ها و پهپاد‌های پیشرفته آمریکایی است؛ وب‌سایت انگلیسی آی پیپر به نقل از تحلیلگران سابق سازمان اطلاعات مرکزی ایالات متحده (CIA) اشاره کرده که نگرانی‌های آمریکا از موفقیت ایران در این زمینه افزایش یافته است، به خصوص بعد از برخورد‌های سنگین ایران در پاسخ به حملات وحشیانه آمریکا و اسرائیل.

تحلیلگران تاکید کرده‌اند که ایران در حال حاضر مشغول بررسی و تحلیل سلاح‌های پیشرفته‌ای مانند موشک «تاماهاوک»، پهپاد‌های «ام کیو ۹ ریپر»، موشک‌های «Jassm» و بمب‌های سنگرشکن «GBU-۵۷» است. این سلاح‌ها عمدتاً در عملیات‌های نظامی آمریکا و متحدانش مورد استفاده قرار می‌گیرند و دستیابی به فناوری تولید آن‌ها می‌تواند به طور قابل توجهی قدرت موشکی ایران را افزایش دهد؛ قدرتی که همین امروز هم حتما و حتما جزو سه رتبه نخست دنیاست.

ابراز نگرانی‌های بین‌المللی

این نگرانی‌ها نه تنها در ایالات متحده بلکه در میان متحدان غربی‌اش نیز احساس می‌شود. بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که اگر ایران بتواند فناوری تولید این تسلیحات را به دست آورد، نه تنها توانایی‌های نظامی‌اش را افزایش خواهد داد، بلکه می‌تواند به عنوان یک تهدید جدی برای منطقه‌ و جها مطرح شود؛ منطقه و جهانی که بله‌قربان‌گوی سیاست‌های مزدورانه غرب است.

در این راستا، برخی از مقامات آمریکایی اعلام کرده‌اند که این کشور باید اقدامات بیشتری برای جلوگیری از گسترش فناوری‌های نظامی به ایران انجام دهد. آن‌ها بر این باورند که همکاری‌های نظامی بین ایران و کشور‌های دیگر مانند روسیه و چین می‌تواند به تقویت توانایی‌های نظامی ایران منجر شود؛ همکاری‌هایی که کم‌وبیش در جنگ رمضان هم دیده شد، البته بیشتر در زمینه اطلاعاتی.

نمونه‌های موفقیت‌آمیز مهندسی معکوس در ایران

ایران در گذشته نیز نمونه‌های موفقیت‌آمیزی از مهندسی معکوس ارائه داده است. یکی از بارزترین این موارد، تولید موشک «شهاب» است که بر اساس طراحی موشک «اسکاد» توسعه یافته و به عنوان یکی از اصلی‌ترین سلاح‌های دوربرد ایران شناخته می‌شود. همچنین، پهپاد «سایبر» که بر اساس فناوری‌های مشابه پهپاد‌های آمریکایی طراحی شده، نشان‌دهنده توانایی‌های بالای ایران در این زمینه است.

ایران همچنین موفق شده است با استفاده از مهندسی معکوس، سیستم‌های دفاع هوایی مانند «مهران» و «باور ۳۷۳» را توسعه دهد که به نوعی پاسخگوی تهدیدات هوایی منطقه‌ای و پدافندی هستند، پدافندی که در جنگ رمضان هر چه خواست زد، از اف ۳۵ گرفته تا اف ۱۶ و انواع و اقسام پهپادها؛ این سیستم‌ها و البته عملکردشان نشان‌دهنده تلاش ایران برای دستیابی به خودکفایی در زمینه تسلیحات نظامی هستند؛ تلاشی که موفقیت‌آمیز هم بوده است.

گسترش توانایی‌های نظامی ایران و موفقیت آن در مهندسی معکوس تسلیحات پیشرفته، می‌تواند تأثیرات عمیقی بر امنیت منطقه‌ای داشته باشد. برخی تحلیلگران بر این باورند که این روند ممکن است موجب ایجاد رقابت تسلیحاتی جدید در جهان شود. حتی ممکن است کشور‌های همسایه ایران برای مقابله با افزایش توان نظامی ایران، به تقویت نیرو‌های خود پرداخته و یا حتی به دنبال همکاری‌های نظامی با قدرت‌های جهانی باشند؛ البته بماند که این همکاری و خریدن امنیت خارجی هیچ نتیجه‌ای برای آن‌‌ها نداشته و مصداق آن را در جنگ‌های دوازده روزه و رمضان هم دیدیم؛ اما به قول قدیمی‌ترها پول باید به یک نحوی خرج شود دیگر!

غربی‌ها اعتقاد دارند؛ این وضعیت می‌تواند تنش‌ها را در منطقه افزایش دهد و منجر به بروز بحران‌های جدید شود. همچنین، اگر کشور‌های دیگر نیز به دنبال دستیابی به تسلیحات پیشرفته باشند، ممکن است یک چرخه خطرناک از مسابقه تسلیحاتی آغاز شود که عواقب آن می‌تواند فراتر از مرز‌های خاورمیانه باشد.جالب اینجاست این جملات را تحلیلگران کشوری می‌گویند که انواع و اقسام موشک‌ها و بمب‌ها و سلاح‌های خطرناک اتمی و هسته‌ای را دارد و تنها کشور هم هست که در طول تاریخ از بمب اتم استفاده کرده؛ آن هم نه یک بار، بلکه دو بار.

مهندسی معکوس به عنوان یک ابزار کلیدی در توسعه توان نظامی جمهوری اسلامی ایران شناخته می‌شود؛ البته این روش دیگر در ساخت موشک کارایی ندارد و به جرات می‌توان گفت جمهوری اسلامی ایران امروز در زمره سه کشور نخست تولیدکننده انواع موشک است؛ با توجه به نگرانی‌های فزاینده غرب درباره توانایی‌های نظامی ایران و همچنین تهدیدات آن‌ها علیه مردم و حکومت جمهوری اسلامی ایران نیروهای، مسلح کشورمان حتما و همچنان به تلاش برای دستیابی به فناوری‌های پیشرفته ادامه خواهند داد. 

این روند نه تنها می‌تواند تأثیرات عمیقی بر امنیت منطقه‌ای داشته باشد، بلکه می‌تواند به تغییر معادلات قدرت در سطح جهانی نیز منجر شود؛ همانطور که رابرت پیپ، استاد ارشد دانشگاه شیکاگو درباره عقب نشینی ترامپ در جنگ رمضان و طرح آتش‌بس در پیامی نوشت: با پایان این جنگ، چهارمین مرکز قدرت جهان هم ظهور کرده است؛ ایران!