پرندهای که به جای پرواز با سرعت ۴۰ کیلومتر میدود
«هوبره» نماد استان یزد، پرندهای که هنگام خطر با سرعت ۴۰ کیلومتر در ساعت میدود و عواملی، چون تخریب زیستگاه و زندهگیری جمعیتش را تهدید میکند.
باشگاه خبرنگاران جوان - هوبره پرندهای مهاجر است که در دشت، تپهماهورها، ریگزارها، بیابان و نواحی کویری که دارای تراکم گیاهی و درختی انبوه نبوده، زندگی میکند این گونه در اغلب شهرستانهای یزد بهویژه در خاتم پراکنش دارد، نخستین مرکز تحقیقات هوبره ایران، سال ۱۳۸۰ در منطقه قرهتپه خاتم راهاندازی شد که تحقیقات رفتاری هوبره، مطالعات زیستگاهی و ژنتیکی، سیاست اصلی این مرکز است.
سازمان محیطزیست برای هر استان یک سمبل حیاتوحش مشخص کرده که هوبره بهعنوان نماد و سمبل استان یزد انتخاب شده است، هوبره بین ۷۵_۶۵ سانتیمتر طول و ۱.۵ تا ۳ کیلوگرم وزن دارد و طول بالهای آن به ۱۴۰ سانتیمتر میرسد که نرها حدود ۱۰ درصد از مادهها بزرگتر هستند، هوبره نر دارای دمی بلند و بالهایی باریک در هنگام پرواز است، ۲ رشته پرهای زینتی سیاهوسفید در حاشیه گردن دارند که سیاهی آنها در پشت گردن مشخص است.
پرندهای که تمایل به پرواز ندارد
هوبره ماده نیز کوچکتر از نر است و زیر تنه، خاکستری پررنگتری دارد، همچنین انتهای شاهپرهای بال هوبرهها سیاه است، پرندهای تکهمسر است و رفتار جفتگیری آن که با رقصی تماشایی از سوی نر همراه میشود، یکی از شاخصترین جلوههای طبیعی و حتی ظرفیتهای اکوتوریستی مناطق بیابانی به شمار میرود.
هوبره، پروازی سریع با بالزدنهای سنگین و آهسته دارد ولی تمایلی به پرواز نشان نمیدهد معمولاً راهرفتن را ترجیح میدهد باوقار و بهآرامی راه میرود و میتواند با سرعت زیادی تا حدود ۴۰ کیلومتر در ساعت بدود و هنگام احساس خطر کنار بوتهها مخفی یا با حالتی قوز کرده روی زمین پنهان میشود.
مکانیسم دفاعی خارقالعاده!
نقش این پرنده تنها به زیبایی آن محدود نمیشود، هوبره با تغذیه از حشرات زیانآور نظیر ملخ، سوسک و کرمها، کمک قابلتوجهی به بخش کشاورزی میکند، همچنین با تغذیه از بذر گیاهان و پراکنش آنها در زیستگاههای مختلف، سهم مهمی در چرخه طبیعی بیابان دارد.
این پرنده در جدال با شاهین وقتی شاهین از پشت نزدیک میشود، ناگهان تغییر ارتفاع به سمت بالا داده و از مقعد خود خمیر رقیق چسبناکی را به سمت شاهین میافشاند که در صورت ریختهشدن بر روی بالهای شاهین بلافاصله شاهین سقوط میکند و در حین سقوط آسیب میبیند (به این دلیل به آن پرنده بمبانداز هم میگویند).
پرندهای در معرض خطر انقراض
در همین راستا مهدی زارع خورمیزی، پژوهشگر محیطزیست گفت: محبوبترین غذای این پرنده، گیاهان علفی مناطق صحرایی، حشرات و مهرهداران کوچکجثه و دانههای گیاهی است، این پرنده به دلیل زندگی در بیابان اغلب نیازی به نوشیدن مستقیم آب ندارد و آب بدنش را از طریق خوردن گیاهان تأمین میکند.
وی با بیان اینکه هوبره جزء پرندگان آسیبپذیر (VU) است و در ضمیمه کنوانسیون منع تجارت بینالمللی گونههای در معرض انقراض (CITES) قرار دارد افزود: در ایران هوبره جزء پرندگان در معرض خطر انقراض معرفی شده است و ارزش حفاظتی دارد.
زارع با اشاره خطراتی که این پرنده را تهدید میکند بیان کرد: زندهگیری این پرنده موجب آسیب جدی به جمعیت آن شده است، چرای دام یکی دیگر از علل تهدید نسل آنهاست، ازآنجاکه لانه و تخمهای این پرنده به رنگ خاک و بر روی زمین است، دامهای اهلی هنگام چرای روزانه لانهها و تخمهای موجود در مسیر را تخریب میکنند.
این پژوهشگر محیطزیست شکار بیرویه و تخریب زیستگاه را از دیگر تهدیدات برشمرد و تأکید کرد: حمله سگهای گله به تخمها و جوجههای تازهمتولدشده و ساخت جادهها و نصب دکلهای برق، از دیگر عواملی است که به مرگ بسیاری از هوبرهها و تضعیف زیستگاه این گونه منجر میشود.
حیاتی برای تعادل زیستبوم
هوبره قسمت مهمی از زنجیره غذایی است، ایجاد اختلال در هر یک از زنجیرههای غذایی، تعامل کلی محیطزیستی زندگی حیوانات و انسانها را مختل میکند، اثرات پیشبینی شده از کاهش شدید در تعداد هوبرهها موجب افزایش تعداد حیوانات از جمله برخی از گونههای مزاحم جوندگان، ملخها و حشرات میشود که بهعنوان آفات محصولات زراعی و کشاورزی عمل میکنند؛ بنابراین کاهش جمعیت هوبره مستقیماً موجب افزایش آفات، برهمخوردن تعادل بیابان و آسیب به کشاورزی میشود، ازاینرو کنترل چرای دام، توقف زندهگیری، اصلاح زیرساختها و حفاظت هدفمند از زیستگاهها، راهکارهای عملی برای پیشگیری از این روند خسارتبار و حفظ پایداری اکوسیستم است.
منبع: فارس
