بلایی که اخبار جعلی بر سر مغز می‌آورد

باشگاه خبرنگاران جوان - در جنگ‌های امروز، سلاح‌ها فقط جنگنده وموشک نیستند؛ ذهن انسان هم به میدان نبرد کشیده شده است. هر روز میلیون‌ها پیام، تصویر و ویدئو منتشر می‌شود که هدفشان تغییر باور، احساس و تصمیم مردم است. در چنین شرایطی، اگر بدانیم اخبار جعلی چه بر سر مغز و جسم ما می‌آورند شاید هیچگ‌اه سراغ منابع خبری غیرمعتبر نرویم.

چگونه بدون مقاومت روانی اخبار جعلی پذیرفته می‌شوند؟

وقتی جنگ رخ می‌دهد، ذهن انسان برای تصمیم‌های سریع‌تر کار می‌کند اما از دقتش کاسته می‌شود. در این وضعیت، با واژه‌ای به نام «سوگیری تأییدی» مواجه هستیم که فعال‌تر از همیشه عمل می‌کند. سوگیری تاییدی (Confirmation bias) یکی از خطاهای‌ ادراکی است که منجر به پشتیبانی و پذیرش اطلاعات پیشین ما می‌شود؛ به بیان دیگر، اولویت با اطلاعاتی است که عقاید قبلی ما را تأیید کند.

این از اولین آسیب‌های اخبار جعلی روی ساختار مغز است؛ یعنی فرد تمایل دارد فقط چیزهایی را باور کند که با نظر قبلی‌ خودش هماهنگ است. 

اخبار جعلی اغلب به گونه‌ای طراحی می‌شوند که این سوگیری را تحریک کرده و در نتیجه، فرد با کمترین مقاومت، اطلاعات نادرست را باور می‌کند، حتی اگر شواهد متناقضی وجود داشته باشد.

طراحان جنگ اطلاعاتی دقیقا از همین ضعف ذهنی استفاده می‌کنند؛ آن‌ها پیام‌هایی تولید می‌کنند که باورهای آماده‌ مخاطب را هدف بگیرد تا بدون مقاومت روانی، آن را بپذیرد و برای دیگران نیز به اشتراک بگذارد.

ذهن خسته اخبار جعلی را می‌پذیرد

در روزهایی که حجم خبرها زیاد است، با اصطلاحی به نام «خستگی شناختی» نیز مواجه هستیم. این دومین اثر خبر جعلی روی مغز است؛ مغز مانند عضله‌ای که زیاد کار کرده، توان تحلیل دقیق را از دست می‌دهد. اخبار جعلی و اطلاعات نادرست، به ویژه وقتی به طور مداوم و با سرعت بالا منتشر می‌شوند، می‌توانند ذهن افراد را خسته کرده و توانایی آنها در تشخیص واقعیت را تضعیف کنند.

از طرفی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که وقتی یک خبر حتی اگر غلط باشد، چندین بار تکرار شود، ذهن به تدریج نسبت به آن احساس آشنایی پیدا می‌کند و همین باعث می‌شود آن را درست‌تر تلقی می‌کند. چون ذهن انسان معمولا چیزی را که زیاد می‌شنود، درست‌تر می‌پندارد. 

همچنین اخبار جعلی هیجانی، یعنی آن‌هایی که ترس، خشم یا اضطراب را برمی‌انگیزند، باعث فعال شدن سیستم واکنشی آمیگدال (مرکز پردازش ترس در مغز) می‌شوند. این فعال‌سازی مداوم می‌تواند در بلندمدت بر انعطاف‌پذیری عصبی و توانایی تنظیم هیجانات تأثیر بگذارد و فرد را مستعد واکنش‌های احساسی ناگهانی و تصمیم‌گیری‌های غیرمنطقی کند. 

در نهایت همه این موارد می‌تواند به مرور زمان، اعتماد به منابع معتبر و توانایی تفکر مستقل را کاهش دهد. لذا تقویت سواد رسانه‌ای و یاد گرفتن این‌که هر چیزی که هزار بار توسط رسانه‌های دشمن تکرار شود، بنا بر درست‌بودن آن نیست، همان قدر مهم است که یاد گرفتن استدلال منطقی یا تصمیم‌گیری عقلانی.

منبع: فارس