باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه کباری - طبق آمار‌های ارائه شده شدت مصرف انرژی در ایران ۲ تا ۳ برابر متوسط جهانی است و همین مسئله موجب تشدید ناترازی انرژی در کشور شده است.

به گفته کارشناسان رشد مصرف و کاهش تولید؛ اصلی‌ترین دلایل ناترازی یکی از مهم‌ترین دلایل ناترازی انرژی در ایران، رشد روزافزون مصرف است. در بخش خانگی، صنعتی و تجاری، مصرف انرژی با نرخ بالایی افزایش یافته است، در حالی که تولید متناسب با این افزایش رشد نکرده است. به‌ویژه در حوزه گاز طبیعی، افزایش مصرف داخلی و کاهش سرمایه‌گذاری در میادین گازی باعث کاهش توان تولیدی کشور شده است. در بخش برق نیز، وابستگی شدید نیروگاه‌ها به گاز طبیعی موجب کاهش توان تأمین پایدار انرژی شده و خاموشی‌های گسترده‌ای را در سال‌های اخیر به همراه داشته است.

در شرایط تشدید ناترازی انرژی کشور و ضرورت اتخاذ راهکار‌های عملیاتی برای مدیریت پایدار زنجیره انرژی، نخستین نمایشگاه ملی «چرخه انرژی؛ ناترازی، راهکار‌ها و رویکردها» با مشارکت فعال بخش خصوصی، صنایع انرژی‌محور، انجمن‌های تخصصی و دستگاه‌های اجرایی برگزار خواهد شد.

چالش‌های سرمایه‌گذاری و توسعه زیرساخت‌ها سرمایه‌گذاری ناکافی در زیرساخت‌های انرژی یکی دیگر از عوامل مهم ناترازی است. بسیاری از نیروگاه‌های کشور به دلیل فرسودگی تجهیزات، بازدهی پایینی دارند و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر نیز با موانع جدی مواجه است. علاوه بر این، سیاست‌های قیمت‌گذاری نامناسب و یارانه‌های گسترده باعث شده‌اند که جذابیت سرمایه‌گذاری در بخش انرژی کاهش یابد و بسیاری از پروژه‌های توسعه‌ای متوقف شوند.

تأثیر تحریم‌ها بر بحران انرژی تحریم‌های بین‌المللی نقش قابل‌توجهی در ناترازی انرژی ایران ایفا کرده‌اند. محدودیت در دسترسی به فناوری‌های پیشرفته، کاهش توان جذب سرمایه‌گذاری خارجی و دشواری در تأمین قطعات مورد نیاز برای نوسازی تأسیسات انرژی، از جمله پیامد‌های مستقیم تحریم‌ها هستند. این محدودیت‌ها باعث کاهش بهره‌وری و افزایش هزینه‌های تولید شده و توان صادراتی ایران را نیز کاهش داده است.

پیامد‌های اقتصادی و اجتماعی ناترازی انرژی ناترازی انرژی تأثیرات گسترده‌ای بر اقتصاد ایران دارد. قطعی‌های مکرر برق، کاهش تولید صنایع بزرگ مانند فولاد و سیمان، و افزایش هزینه‌های تولید، همگی موجب کاهش رشد اقتصادی و افزایش بیکاری شده‌اند. از سوی دیگر، فشار به شبکه گازرسانی و کاهش توان صادراتی کشور، درآمد‌های ارزی را کاهش داده و وابستگی کشور به واردات سوخت‌های جایگزین را افزایش داده است.  

محمد صادق عظیمی فر معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت پالایش وپخش فرآورده‌های نفتی با اشاره به تشدید چالش ناترازی انرژی در کشور اظهار کرد: هرچند تمرکز سنتی وزارت نفت بر حوزه تولید بوده و این موضوع تکلیف قانونی و ذاتی این وزارتخانه است، اما واقعیت آن است که در حوزه مصرف، ذی‌نفعان متعددی حضور دارند و وزارت نفت به‌تنهایی نمی‌تواند بار مدیریت مصرف را به دوش بکشد.

وی افزود: در هیچ جای دنیا ناترازی انرژی فقط با افزایش تولید جبران نشده است. ظرفیت‌های تولیدی کشور نیز اجازه پاسخ‌گویی به رشد شتابان مصرف را نمی‌دهد؛ از همین رو، تغییر پارادایم از تولیدمحوری به مدیریت مصرف یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر است.

مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش با انتقاد از نگاه‌های ساده‌انگارانه به مدیریت مصرف گفت: برخی تصور می‌کنند با یک نسخه واحد و تصمیم‌های دفعی و شوک‌آور می‌توان مصرف همه فرآورده‌ها و بخش‌های انرژی را در کوتاه‌مدت کنترل کرد؛ در حالی که این نگاه، ناشی از ناآشنایی با زنجیره تأمین، توزیع و مصرف انرژی است. مدیریت مصرف نیازمند نگاه علمی، تدریجی و مبتنی بر شناخت دقیق علل رشد مصرف است.

 در راستای سیاست‌های کلان کشور و تأکیدات رئیس جمهوری بر مدیریت ناترازی انرژی، افزایش بهره‌وری، توسعه ظرفیت‌های تولیدی و رفع چالش‌های ساختاری زنجیره انرژی طراحی و برنامه‌ریزی شده و تلاش دارد با تمرکز بر چرخه سوخت و انرژی، زمینه تصمیم‌سازی مؤثر و ارائه راهکار‌های اجرایی را فراهم کند.

چرخه انرژی؛ ناترازی، راهکار‌ها و رویکرد‌ها شامل بخش‌های مختلفی از جمله نمایشگاه تخصصی انرژی، نشست‌های سیاست‌پژوهی و تخصصی و بخش نوآورانه ریورس‌پیچ است که از ۲۵ تا ۲۸ بهمن ماه در نمایشگاه بین اللملی بخشی که در آن چالش‌ها و مسائل واقعی دستگاه‌ها و صنایع مطرح شده و شرکت‌های فناور و دانش‌بنیان راه‌حل‌های کاربردی خود را ارائه می‌کنند.

کارشناسان بر این باورند که عبور از بحران ناترازی انرژی بدون بهره‌گیری از ظرفیت‌های فنی، مدیریتی و سرمایه‌ای بخش خصوصی و مشارکت تشکل‌ها و نهاد‌های تخصصی امکان‌پذیر نیست و این نمایشگاه می‌تواند با ایجاد هم‌افزایی میان دولت و بخش خصوصی، گامی در جهت تقویت امنیت انرژی کشور بردارد.