شما هم ناخواسته شایعهساز میشوید
در روزهایی که سرعت انتشار اطلاعات از سرعت راستیآزمایی پیشی گرفته، بسیاری از شایعات، اخبار جعلی و محتوای گمراهکننده، توسط کاربران معمولی دستبهدست میشوند.
باشگاه خبرنگاران جوان - در روزهایی که سرعت انتشار اطلاعات از سرعت راستیآزمایی پیشی گرفته، بسیاری از شایعات، اخبار جعلی و محتوای گمراهکننده، نه توسط منابع رسمی، که توسط کاربرانی مثل من و شما دستبهدست میشوند. شاید برای شما هم پیش آمده باشد که پس از فوروارد کردن یک خبر متوجه اشتباه بودن آن شدهاید، یا پیامی را بدون ذرهای تردید ارسال کردهاید که بعداً فهمیدید بخشی از یک پروپاگاندا یا موجسواری رسانهای بوده است. اما چگونه میتوان از این چرخه ناخواسته انتشار اطلاعات نادرست خارج شد؟ پاسخ در توقف یک لحظهای و پرسیدن چهار سوال ساده اما کلیدی نهفته است؛ سوالاتی که میتوانند شما را از یک کاربر منفعل به یک شهروند مسئول در فضای مجازی تبدیل کنند.
۱. منبع خبر کجاست؟
پیش از هر اقدامی، نخستین گام این است که منبع خبر را شناسایی کنید. آیا این خبر در یک سایت معتبر خبری با سابقه روشن منتشر شده؟ آیا منبع آن یک کانال ناشناس در تلگرام، یک گروه واتساپ یا یک صفحه اینستاگرامی فاقد هویت مشخص است؟ گاهی اوقات، اخبار از سوی اکانتهای فاقد اعتبار یا با نامهای جعلی منتشر میشوند که پیشتر نیز سابقه انتشار شایعه داشتهاند. اگر منبع خبر مشخص نیست، نام آشنا ندارد یا سابقه خوبی در میان کاربران معتبر ندارد، اولین زنگ خطر به صدا درآمده است. در این شرایط، بهترین کار توقف و پیگیری است، نه فوروارد.
۲. خبر تازه است یا کهنه؟
شاید تعجبآور باشد، اما حجم قابلتوجهی از اخبار جعلی که روزانه در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشوند، اساساً اخبار جدیدی نیستند. بسیاری از پیامها، تصاویر و ویدئوها ممکن است به وقایع دو، پنج یا حتی ده سال پیش مربوط باشند، اما با حذف تاریخ و بازنشر در شرایط جدید، بهعنوان یک خبر «فوری» یا «مهم» معرفی میشوند. پیش از فوروارد، به تاریخ انتشار خبر دقت کنید. اگر خبر قدیمی است، احتمال زیادی دارد که یا اعتبار خود را از دست داده باشد، یا در بستر جدید، معنایی کاملاً متفاوت پیدا کند. یک جستجوی ساده با کلیدواژههای مرتبط میتواند قدمت واقعی خبر را روشن کند.
۳. چرا میخواهم این خبر را فوروارد کنم؟
این سوال شاید مهمترین و عمیقترین پرسش از میان چهار پرسش باشد. از خود بپرسید: چه انگیزهای باعث میشود که بخواهم این خبر را برای دیگران ارسال کنم؟ آیا این خبر بهدلیل اهمیت ذاتیاش به آگاهی دیگران کمک میکند؟ یا شاید مرا عصبانی، نگران، یا خوشحال کرده و میخواهم دیگران نیز همین حس را تجربه کنند؟ گاهی اوقات، اخبار جعلی دقیقاً با هدف ایجاد احساسات تند مانند خشم، ترس یا نفرت طراحی میشوند تا مخاطب را بدون تفکر، به ابزار انتشار تبدیل کنند. اگر پس از خواندن خبر، احساس کردید که واکنش احساسی شدیدی دارید، مکث کنید. شاید خبر بهگونهای طراحی شده که شما را به فوروارد بیاندیشه وادار کند.
۴. آیا منابع دیگر هم این خبر را منتشر کردهاند؟
یکی از سادهترین و مؤثرترین روشهای تشخیص اخبار جعلی، بررسی همپوشانی منابع است. اگر خبری واقعاً مهم و درست باشد، احتمال بسیار زیادی وجود دارد که چندین منبع معتبر دیگر نیز آن را پوشش داده باشند. با یک جستجوی ساده در گوگل یا نگاهی به چند خبرگزاری رسمی و شناختهشده میتوانید متوجه شوید که آیا خبر مورد نظر بازتاب گستردهای داشته است یا خیر. اگر خبری را تنها در یک گروه محدود، یک کانال خاص یا یک صفحه اینستاگرامی مشاهده کردهاید و هیچ رسانه معتبر دیگری به آن اشاره نکرده است، به احتمال قریببهیقین با یک شایعه یا خبر جعلی مواجه هستید.
مسئولیت اجتماعی در عصر اطلاعات
در عصر سرعت، گاهی مهمترین اقدام، «توقف» است. توقف در برابر وسوسه فوروارد کردن، توقف در برابر هیجان انتشار یک خبر فوری، و توقف برای چند ثانیه تفکر. این چهار سوال ساده، اگر به عادتی همیشگی تبدیل شوند، میتوانند تأثیری شگرف در کاهش انتشار اخبار جعلی و شایعات داشته باشند. به یاد داشته باشیم که هر یک از ما در فضای مجازی، نه فقط یک مصرفکننده اطلاعات، که یک شهروند مسئول هستیم. گاهی ارزشمندترین اقدامی که میتوانیم انجام دهیم، فوروارد نکردن یک خبر است. با این انتخاب کوچک، میتوانیم جامعهای آگاهتر و فضایی مجازی سالمتر برای خود و دیگران بسازیم. مسئولیتپذیری در انتشار اطلاعات، مرز میان یک کاربر معمولی و یک شهروند آگاه است.
منبع: فارس
