باشگاه خبرنگاران جوان؛ زهره شعبانی - زهرا آذرکمانزاد، کارشناس تحقیقات آب منطقه ای قم در گفتگو با خبرنگار ما با بیان اینکه  رهبر شهید دو گلوگاه اصلی را سد راه پیشرفت اقتصادی و تولید پایدار کشور معرفی کردند که عبارت اند از  پایین بودن بهره وری نیروی انسانی و بحران مدیریت منابع آب، به ویژه در بخش کشاورزی که به تعبیر ایشان، این دو عامل، چون دو زنجیر بر چرخ توسعه عمل می کنند.

وی در ادامه با بیان اینکه این هشدار‌ها فراتر از یک توصیه ساده و در حکم یک نقشه راه برای حکمرانی ملی است، خاطرنشان کرد: در اجرای منویات آن امام شهید، باید تمامی ظرفیت‌های استانی و ملی پای کار آورده شود و اولویت نخست، ترویج فرهنگ مدیریت مصرف در تمام سطوح باشد؛ چراکه امروز مدیریت تقاضا و مصرف بهینه آب، نه یک انتخاب، بلکه یک الزام راهبردی و دغدغه اصلی نظام حکمرانی آب در کشور است.

هشدار بحران آب در قم؛ کاهش ۴۰ درصدی بارش و هشدار درباره نابودی معیشت کشاورزان

وی  در تشریح آخرین وضعیت منابع آب کشور و استان گفت: ایران طی نیم قرن اخیر با کاهش ۲۰ میلیمتری بارش ها مواجه شده و اکنون در شرایطی قرار داریم که منابع آبی روزبه روز کاهش می یابد، اما جمعیت و نیازهای مصرفی به طور مداوم در حال افزایش است.

آذرکمانزاد با اشاره به آمارهای هشداردهنده، میانگین بارش سالانه استان قم را ۳۴ درصد کمتر از میانگین کشوری عنوان کرد و افزود: متأسفانه در سال زراعی اخیر، این وضعیت بحرانی تر نیز شده است؛ به گونه ای که بارش های استان نسبت به بلندمدت ۳۸ درصد و نسبت به سال قبل ۴۰ درصد کاهش داشته که این ارقام بیانگر یک زنگ خطر جدی است.

وی تأکید کرد: خشکسالی در قم دیگر یک پدیده طبیعی یا فصلی نیست؛ بلکه به یک بحران شدید و مستمر تبدیل شده که ابعاد آن فراتر از کم آبی صرف است. کاهش چشمگیر آب قنوات، خشک شدن تدریجی چاه های کشاورزی و افت شدید سطح آب های زیرزمینی، معیشت کشاورزان و بهره برداران بخش کشاورزی را در آستانه نابودی قرار داده و تداوم این روند، امنیت غذایی و اقتصادی منطقه را با مخاطرات جبران ناپذیری مواجه خواهد کرد.

این کارشناس حوزه آب  با هشدار نسبت به تشدید شکاف بین عرضه و تقاضای آب در استان، بر لزوم اجرای فوری برنامه های سازگاری با کم آبی، تغییر الگوی کشت، و مدیریت یکپارچه منابع آب تأکید کرد و گفت: اگر چاره ای اساسی اندیشیده نشود، دامنه این بحران به زودی از مرزهای استان فراتر رفته و کل کشور را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

فرونشست ۲۷ سانتیمتری در قم؛ جاده ها و راه آهن در آستانه فروپاشی

کارشناس تحقیقات شرکت آب منطقه ای قم ، یکی از تلخترین و ملموسترین پیامدهای برداشت بی رویه از منابع آب زیرزمینی را پدیده فرونشست زمین دانست و نسبت به عواقب جبران ناپذیر آن در استان هشدار داد.

آذرکمانزاد با اشاره به داده های پایشی دقیق، گفت: در منطقه جعفریه و نواحی اطراف آن در استان قم، نرخ فرونشست زمین به سالانه ۲۷ سانتیمتر رسیده است که این میزان، یکی از بالاترین ارقام ثبت شده در کشور به شمار می رود.

 وی تأکید کرد : این پدیده دیگر یک تهدید نظری نیست، بلکه خطری عینی و نزدیک برای شریان های حیاتی کشور به شمار می رود.

وی با برشمردن زیرساخت های در معرض خطر، تصریح کرد: محور مواصلاتی جاده قم-تهران، راه آهن سراسری و همچنین خطوط انتقال نیرو و تأسیسات انرژی در مسیر این مناطق، همگی به دلیل نشست های نامتقارن زمین، با ترک خوردگی، جابه جایی و تخریب سازهای مواجه شده اند که در صورت تداوم، حوادث غیرقابل جبرانی را رقم خواهد زد.

این کارشناس  حوزه آب افزود: نه تنها منطقه جعفریه، بلکه ابتدای جاده قم-کاشان نیز با نرخ فرونشست حدود ۱۰ سانتیمتر در سال، به یکی از کانون های بحرانی تبدیل شده که خسارت های مالی سنگین و خطرات جانی ناشی از تخریب زیرساخت ها را به همراه دارد.

کارشناس تحقیقات شرکت آب منطقه ای قم با هشدار درباره ادامه روند کنونی، خاطرنشان کرد: اگر مدیریت تغذیه مصنوعی و مهار برداشت های غیرمجاز به سرعت در دستور کار قرار نگیرد، در افق نزدیک شاهد فروپاشی بخشی از شبکه حمل ونقل و انتقال انرژی کشور خواهیم بود که هزینه  بازسازی آن، ده ها برابر هزینه های پیشگیری امروز خواهد بود.

 حل بحران آب در قرن ۲۱ با فرهنگ‌سازی ممکن است، نه با اسلحه و قانون

کارشناس تحقیقات شرکت آب منطقه ای قم با طرح یک نگاه تاریخی و راهبردی به مسئله آب، تأکید کرد:برخلاف تصور رایج، آب قابل تولید نیست و هیچ فناوری نمی‌تواند جایگزین منابع آبی تجدیدناپذیر زمین شود.

وی با اشاره به سیر تحول رویارویی با بحران آب در اعصار مختلف، خاطرنشان کرد: در قرن نوزدهم، کشورها برای تصاحب منابع آبی با اسلحه و جنگ می‌جنگیدند؛ در قرن بیستم، این نبرد به عرصه‌ی قوانین، معاهدات و مناقشات حقوقی کشیده شد؛ اما در قرن بیست و یکم، معادله به کلی تغییر کرده و دیگر با زور یا قانون نمی‌توان این بحران را مهار کرد.

آذرکمانزاد افزود: امروز تنها راه برون‌رفت از این مخاطره‌ بزرگ، توسل به فرهنگ‌سازی عمیق، آموزش همگانی و برنامه‌ریزی دقیق و مبتنی بر علم است.

وی با تأکید بر اینکه «نسل امروز، امانت‌دار آب برای نسل فرداست»، تصریح کرد که مدیریت صحیح مصرف، تغییر رفتارهای روزمره و اصلاح الگوی کشت و صنعت، مؤثرترین و پایدارترین راهکارها برای عبور از این بحران هستند.

این کارشناس حوزه آب در پایان، از همه دستگاه‌های اجرایی، رسانه‌ها، نهادهای آموزشی و آحاد مردم خواست که با عزمی همگانی، فرهنگ مصرف بهینه را به یک گفتمان غالب و یک ارزش اجتماعی تبدیل کنند و با این نگاه، آینده‌ای امن برای فرزندان این سرزمین به ارمغان آورند.