کد خبر: ۷۲۶۴۹۸۸
گروه : زنجان » زنجان
تاریخ انتشار: ۲۱ فروردين ۱۳۹۹ - ۰۹:۲۲
۲۱ فروردين ۱۳۹۹ - ۰۹:۲۲
کد خبر : ۷۲۶۴۹۸۸
گروه : زنجان » زنجان
شما هم دعوتید؛

بنای تاریخی و ارزشمند سلطانیه در استان زنجان از شاهکارهای معماری ایران در دوره ایلخانی محسوب می شود.

به گزارش گروه استان‌های باشگاه خبرنگاران جوان از زنجان،شیوع ویروس کرونا همچنان وضعیت گردشگری در اماکن تاریخی در استان‌‌های مختلف کشور را با چالش روبرو کرده است.
 
گردشگری مجازی این روز‌ها  راه حلی است که در شرایط کنونی می‌تواندشما را مهمان جاذبه های گردشگری استان ها کند.
 
در روزهای خانه‌نشینی  سفر و گشت و گذار مجازی به اثر تاریخی بی نظیری همچون گنبد سلطانیه؛ بزرگترین گنبد خشتی جهان خالی از لطف نیست.

 

 شما هم به این مکان تاریخی دعوتید

 
زنجان شهریست در شمال غربی کشور با همه آثار تاریخی پر ابهت و زیبایش ،وقتی که گذرت به این شهر می‌افتد در گستره چمن تاریخی سلطانیه بنایی با شکوه با گنبد فیروزه‌ای زیبایش را بر رخ ناظران می‌کشد.
 
 
گنبد نیلگون سلطانیه شاهکار معماری ایران

بنایی که یادگار سال‌های پویایی هنر و معماری ایرانی است، این بنا در طول حکومت ایلخانان با نقش و نگاری زیبا و گنبد فیروزه ایش برپا شد تا یادگاری بر آیندگان این کشور باشد.

بنایی با تلفیقی از کاشی و آجر و قامت افراشته در دامن چمن تاریخی سلطانیه بدون شک از زیباترین آثار تاریخی کشور محسوب می‌شود.

این گنبد سر به فلک کشیده در فهرست مرتفع‌ترین گنبد‌های آجری جهان واقع شده و از نظر ارتفاع بعد از کلیسای سانتاماریا و مسجد ایاصوفیه، سومین گنبد مرتفع جهان است.
 
گنبد نیلگون سلطانیه شاهکار معماری ایران
 
در ایران، این گنبد بلند‌ترین گنبد آجری بوده و از جمله آثار کشور در فهرست آثار یونسکو قرار دارد.

گنبد در سال‌های ۱۳۰۲ تا ۱۳۱۲ میلاد توسط مغولان در شهر سلطانیه (پایتخت ایلخانیان) ساخته شد تا به عنوان آرامگاه ابدی هشتمین ایلخان مغول، سلطان محمد خدابنده یا الجایتو مورد استفاده قرار بگیرد.

هدف سلطان از احداث چنین بنای منحصر به فردی، این بود که پیکر مطهر امام اول شیعیان را در آن به خاک بسپارد، اما در نتیجه مخالفت علمای شیعه موفق به انجام چنین کاری نشد و پس از مرگش این مکان به آرامگاهی برای خودش تبدیل شد.
 
در خصوص تاریخچه شهر سلطانیه  می گویند: اولجایتو امر کرد آرامگاه باشکوهی برای وی بسازند. که به تقلید از آرامگاه برادرش غازان خان، آرامگاه رفیع و باشکوهی برای خود بسازد به همین دلیل برای برپایی این آرامگاه، هنرمندان از هر سو به سلطانیه آمدند تا یکی از شاهکار‌های عظیم دوره مغول را به عرصه ظهور برسانند.

بنای گنبد سلطانیه بر اساس طرح آرامگاه غازان خان که آن نیز از بنای آرامگاه سلطان سنجر در (مرو) الهام گرفته شده بود ساخته شد با این تفاوت که پلان آرامگاه سلطان سنجر مربع و پلان گنبد سلطانیه هشت‌ضلعی است. اگرچه تا حدود زیادی معماری آرامگاه سلطان سنجر در بنای سلطانیه تأثیر گذاشته، لیکن نکات ابتکاری در بنای اخیر به حدی است که آن را به‌صورت یکی از شاهکار‌های هنر و معماری ایران درآورده است که بعد‌ها نمونه و الگویی برای احداث تعداد زیادی از ابنیه این دوره شد.
 
 
گنبد نیلگون سلطانیه شاهکار معماری ایران
 

گنبد سلطانیه شاهکار معماری ایران در دوره ایلخانی


گنبد دارای ارتفاع ۴۸ ٫ ۵ و قطر دهانه ۲۵ ٫ ۵ می‌باشد. این گنبد زیبا، ۸ درب و ۸ ایوان و ۸ منار قرینه دارد گفته می‌شود از ۸ در بهشت (ابواب البر یا در‌های نیکی) الگو گرفته است روی هر یک از این منارها، یک موذن قرار داشت که امروزه در بنا، رد پایی از آن دیده نمی‌شود.

تزیینات و نحوهٔ ساخت این مقبره در واقع نقطهٔ عطفی در معماری آن دوران بوده به این شکل که سبکی جدید را در معماری به‌وجود آورده که از معماری سلجوقی منفک شده‌است.

این گنبد شامل دو دوره تزئینات می‌باشد دور اول تزئینات آجر و کاشی بوده است که به واسطه آجر و کاشی آیاتی از قرآن کریم کتاب آسمانی مسلمانان و ذکر نام خداوند و اسامی پیامبر اسلام و امام اول شیعیان و نام پادشاه نوشته شده است، اما بعد از مدتی به دلیلی نامعلوم پادشاه (سلطان محمد خدابنده) دستور پوشانیدن تزئینات کاشی با اندود گچ را می‌دهد که مانند تزئینات کاشی به واسطه نقاشی روی گچ آیاتی از قرآن کریم کتاب آسمانی مسلمانان و ذکر نام خداوند و اسامی پیامبر اسلام و امام اول شیعیان و نام پادشاه نوشته شده است.
 
 
گنبد نیلگون سلطانیه شاهکار معماری ایران
 
سر طریقه تقسیمات در معماری داخلی و تئوری فضا‌های این بنا تقارن برگرد یک محور است که امتداد آن به طرف قبله متوجه است. قوس این گنبد با دور بسیار تند و کشیده اجرا شده و از نقطه نظر دهانه و ارتفاع و چگونگی ساختمان در تمام ایران بی نظیر است.

درگاه‌های ورودی گنبد؛ در روزگار آبادانی رفت و آمد از طریق چهار درگاه کوچک انجام می‌شده است، ورودی‌های بزرگ مورد استفاده مردان و ورودی‌های کوچک که به ایوان‌های کم وسعت طبقه اول منتهی می‌شد به زنان اختصاص داشت و احتمالاً ورودی‌های شرقی و شمال غربی مورد استفاده مردان قرار می‌گرفته است و ورودی جنوبی گنبد به لحاظ الحاق تربت خانه به گنبد، درگاه ورودی بین تربت خانه و گنبد بوده است.

بعد از طبقه همکف، طبقه اول، شامل دهلیز‌های ارتباطی است این طبقه در ارتفاع ۹/۴۰ متری قرار گرفته است و از طریق سه واحد پلکان دسترسی به آن امکان پذیر است.
 
گنبد نیلگون سلطانیه شاهکار معماری ایران
 

این راهرو دور تا دور بنا را احاطه کرده و نسبتاً تاریک است که تامین نور و روشنایی آن‌ها بوسیله پنجره‌هایی که در چهار ایوان بزرگ تعبیه شده است صورت می‌گیرد.

در راهرو‌های طبقه اول اتاقک‌هایی وجود دارد که احتمالاً برای بانوان و خانواده‌ی سلطنتی در نظر گرفته شده است تا در مراسم مختلف نظاره گر آداب مراسم فرهنگی خود باشند.

طبقه دوم شامل ایوان‌هایی است که این ایوان‌ها هر یک بوسیله سه قوس تقسیم می‌شود هیچ گونه ارتباطی با داخل گنبد بغیر از راه پله‌هایی که از طبقه همکف بالا می‌آید، ندارد. در ایوان‌های طبقه دوم (رو به بیرون) در هر وجه بنا سقف راهرو‌های مستطیل شکل با تاق‌های ضربی پوشیده شده که دارای سه چشمه تاق، یک چشمه تاق میانی و دو چشمه تاق در اطراف آن است که چشمه تاق میانی بزرگتر و موازی با انحنای تاق متقاطع است.

از طبقه دوم هشت پلکان در داخل جرز‌ها ایجاد شده که به مناره‌ها منتهی می‌شود و این طبقه را به طبقه سوم مرتبط می‌کنند. پله‌ها مدور و چرخشی هستند، هر پله ۹۰ سانتی متر طول و ۳۰ سانتی متر ارتفاع دارد.

ارتفاع طبقه سوم (پشت بام) حدود ۲۷/۸۰ متر است، در این طبقه پا تاق گنبد و پایه‌های هشت ضلعی مناره‌ها قرار گرفته است. ارتفاع ۱/۴۰ و ارتفاع گنبد ۱۹ متر از طبقه سوم است در نمای بیرونی گنبد در هر هشت ضلع آن تاق نما‌هایی وجود دارد که عملکرد سازه‌ای تزیینی دارند.
 
گنبد نیلگون سلطانیه شاهکار معماری ایران

تربت خانه

دومین فضای مورد بحث آرامگاه اولجایتو، فضای موسوم به تربت خانه می‌باشد. این فضا به شکل مستطیل با طول ضلع ۱۷/۶۰ متر و عرض ۷/۸۰ متر و با ارتفاع ۱۶ متر، محراب مجموعه را در جرز جنوبی در خود جای داده است. بر اساس یافته‌های باستان شناسی این بنا کمی پس از احداث و تکمیل گنبد ساخته و به آن الحاق شده است.
 
پوشش سقف تربت خانه از سه واحد تاق و تویزه ساخته شده قطر تاق وسطی که بزرگتر است ۹ متر و طاق‌های طرفین ۳ متر قابل اندازه گیری می‌باشد در ارتفاع ۳/۰ متری از کف، درگرداگرد آن کتیبه‌ای در دو قلم ریز به خط کوفی مشجر و قلم درشت به خط ثلث نوشته شده و اطراف کلمات را تزئینات اسلیمی پر نموده است. بین تربت خانه و محوطه زیر گنبد درب بزرگی از مس و طلا قرار داشت که به مرور زمان از بین رفته و یا به غارت برده شده است.

برخی اشاره به این داستان دارند که این فضا جهت انتقال حرمین شریف دو امام بزرگوار حضرت علی (ع) و امام حسین (ع) در نظر گرفته شده است که به دلیل مخالفت علما، این عمل صورت نگرفته است. بدلیل استفاده از تربت آن امامان در مصالح ساخت این فضا به آن تربت خانه گویند.

سردابه

سردابه گنبد سلطانیه در ضلع جنوبی و در زیر تربت خانه واقع شده است و درگاه ورودی آن در ایوان جنوبی به وسیله ۹ پله و عبور از یک پاگرد به طول ۱۶۵ سانتی متر به کف سردابه راه می‌یابد.
 
گنبد نیلگون سلطانیه شاهکار معماری ایران

 
اینگونه استنباط می‌شود که سردابه گنبد سلطانیه پیش از سایر بخش‌های آن بنا شده و پیش از اتمام بنای گنبد مورد استفاده قرار گرفته است. تزیینات به کار رفته در سردابه شامل نقش آجر در رج‌های منظم است.

مجموعه بنا با دو تاق مجاور و راهرو کوچک ارتباطی، دارای دو پله با سقف کوتاه، بهترین شیوه ساخت سردابه سازی است. به گواه نوشته جامع التواریخ رشیدی، سلطان اولجایتو پس از انجام تشریفات و مراسم کفن و دفن در سردابه مدفون شد.

مناره‌ها

در طبقه سوم در زوایای هشت­گانه بنا، هشت مناره ایجاد شده است که به استثنای یک مناره در ضلع شمال شرقی و نیمی از مناره زاویه شمال غربی که بخشی از کاشیکاری آن باقی مانده، بقیه مناره‌ها فروریخته است. این مناره‌ها تو خالی است و به وسیله پلکان چرخشی از بام تا سقف ایوان‌های طبقه سوم و تا نوک مناره راه پیدا می‌کند.
 
مناره‌ها از نظر فرم، اسکلت و ابعاد یکسان هستند. راهیابی به این مناره‌ها از هشت پلکان ساخته شده در داخل جرز امکان پذیر است و هشت مناره در هشت گوشه این بنا علاوه بر ایفای نقش ایستایی خود در آرایش و ابهت بنا نیز نقش به سزایی دارند.

ساخت ایوان‌های جانبی و وجود هشت مناره در گوشه بام برای جلوگیری از رانش گنبد بزرگ ایجاد شده است.
 
گنبد نیلگون سلطانیه شاهکار معماری ایران
 

ساخت شهر سلطانیه

انیران رئیس پایگاه میراث جهانی گنبد سلطانیه در گفتگو با   گروه استان‌های باشگاه خبرنگاران جوان از زنجان، در مورد ساخت شهر سلطانیه گفت:پس از غازان خان برادرش اولجایتو صاحب سلطنت شد او حاکم خراسان بود و پس از فوت برادر به جانشینی وی به پایتخت آمد.
 
گنبد نیلگون سلطانیه شاهکار معماری ایران
 
 
گنبد نیلگون سلطانیه شاهكار هنری و تجلی گاه معماری اسلامی
او افزود:به گفته مورخین او برای محقق ساختن آروزی پدر مبنی بر ساختن شهری در چمن طبیعی پایتخت جدید به نام سلطانیه  را بنا کرد.
 
انیران ادامه داد:البته عوامل زیادی در شکل گیری  شهر سلطانیه نقش داشت  منابع غنی آب های زیر زمینی وجود زنجان چایی و رودهای فرعی، همجواری با کوه های واقع در جنوب سلطانیه وجود زمین های مرغوب جهت کشاورزی و غیره  از جمله این دلایل است. 
 
انیران افزود: این شهر  بر اساس متون و سفرنامه ها شهری آباد و دارای بافت ارزشمند بوده است.
 
او ادامه داد: گنبد سلطانیه را می توان یکی از مهمترین بناهای دوران اسلامی دانست که از چند جنبه قابل بررسی است البته در خصوص معماری و تزئینات این مجموعه عظیم بسیار سخن به میان آمده است و این بنا به عنوان موزه زنده هنرهای سنتی و آرایه های وابسته به معماری و همچنین نقطه شروع و تغییر در تزئینات معماری شناخته شده است.
 
 رئیس پایگاه میراث جهانی گنبد سلطانیه ادامه داد: نبوغ و بلوغ معماری در دور ه ایلخانی در حوزه ایستایی در ارگ شهر سلطانیه و گنبد سلطانیه و شاهکار معماری ظهور و بروز پیدا کرد.
 
انیران گفت:بر اساس نحوه اجرای پی این بنا  می توان دریافت که در این دوره در ساخت این ساختمان به نوع خاک و مکانیک خاک آشنایی داشتند.
 
 رئیس پایگاه میراث جهانی گنبد سلطانیه گفت: بنای تاریخی گنبد سلطانیه با محاسبات دقیق و با بهره گیری از مصالح مقاوم ساخته شده و  به گونه ای پی و ساختمان طراحی و اجرا شده که پس از سالها  همچنان استوار است و  نشست های  بررسی شده در آن به صورت یکنواخت و 8 سانتی متر بوده است. (بر اساس مطالعات سن پائولزی)
 
او با بیان اینکه شاید نقطه عطف در ایستایی بنای عظیم سلطانیه را در شناخت مصالح و نحوه استفاده از آن در بنا دانست گفت:ایلخانان در ساخت این ساختمان نوعی از قوس های سازه ای بهره برده اند که این قوس ها نقش بسزایی در ایستایی این مجموعه دارند .
 
انیران افزود: بر اساس مشاهدات و نقشه های موجود می شود دریافت که در این مجموعه  306 عدد قوس در برپایی این ساختمان نقش داشته اند.
 رئیس پایگاه میراث جهانی گنبد سلطانیه گفت: در نهایت به تعریف استاد مرحوم باقر آیت ا--- زاده شیرازی گنبد سلطانیه دانشگاهی برای آموزش همه علاقمندان در زمینه معماری و شهر سازی است.
 
گنبد نیلگون سلطانیه شاهكار هنری و تجلی گاه معماری اسلامی
 
به گزارش گروه استان‌های باشگاه خبرنگاران جوان از زنجان، ارجمند مدیر کل میراث فرهنگی استان زنجان  با اشاره به تاثیرات بیماری کرونا بر صنعت گردشگری بیان کرد: اکنون که مردم بیشتر اوقات خویش را در خانه هستند، با تصمیم وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و اداره کل میراث فرهنگی برگزاری تور‌های مجازی و سفر مجازی در قالب کلیپ و مانور بازدید از جاذبه­ های گردشگری استان برگزار شد که این کلیپ‌ها توانستند با گردش در فضای مجازی، اطلاعات مفیدی در اختیار مردم قرار دهد.
 
او افزود:فضای مجازی با سهولت و با صرف وقت و هزینه کمتر در دسترس عرضه‌کنندگان و تقاضا کنندگان بازار گردشگری قرار دارد و زمینه سفر در آینده را با اطلاعات بیشتری فراهم کنند.

ارجمند گفت: آثار و ابنیه تاریخی به وضوح، هویت، معماری، فرهنگ و سبک زندگی مردمِ یک دوره از تاریخ را به تصویر می‌کشد و به عنوان گنجینه‌ای گران بها در اختیار نسل‌های بعد قرار می‌گیرد.
 
انتهای پیام/ن
اپلیکیشن سیگنال
بانک مسکن
پیام رسان های باشگاه خبرنگاران - پایین شرح خبر
اپلیکیشن سیگنال
بانک مسکن
پیام رسان های باشگاه خبرنگاران - پایین شرح خبر
اپلیکیشن سیگنال
بانک مسکن
پیام رسان های باشگاه خبرنگاران - پایین شرح خبر
اپلیکیشن سیگنال
بانک مسکن
پیام رسان های باشگاه خبرنگاران - پایین شرح خبر
ارسال نظر
نام:
ایمیل:
* نظر:
اپلیکیشن سیگنال
بانک مسکن
پیام رسان های باشگاه خبرنگاران - پایین شرح خبر
اپلیکیشن باشگاه خبرنگاران- صفحه خبر