فضای مجازی فرزندان ما را به کجا میبرد؟
جهان بی دروپیکر فضای مجازی، امروز حیاطخلوت ذهن فرزندانمان شده است؛ جایی که غرولندهای روزمره ما از مسائل اجتماعی، اقتصادی و... با القائات مخرب دشمن بیگانه گره میخورد.
باشگاه خبرنگاران جوان - جهان بی دروپیکر فضای مجازی، امروز حیاطخلوت ذهن فرزندانمان شده است؛ جایی که غرولندهای روزمره ما از مسائل اجتماعی، اقتصادی و... با القائات مخرب دشمن بیگانه گره میخورد. این تهدید خاموش، آینده نسلی را نشانه رفته که میتواند سازنده فردا باشد. آیا وقت بیداری نرسیده است؟ «فرشته روحافزا»، استاد دانشگاه و پژوهشگر مطالعات زن و خانواده از آسیبهای دردسترسبودن فضای مجازی برای نوجوانان و نسل نوپای امروز میگوید.
مدیریت دسترسی بر اساس سن و دانش
فضای مجازی، فضایی بیدروپیکر است. البته در بسیاری از کشورها، آن را مدیریت میکنند و اجازه نمیدهند اطلاعات غلط، ذهن نوجوانان و جوانان را بهشدت مشغول کند. هرچند که معیار صحت اطلاعات در کشورهای مختلف متفاوت است و نمیخواهم بگویم همه کارهای آنها درست است اما مشکل اصلی در کشور ما رها بودن و مدیریتنشدن فضای مجازی است. این وضعیت مانند خانهای با درب باز است که هرکسی آزادانه وارد میشود و میرود، درحالیکه یکخانه مدیریتشده برنامه منظمی برای تغذیه، نظافت و زندگی ساکنان دارد. همین بینظمی بر ذهن و فکر فرزندان ما در فضای مجازی تأثیر میگذارد.در بسیاری از کشورها، دسترسی به اینترنت بر اساس سن و صلاحیت تنظیم شده است. کودکان با محدودیتهای سنی و دانشی میتوانند جستجو کنند و حتی سطح دسترسی یک دانشجوی سال اول دانشگاه با دارنده مدرک دکترا متفاوت است.
شکلگیری شخصیت نسل نوپا براساس تغذیه محیط مجازی
در فضای مجازی، با روشهای مختلف، محتوای بیاساس اما جذاب تولید میشود. افرادی که اطلاعات پایه ندارند، این محتواها را بهعنوان مبنای فکری میپذیرند. باید بپذیریم کودکان و نوجوانان ما هم شناخت کافی ندارند، مگر اطلاعات خود را از کجا میگیرند؟ آیا کتاب میخوانند؟ آیا در مدارس برای آنها برنامه منظم و سیر مطالعاتی یا کرسیهای آزاداندیشی وجود دارد؟ آیا امکان پرسشوپاسخ در دانشگاهها و دیگر محیطها فراهم است؟ در عوض، آنها به فضای آلوده اینترنت پناه میبرند و مجموعهای درهم از اطلاعات درست و نادرست دریافت میکنند. بر همین اساس فکر میکنند و شخصیت و جهانبینی آنها شکل میگیرد.
عدم انتقال دستاوردها و تأکید بر نقاط ضعف
متأسفانه ما در خانه موفقیتها را به کودکان گوشزد نمیکنیم. مثلاً نمیگوییم پنج نوجوان المپیادی ما در دنیا اول شدند، یا دانشمند هستهای شهیدمان پنجاه و هشت مقاله ISI داشت، یا شهید فخریزاده در چندین علم متخصص بود، یا دانشمندان فضایی ما چه دستاوردهایی داشتهاند. تنها نقاط ضعف را بازگو میکنیم.ما به دانشآموزمان نمیگوییم در المپیاد جهانی چه جایگاهی دارد یا آمار کشور در این زمینهها چگونه است. حتی پیشرفتهای ورزشی خود را نیز برجسته نمیسازیم. آنها این دستاوردها را مانند مشکلات لمس نمیکنند، زیرا فضای مجازی کمتر به آنها میپردازد و ما نیز در خانه درگیر ناراحتیهای روزمره هستیم.
انتقال گذرا و بدون تحلیل اخبار
همچنین گاهی اخباری بهصورت گذرا و بدون توجه منتقل میشود، مانند اخبار مربوط به حقوق بشر آمریکا یا شخصی مانند ترامپ.من واقعاً متحیرم! اگر کسی زندگینامه او را بخواند، متوجه پروندههای قضایی متعدد، اتهامات تجاوز و قماربازی او میشود. نگاه او به دنیا همانند یک میدان قمار است؛ حتی فرض محال کنید ایران را بگیرد، باز هم رها نمیکند؛ گرینلند را میخواهد، کانادا را میخواهد، کوبا را میخواهد، اصلاً تمام دنیا را میخواهد و نگاهش این چنین است.
ساخت تصویر غیر واقعی توسط فضای مجازی
ما این فرد را معرفی نکردهایم. منظورم این است که این فضای مجازی از ترامپ، چهرهای میسازد که گویا بشردوست است و چهبسا عدهای باور میکنند! وگرنه چطور ممکن است کسی که نمیتواند مرغی را بکشد، در وسط خیابان سر آدمی را ببرد؟! و البته که این فضا از او دفاع میکند و همین داعشی که خودشان گفتند و همین ترامپ برای آوردن رأی در انتخابات گفت کلینتون آن را ساخته است، حالا همان داعش و همان جولانی را تکریم میکند.
نیاز به تحلیل اطلاعات برای نسل جوان
حافظه ما که عقبافتاده نیست. باید اینها را برای فرزندان خود تحلیل کنیم و بگوییم اطلاعاتی که از فضای مجازی میگیرند، مسموم است. همانطور که وقتی هوا آلوده است و میزان دیاکسیدکربن بالاست، دوست نداریم فرزندمان بدون ماسک بیرون برود و آسیب ببیند، ذهن و فکر آدمها نیز در این دنیای دروغ و فریب و غیرواقعی آسیب میبیند.
ضرورت روشنگری و ارائه تحلیل صحیح از طریق رسانهها
آموزشهای ارائهشده به خانوادهها ناکافی است. شبکههای آموزشی و رسانه ملی در این زمینه عملکرد مناسبی ندارند.متأسفانه تحلیلهای درست و جذاب از رویدادها نه در برنامههای کودک و کارتون و نه در فیلمهای سینمایی به جوانان ارائه نمیشود.حتی گاهی شخصیتهایی که جمهوری اسلامی را قبول ندارند، در تلویزیون حاضر شده و برنامههای طنز تولید میکنند که تأثیر عجیبی بر مخاطب میگذارند. این در حالی است که سینمای خانگی هم در مواردی، در اختیار افرادی است که در رویدادهایی مانند فتنه ۱۴۰۱ کنار گذاشته و طرد شدند و حالا در آنسو آزادانه به تولید محتوا مشغولاند.
ضعف در معرفی قهرمانان واقعی و الگوسازی صحیح
در جمهوری اسلامی، با وجود اشکالات مختلف، هیچکس به شکل مؤثر جلوی آسیبها را نمیگیرد. امروزه قهرمانان و سلبریتیهایی مانند صاحبان غذاخوریهای لاکچری یا فوتبالیستها محبوب شدهاند و به آنها میدان داده میشود. درحالیکه قهرمانان واقعی مانند حاجقاسم سلیمانی، سرداران حاجیزاده، باقری، رشید، ... و هزاران دانشمند و شهید دیگر از جمله شهدای هستهای، فضایی و موشکی که در رشتههای تخصصی متعدد فعال بودهاند، بهخوبی معرفی نمیشوند. زندگی و دستاوردهای این افراد کمتر گفته میشود.متأسفانه فضای مجازی بهجای معرفی الگوهای واقعی و فداکار، از افراد نامناسب و گاه بیبندوبار الگوسازی میکند و جوانان را در موقعیتهای حساس سردرگم میکند.
لزوم حساسیت و نظارت خانوادهها بر فضای مجازی و ماهواره
ابتدا باید در مورد محتوای نامناسب شبکههای ماهوارهای که آزادانه در دسترس خانوادههاست، مدیریت و کنترل صورت پذیرد. ما شاهد حضور پررنگ جوانان در برنامههای معنوی مانند اعتکاف هستیم که با وجود هجمههای فرهنگی، معجزهآسا به سمت قرآن و امام حسین(ع) گرایش یافتهاند و سوزاندن مساجد و قرآنها توسط دشمن نشاندهنده ترس از تأثیر عمیق این کانونهای هویتساز و مقاومت آفرین است.خانوادهها باید نسبت به محتوای ماهوارهها، شبکههای خانگی و فضای مجازی — بهویژه اینستاگرام که فضایی ویرانگر است — حساسیت بیشتری نشان دهند. فضایی که در آن حتی اشاره کوچکی به شخصیتی مانند حاجقاسم میتواند به حذف حساب کاربری منجر شود، چنانکه صفحات زیادی تنها به دلیل انتشار عکسی از ایشان در میان شهدا، مسدود شدهاند.
نقش ماهواره و تفاوت تأثیر بر والدین و فرزندان
ماهواره هم به سهم خود نقشی مخرب دارد.اگر بررسی کنیم میبینیم تعداد زیادی از خانوادهها ماهواره دارند. پدر و مادری که خود اطلاعات و آگاهی دارند، بهطور معمول در هنگام تماشای برنامهها تحتتأثیر قرار نمیگیرند، زیرا ذهنشان مدیریت شده است. اما نوجوان یا جوان همان برنامه را میبیند و ما متوجه نیستیم که او چه واکنشی نشان میدهد، چه میگوید و در واقع چه اشتباهاتی مرتکب میشود.
سمپاشی فضای مجازی و لزوم مدیریت دولتی
این فضا به طور مستمر در حال تزریق سم به ذهن نوجوانان، جوانان و حتی بزرگسالان است. مدیریت این حوزه بر عهده نهادهای دولتی مانند شورایعالی فضای مجازی است که باید آن را بهعنوان یک اسلحه دشمن جدی بگیرند.ما فضای مجازی را بدون نظارت در اختیار کودک و نوجوانمان قرار دادهایم.آنها در این فضا رفتارهای ناسالم مانند سیگارکشیدن، تغذیه غلط و تفریحات نامناسب را میآموزند و زمانی که به سن مسئولیتپذیری و ازدواج میرسند دچار مشکل میشوند. تقصیر خودشان چیست؟ اینها نتیجه بیتدبیری ماست. ما باید بتوانیم در مقابل این پیامدها پاسخگو باشیم. اینترنت را ما برای فرزندانمان تهیه و در واقع این فضا را ما برای او فراهم میکنیم، درحالیکه همانند سم است.
منبع: فارس
